Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 9. Lựa chọn và hành động

Viết văn bản nghị luận về một tác phẩm nghệ thuật

Mục tiêu bài học

  • Vận dụng được tiêu chí thẩm mĩ, bằng chứng hình thức, đánh giá có giới hạn vào nhiệm vụ cụ thể.
  • Tạo sản phẩm có căn cứ và tự chỉnh sửa theo tiêu chí.

Bài giảng

Công cụ và giới hạn sử dụng

Tiêu chí thẩm mĩ. Căn cứ đánh giá hình thức, nội dung và quan hệ giữa chúng. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Bằng chứng hình thức. Dấu hiệu có thể chỉ ra ở bố cục, hình ảnh, màu sắc hoặc chất liệu. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Đánh giá có giới hạn. Nhận xét tương xứng với mức quan sát và tư liệu có được. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Quy trình viết: xác định mục đích và người đọc; lập dàn ý theo vấn đề; viết bản hoàn chỉnh; rà soát sự gắn bó giữa luận điểm, chứng cứ và kết luận. Không chép mẫu như bài của mình.

Thực hành có hướng dẫn

Đề viết: Đánh giá một áp phích nguyên gốc

Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

Tác phẩm luyện tập nguyên gốc được mô tả đầy đủ bằng lời: áp phích nền sáng, giữa trang là một cuốn sách mở như chiếc cầu nối hai bờ; phía dưới ghi lời mời tham gia buổi đổi sách và thời gian, địa điểm rõ ràng. Không sử dụng một tranh ngoài nguồn.

Dàn ý có dữ kiện: Mở: nêu áp phích đổi sách được mô tả và tiêu chí sức gợi, chức năng. Thân 1: hình sách mở như cầu nối hai bờ gợi chia sẻ. Thân 2: nền sáng, vị trí trung tâm và thông tin phía dưới làm một hệ thống, không chỉ xét đẹp. Thân 3: lời mô tả chưa đo được cỡ chữ, tương phản hay bản in; cần xem sản phẩm thực để mở rộng. Kết: đánh giá sự thống nhất hình – ý, giữ mức kết luận theo dữ kiện.

Khái niệm chính

Tiêu chí thẩm mĩ
Căn cứ đánh giá hình thức, nội dung và quan hệ giữa chúng.
Bằng chứng hình thức
Dấu hiệu có thể chỉ ra ở bố cục, hình ảnh, màu sắc hoặc chất liệu.
Đánh giá có giới hạn
Nhận xét tương xứng với mức quan sát và tư liệu có được.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Viết trọn bài: Đánh giá một áp phích nguyên gốc

    Xem lời giải

    CUỐN SÁCH NHƯ CHIẾC CẦU: ĐỌC MỘT ÁP PHÍCH

    Áp phích đổi sách được mô tả trong ngữ liệu dùng hình cuốn sách mở như chiếc cầu nối hai bờ làm điểm nhấn. Có thể đánh giá tác phẩm theo hai tiêu chí: khả năng truyền đạt thông tin và sức gợi của hình ảnh. Hai tiêu chí liên quan nhưng không hoàn toàn thay thế nhau.

    Trước hết, hình ảnh trung tâm tạo một phép liên tưởng dễ tiếp nhận. Sách không chỉ là vật để chuyển từ người này sang người khác; nó được nhìn như phương tiện nối những kinh nghiệm và con người. Hai bờ làm ý niệm khoảng cách trở nên cụ thể, còn cuốn sách mở gợi sự sẵn sàng chia sẻ. Hình ảnh vì vậy phục vụ đúng chủ đề của hoạt động.

    Nền sáng và vị trí giữa trang có tác dụng hướng mắt đến biểu tượng chính. Tuy nhiên, một ý tưởng giàu gợi mở chưa đủ làm áp phích hữu ích. Thời gian và địa điểm ở phía dưới phải đủ rõ để người xem biết cần làm gì. Nếu thông tin quá nhỏ, thành công biểu tượng sẽ đi cùng thất bại giao tiếp.

    Một giới hạn cần giữ là mô tả bằng lời chưa cho phép đo chính xác độ tương phản, kích thước chữ hoặc chất lượng khi in. Do đó, nhận xét ở đây tập trung vào phương án bố cục và quan hệ hình ảnh – chủ đề. Để đánh giá bản thiết kế thực, cần xem sản phẩm ở khoảng cách và kích thước sử dụng dự kiến.

    Nhìn chung, ý tưởng sách – cầu phù hợp một buổi đổi sách vì nối thông điệp với một hình ảnh có thể hiểu ngay. Giá trị nghệ thuật của áp phích nằm ở sự thống nhất giữa sức gợi và chức năng. Phân tích tác phẩm như thế không chỉ nói đẹp hay chưa đẹp mà chỉ ra tiêu chí, dấu hiệu và điều còn phải kiểm tra.

Ghi nhớ

Tiêu chí thẩm mĩ → Bằng chứng hình thức → Đánh giá có giới hạn: vận dụng vào dữ kiện, giải thích tác dụng và tự kiểm tra giới hạn kết luận.

Dễ nhầm

  • Không coi ví dụ giả định là dữ kiện thực tế; không chép định nghĩa thay cho thao tác.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

    Tác phẩm luyện tập nguyên gốc được mô tả đầy đủ bằng lời: áp phích nền sáng, giữa trang là một cuốn sách mở như chiếc cầu nối hai bờ; phía dưới ghi lời mời tham gia buổi đổi sách và thời gian, địa điểm rõ ràng. Không sử dụng một tranh ngoài nguồn.

  2. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Ghép khái niệm với nội dung sử dụng trong bài.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Cách làm nào phù hợp nhất khi xử lí ngữ liệu này?

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá hai cách dùng mô hình học tập.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể phân tích mối quan hệ giữa chi tiết đã nêu và mục đích diễn đạt.
    b)Mọi chi tiết giả định trong ngữ liệu đều là kết quả nghiên cứu đã công bố.
  5. Câu 4Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Xếp quy trình tạo một sản phẩm có căn cứ: từ xác định nhiệm vụ đến chỉnh sửa.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Xác định nhiệm vụ và người đọc hoặc người nghe.
    2. 2Đối chiếu tiêu chí để sửa diễn đạt, nguồn và kết luận.
    3. 3Chọn dữ kiện phù hợp, ghi rõ phạm vi nguồn.
    4. 4Tổ chức nhận định và giải thích bằng dữ kiện.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Viết luận điểm trung tâm và giải thích vì sao ngữ liệu phù hợp luận điểm ấy.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Lập dàn ý theo các phần bắt buộc của kiểu bài; ở mỗi phần nêu dữ kiện sẽ dùng, không chỉ ghi mở bài/thân bài/kết bài.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Viết một đoạn thân bài hoàn chỉnh có dữ kiện, lí giải và câu chuyển; không chỉ liệt kê ý.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Viết bài hoàn chỉnh khoảng 300–400 chữ theo đề: Đánh giá một áp phích nguyên gốc. Với dữ liệu mô phỏng phải ghi nhãn giả định, không trình bày như khảo sát đã tiến hành.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay