Yếu tố Hán Việt. Đơn vị gốc Hán tham gia cấu tạo từ, nghĩa cần xét trong tổ hợp. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.
Đa nghĩa. Một yếu tố hoặc từ có những nghĩa liên quan nhưng không hoàn toàn trùng nhau. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.
Ngữ cảnh. Quan hệ với các từ và tình huống giúp chọn nghĩa phù hợp. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.
Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.
Từ liệu nguyên gốc: học sinh; học thuật; sinh trưởng; sinh viên. Trong học sinh, sinh chỉ người học; trong sinh trưởng, sinh liên quan đến sự sống và nảy nở.
Sản phẩm mẫu có căn cứ: Ở học sinh và sinh viên, sinh thuộc nhóm từ chỉ người học; ở sinh trưởng, nó gắn với sự sống và phát triển. Ví dụ tự tạo: “Sinh viên ghi lại quá trình sinh trưởng của cây.” Hai lần sinh không thực hiện cùng một vai trò nghĩa trong câu này. Nếu dịch sinh trưởng thành học sinh lớn lên thì đã áp sai tổ hợp. Tôi đặt từ trong một câu để người học đối chiếu nghĩa đang dùng; với mục từ trong bảng mở rộng, vẫn cần đọc cả từ ví dụ và nguồn từ điển khi có điều chưa rõ.
Bảng diễn giải mới bao quát các mục yếu tố của tập sách. Một âm Hán Việt có thể ứng với những chữ gốc khác nhau; các nét nghĩa đặt cạnh nhau không mặc nhiên là các nghĩa của một chữ. Cần đọc cả từ, phân biệt đa nghĩa với đồng âm, không cộng nghĩa cơ học.
| Yếu tố | Gợi nghĩa theo từ | Ví dụ để đối chiếu |
|---|---|---|
| cần | siêng; quan tâm chu đáo | chuyên cần, ân cần |
| chí | ý hướng, dốc lòng | chí khí, ý chí |
| dã | đồng; dân gian; không thuần | điền dã, dân dã, hoang dã |
| dục | sinh sản; nuôi dạy | sinh dục, giáo dục |
| dụng | tác dụng; dùng; thi hành | công dụng, dụng tâm, vận dụng |
| điệp | văn thư, sách dòng họ; lời truyền rộng | phả điệp, thông điệp |
| điệu | thương xót, viếng | truy điệu |
| đồ | đường, đường hướng | tiền đồ |
| giả (1) | người, kẻ | tác giả |
| giả (2) | không thật | giả định |
| giai (1) | bậc, cấp | âm giai |
| giai (2) | tốt, hay, đẹp | giai nhân, giai tác |
| hàm | chứa, bao trong | hàm ẩn |
| hiền | đức tốt; người đức tài | hiền từ, hiền tài |
| hoàn | đủ trọn; xong | hoàn chỉnh, hoàn thành |
| hồng | lớn | hồng thủy |
| huấn | răn dạy, luyện | giáo huấn, tập huấn |
| hứng | cảm xúc nảy trong lòng; liên hệ hưng ở một số từ | cảm hứng, hưng thịnh |
| khôi | đứng đầu; vóc cao lớn | khôi nguyên, khôi ngô |
| kim | nay, hiện tại | cổ kim |
| lược | mưu sách; nét chính; bớt | thao lược, sơ lược, tiết lược |
| lưu | ở lại, giữ lại | lưu ban, bảo lưu |
| mệnh | mạng sống; lệnh; đặt tên | sinh mệnh, phụng mệnh, mệnh danh |
| nghị | bàn bạc, kiến nghị | hội nghị, nghị luận |
| nhung | việc quân, vũ khí | nhung y |
| phạm | khuôn, phép | quy phạm |
| phản | trái; trở lại | phản đối, phản hồi |
| phong | nhiều, thịnh | phong phú |
| phụ | theo, góp; ở gần | phụ thuộc, phụ cận |
| quát | bao gồm | khái quát |
| tận | hết; dốc hết | vô tận, tận tâm |
| truyền | lan đi; dạy; trao lại | truyền bá, truyền thụ, truyền thống |
| tử | người, phần tử; con, học trò | tài tử, nguyên tử, mẫu tử, đệ tử |
| vi | làm; âm vị ở nét vì ai | hành vi, vị tha |
| vinh | tươi thịnh; vẻ vang | phồn vinh, vinh dự |
Ví dụ 1
Xử lí trọn vẹn tình huống đã cho.
Ở học sinh và sinh viên, sinh thuộc nhóm từ chỉ người học; ở sinh trưởng, nó gắn với sự sống và phát triển. Ví dụ tự tạo: “Sinh viên ghi lại quá trình sinh trưởng của cây.” Hai lần sinh không thực hiện cùng một vai trò nghĩa trong câu này. Nếu dịch sinh trưởng thành học sinh lớn lên thì đã áp sai tổ hợp. Tôi đặt từ trong một câu để người học đối chiếu nghĩa đang dùng; với mục từ trong bảng mở rộng, vẫn cần đọc cả từ ví dụ và nguồn từ điển khi có điều chưa rõ.
Yếu tố Hán Việt → Đa nghĩa → Ngữ cảnh: vận dụng vào dữ kiện, giải thích tác dụng và tự kiểm tra giới hạn kết luận.
Đã đúng 0/4 câu
Đọc ngữ liệu
Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.
Từ liệu nguyên gốc: học sinh; học thuật; sinh trưởng; sinh viên. Trong học sinh, sinh chỉ người học; trong sinh trưởng, sinh liên quan đến sự sống và nảy nở.
Bảng diễn giải mới bao quát các mục yếu tố của tập sách. Một âm Hán Việt có thể ứng với những chữ gốc khác nhau; các nét nghĩa đặt cạnh nhau không mặc nhiên là các nghĩa của một chữ. Cần đọc cả từ, phân biệt đa nghĩa với đồng âm, không cộng nghĩa cơ học.
| Yếu tố | Gợi nghĩa theo từ | Ví dụ để đối chiếu |
|---|---|---|
| cần | siêng; quan tâm chu đáo | chuyên cần, ân cần |
| chí | ý hướng, dốc lòng | chí khí, ý chí |
| dã | đồng; dân gian; không thuần | điền dã, dân dã, hoang dã |
| dục | sinh sản; nuôi dạy | sinh dục, giáo dục |
| dụng | tác dụng; dùng; thi hành | công dụng, dụng tâm, vận dụng |
| điệp | văn thư, sách dòng họ; lời truyền rộng | phả điệp, thông điệp |
| điệu | thương xót, viếng | truy điệu |
| đồ | đường, đường hướng | tiền đồ |
| giả (1) | người, kẻ | tác giả |
| giả (2) | không thật | giả định |
| giai (1) | bậc, cấp | âm giai |
| giai (2) | tốt, hay, đẹp | giai nhân, giai tác |
| hàm | chứa, bao trong | hàm ẩn |
| hiền | đức tốt; người đức tài | hiền từ, hiền tài |
| hoàn | đủ trọn; xong | hoàn chỉnh, hoàn thành |
| hồng | lớn | hồng thủy |
| huấn | răn dạy, luyện | giáo huấn, tập huấn |
| hứng | cảm xúc nảy trong lòng; liên hệ hưng ở một số từ | cảm hứng, hưng thịnh |
| khôi | đứng đầu; vóc cao lớn | khôi nguyên, khôi ngô |
| kim | nay, hiện tại | cổ kim |
| lược | mưu sách; nét chính; bớt | thao lược, sơ lược, tiết lược |
| lưu | ở lại, giữ lại | lưu ban, bảo lưu |
| mệnh | mạng sống; lệnh; đặt tên | sinh mệnh, phụng mệnh, mệnh danh |
| nghị | bàn bạc, kiến nghị | hội nghị, nghị luận |
| nhung | việc quân, vũ khí | nhung y |
| phạm | khuôn, phép | quy phạm |
| phản | trái; trở lại | phản đối, phản hồi |
| phong | nhiều, thịnh | phong phú |
| phụ | theo, góp; ở gần | phụ thuộc, phụ cận |
| quát | bao gồm | khái quát |
| tận | hết; dốc hết | vô tận, tận tâm |
| truyền | lan đi; dạy; trao lại | truyền bá, truyền thụ, truyền thống |
| tử | người, phần tử; con, học trò | tài tử, nguyên tử, mẫu tử, đệ tử |
| vi | làm; âm vị ở nét vì ai | hành vi, vị tha |
| vinh | tươi thịnh; vẻ vang | phồn vinh, vinh dự |
Ghép khái niệm với nội dung sử dụng trong bài.
Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.
Cách làm nào phù hợp nhất khi xử lí ngữ liệu này?
Đánh giá hai cách dùng mô hình học tập.
Xếp quy trình tạo một sản phẩm có căn cứ: từ xác định nhiệm vụ đến chỉnh sửa.
Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).
Dùng khái niệm “Yếu tố Hán Việt” giải thích một chi tiết của ngữ liệu; chỉ rõ chi tiết, không chỉ chép định nghĩa.
0 từ
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Đề xuất một cách diễn đạt hoặc một thao tác làm rõ vấn đề trong ngữ liệu. Giải thích lợi ích và điều cần tránh.
0 từ
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Viết một đoạn phản hồi 4–6 câu cho người đang học bài này: nêu một phát hiện có căn cứ và một giới hạn cần giữ.
0 từ
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Viết phiếu phân tích ba từ học sinh, sinh viên, sinh trưởng gồm nét nghĩa theo tổ hợp, ví dụ dùng và một lỗi cần tránh.
0 từ
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
