Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 9. Văn học và cuộc đời

Vội vàng

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm thơ trữ tình trong Vội vàng.
  • Phân tích có căn cứ: Sống mãnh liệt không nhất thiết đồng nghĩa sống vội và bỏ trách nhiệm.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Vội vàng (Xuân Diệu, thơ trữ tình); không phải nguyên văn tác phẩm.

Bài thơ mở đầu bằng khát vọng giữ nắng và gió để vẻ đẹp, hương sắc không phai. Từ mong muốn không thể thực hiện ấy, cái tôi trữ tình dựng bức tranh cuộc sống hiện tại đầy sức hấp dẫn: ong bướm, hoa lá, chim chóc, ánh sáng và buổi sớm đều trở nên gần gũi với tình yêu. Niềm vui lập tức đi cùng sự sốt ruột, vì người nói nhận ra thời gian đang trôi ngay trong lúc mùa xuân mới đến. Phần giữa lập luận rằng mùa có thể trở lại nhưng tuổi trẻ của một người không trở lại nguyên vẹn; đời người hữu hạn trước trời đất, khiến cảnh vật cũng nhuốm cảm giác chia lìa. Các câu hỏi và tiếng cảm thán diễn tả nỗi tiếc nuối trước sự tàn phai. Đoạn cuối đổi sang nhịp thúc giục, liên tiếp những động từ mạnh biểu lộ ước muốn đón nhận trọn vẹn thiên nhiên, tình yêu và tuổi trẻ khi chúng còn hiện hữu. Mạch cảm xúc đi từ say mê đến âu lo rồi thành lựa chọn sống tích cực. Tác phẩm đề cao trải nghiệm hiện tại có ý thức, không phải lời cổ vũ hưởng thụ liều lĩnh hoặc bỏ trách nhiệm.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Bức tranh thiên nhiên được cảm bằng nhiều giác quan và qua liên tưởng tình yêu, làm cái đẹp hiện diện ngay trong đời sống trần thế. Khát vọng giữ nắng gió cho thấy mức độ gắn bó chứ không phải khả năng thực tế.

Hướng phân tích 2. Lập luận mùa trở lại mà tuổi trẻ không trở lại phân biệt thời gian chu kì với thời gian đời người. Nó giải thích vì sao vui và lo xuất hiện cùng nhau.

Hướng phân tích 3. Những động từ tăng cường và nhịp liệt kê dồn cuối bài biến nhận thức hữu hạn thành năng lượng sống. Có thể tiếp nhận lời thúc giục bằng học tập, chăm sóc và sáng tạo thay vì đồng nhất với vội vã bất cẩn.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Sống mãnh liệt không nhất thiết đồng nghĩa sống vội và bỏ trách nhiệm. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Sống mãnh liệt không nhất thiết đồng nghĩa sống vội và bỏ trách nhiệm.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có nên đọc lời thúc giục như lời khuyên hưởng thụ bất chấp người khác?

    Xem lời giải

    Không. Cần đặt nó trong tình yêu cuộc đời và nhận thức thời gian. Liên hệ thực tế phải phân biệt chiều sâu trải nghiệm với việc tiêu dùng hoặc hành động thiếu trách nhiệm.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Vội vàng.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Vội vàng là sống mãnh liệt không nhất thiết đồng nghĩa sống vội và bỏ trách nhiệm. Bức tranh thiên nhiên được cảm bằng nhiều giác quan và qua liên tưởng tình yêu, làm cái đẹp hiện diện ngay trong đời sống trần thế. Khát vọng giữ nắng gió cho thấy mức độ gắn bó chứ không phải khả năng thực tế. Lập luận mùa trở lại mà tuổi trẻ không trở lại phân biệt thời gian chu kì với thời gian đời người. Nó giải thích vì sao vui và lo xuất hiện cùng nhau. Những động từ tăng cường và nhịp liệt kê dồn cuối bài biến nhận thức hữu hạn thành năng lượng sống. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Sống mãnh liệt không nhất thiết đồng nghĩa sống vội và bỏ trách nhiệm.

Dễ nhầm

  • Có nên đọc lời thúc giục như lời khuyên hưởng thụ bất chấp người khác? Không. Cần đặt nó trong tình yêu cuộc đời và nhận thức thời gian. Liên hệ thực tế phải phân biệt chiều sâu trải nghiệm với việc tiêu dùng hoặc hành động thiếu trách nhiệm.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Vội vàng (Xuân Diệu, thơ trữ tình); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Bài thơ mở đầu bằng khát vọng giữ nắng và gió để vẻ đẹp, hương sắc không phai. Từ mong muốn không thể thực hiện ấy, cái tôi trữ tình dựng bức tranh cuộc sống hiện tại đầy sức hấp dẫn: ong bướm, hoa lá, chim chóc, ánh sáng và buổi sớm đều trở nên gần gũi với tình yêu. Niềm vui lập tức đi cùng sự sốt ruột, vì người nói nhận ra thời gian đang trôi ngay trong lúc mùa xuân mới đến. Phần giữa lập luận rằng mùa có thể trở lại nhưng tuổi trẻ của một người không trở lại nguyên vẹn; đời người hữu hạn trước trời đất, khiến cảnh vật cũng nhuốm cảm giác chia lìa. Các câu hỏi và tiếng cảm thán diễn tả nỗi tiếc nuối trước sự tàn phai. Đoạn cuối đổi sang nhịp thúc giục, liên tiếp những động từ mạnh biểu lộ ước muốn đón nhận trọn vẹn thiên nhiên, tình yêu và tuổi trẻ khi chúng còn hiện hữu. Mạch cảm xúc đi từ say mê đến âu lo rồi thành lựa chọn sống tích cực. Tác phẩm đề cao trải nghiệm hiện tại có ý thức, không phải lời cổ vũ hưởng thụ liều lĩnh hoặc bỏ trách nhiệm.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Bức tranh thiên nhiên được cảm bằng nhiều giác quan và qua liên tưởng tình yêu, làm cái đẹp hiện diện ngay trong đời sống trần thế. Khát vọng giữ nắng gió cho thấy mức độ gắn bó chứ không phải khả năng thực tế.
    2. Lập luận mùa trở lại mà tuổi trẻ không trở lại phân biệt thời gian chu kì với thời gian đời người. Nó giải thích vì sao vui và lo xuất hiện cùng nhau.
    3. Những động từ tăng cường và nhịp liệt kê dồn cuối bài biến nhận thức hữu hạn thành năng lượng sống. Có thể tiếp nhận lời thúc giục bằng học tập, chăm sóc và sáng tạo thay vì đồng nhất với vội vã bất cẩn.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Vội vàng theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Sống mãnh liệt không nhất thiết đồng nghĩa sống vội và bỏ trách nhiệm.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có nên đọc lời thúc giục như lời khuyên hưởng thụ bất chấp người khác?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Sống mãnh liệt không nhất thiết đồng nghĩa sống vội và bỏ trách nhiệm.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Vội vàng rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Vội vàng; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay