Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 9. Văn học và cuộc đời

Khúc đồng quê

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm hồi kí trong Khúc đồng quê.
  • Phân tích có căn cứ: Kí ức về một nơi chốn có thể góp phần tạo căn tính nhưng không phải bản chụp nguyên vẹn quá khứ.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Khúc đồng quê (Đặng Thị Hạnh, hồi kí); không phải nguyên văn tác phẩm.

Đặng Thị Hạnh hồi tưởng những ngày tuổi trẻ sống cùng mẹ ở Yên Lộ, Thanh Hoá trong kháng chiến chống Pháp. Nhịp thời gian gắn với mùa lúa, công việc đập lúa, phơi thóc và sự đổi thay rất chậm của những cọng rơm dưới nắng. Người kể giặt ở sông Chu, phụ mẹ dệt, đọc truyện rồi đi dạo trên đê, tạo một thế giới riêng giàu tưởng tượng. Hình ảnh người mẹ hiện lên qua cách hiểu sở thích của con, giữ gìn quần áo cũ, nhuộm màu thích hợp khi phải tránh máy bay và chăm những bữa ăn giản dị. Những món rau, tép, cá và bún phiên chợ được nhớ bằng sự trìu mến; người kể đồng thời nhận ra tình mẹ làm hương vị quá khứ trở nên đặc biệt. Chiến tranh vẫn vọng đến qua radio, trang phục và tin các trận đánh, nên đây không phải miền quê đứng ngoài lịch sử. Sách Pháp và sách Nga qua tiếng Pháp đưa những nhân vật anh hùng vào nội tâm, gợi cho cô gái thử tưởng tượng chuyện mới. Tuy nhiên, các câu chuyện cứ dừng ở cảnh gặp gỡ, thành một mộng tưởng còn ngây thơ. Người trưởng thành nhìn lại và gọi đó là khúc đồng quê của kí ức.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Các chi tiết cọng rơm, nước sông, khung cửi và món ăn dựng thế giới bằng cảm giác chứ không chỉ tóm tắt sự kiện. Thời gian chậm là trải nghiệm hồi tưởng, không phải kết luận mọi người lúc chiến tranh đều sống yên bình.

Hướng phân tích 2. Tình mẹ được thể hiện qua việc nhuộm áo, trồng rau, nấu ăn và hiểu con. Lời nhận ra sau này cho thấy kí ức được soi bằng sự trưởng thành và biết ơn.

Hướng phân tích 3. Đọc sách vừa mở rộng nội tâm vừa thúc đẩy ý muốn kể chuyện, nhưng người kể tự nhận các phác thảo còn phôi thai. Sự tự trào giữ giọng hồi kí chân thành, không tô quá khứ thành thành tựu tiểu thuyết đã hoàn chỉnh.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Kí ức về một nơi chốn có thể góp phần tạo căn tính nhưng không phải bản chụp nguyên vẹn quá khứ. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Kí ức về một nơi chốn có thể góp phần tạo căn tính nhưng không phải bản chụp nguyên vẹn quá khứ.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có thể coi thứ tự kể luôn là thứ tự mọi việc đã diễn ra không?

    Xem lời giải

    Không. Hồi tưởng có thể vận động theo liên tưởng. Cần nhìn dấu hiệu thời gian và cách chuyển đoạn, không áp trình tự lịch lên mọi mảnh nhớ.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Khúc đồng quê.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Khúc đồng quê là kí ức về một nơi chốn có thể góp phần tạo căn tính nhưng không phải bản chụp nguyên vẹn quá khứ. Các chi tiết cọng rơm, nước sông, khung cửi và món ăn dựng thế giới bằng cảm giác chứ không chỉ tóm tắt sự kiện. Thời gian chậm là trải nghiệm hồi tưởng, không phải kết luận mọi người lúc chiến tranh đều sống yên bình. Tình mẹ được thể hiện qua việc nhuộm áo, trồng rau, nấu ăn và hiểu con. Lời nhận ra sau này cho thấy kí ức được soi bằng sự trưởng thành và biết ơn. Đọc sách vừa mở rộng nội tâm vừa thúc đẩy ý muốn kể chuyện, nhưng người kể tự nhận các phác thảo còn phôi thai. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Kí ức về một nơi chốn có thể góp phần tạo căn tính nhưng không phải bản chụp nguyên vẹn quá khứ.

Dễ nhầm

  • Có thể coi thứ tự kể luôn là thứ tự mọi việc đã diễn ra không? Không. Hồi tưởng có thể vận động theo liên tưởng. Cần nhìn dấu hiệu thời gian và cách chuyển đoạn, không áp trình tự lịch lên mọi mảnh nhớ.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Khúc đồng quê (Đặng Thị Hạnh, hồi kí); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Đặng Thị Hạnh hồi tưởng những ngày tuổi trẻ sống cùng mẹ ở Yên Lộ, Thanh Hoá trong kháng chiến chống Pháp. Nhịp thời gian gắn với mùa lúa, công việc đập lúa, phơi thóc và sự đổi thay rất chậm của những cọng rơm dưới nắng. Người kể giặt ở sông Chu, phụ mẹ dệt, đọc truyện rồi đi dạo trên đê, tạo một thế giới riêng giàu tưởng tượng. Hình ảnh người mẹ hiện lên qua cách hiểu sở thích của con, giữ gìn quần áo cũ, nhuộm màu thích hợp khi phải tránh máy bay và chăm những bữa ăn giản dị. Những món rau, tép, cá và bún phiên chợ được nhớ bằng sự trìu mến; người kể đồng thời nhận ra tình mẹ làm hương vị quá khứ trở nên đặc biệt. Chiến tranh vẫn vọng đến qua radio, trang phục và tin các trận đánh, nên đây không phải miền quê đứng ngoài lịch sử. Sách Pháp và sách Nga qua tiếng Pháp đưa những nhân vật anh hùng vào nội tâm, gợi cho cô gái thử tưởng tượng chuyện mới. Tuy nhiên, các câu chuyện cứ dừng ở cảnh gặp gỡ, thành một mộng tưởng còn ngây thơ. Người trưởng thành nhìn lại và gọi đó là khúc đồng quê của kí ức.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Các chi tiết cọng rơm, nước sông, khung cửi và món ăn dựng thế giới bằng cảm giác chứ không chỉ tóm tắt sự kiện. Thời gian chậm là trải nghiệm hồi tưởng, không phải kết luận mọi người lúc chiến tranh đều sống yên bình.
    2. Tình mẹ được thể hiện qua việc nhuộm áo, trồng rau, nấu ăn và hiểu con. Lời nhận ra sau này cho thấy kí ức được soi bằng sự trưởng thành và biết ơn.
    3. Đọc sách vừa mở rộng nội tâm vừa thúc đẩy ý muốn kể chuyện, nhưng người kể tự nhận các phác thảo còn phôi thai. Sự tự trào giữ giọng hồi kí chân thành, không tô quá khứ thành thành tựu tiểu thuyết đã hoàn chỉnh.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Khúc đồng quê theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Kí ức về một nơi chốn có thể góp phần tạo căn tính nhưng không phải bản chụp nguyên vẹn quá khứ.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có thể coi thứ tự kể luôn là thứ tự mọi việc đã diễn ra không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Kí ức về một nơi chốn có thể góp phần tạo căn tính nhưng không phải bản chụp nguyên vẹn quá khứ.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Khúc đồng quê rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Khúc đồng quê; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay