Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 9. Văn học và cuộc đời

Hồn Trương Ba, da hàng thịt

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm đoạn trích kịch trong Hồn Trương Ba, da hàng thịt.
  • Phân tích có căn cứ: Một đời sống có ý nghĩa cần sự thống nhất và trách nhiệm, không chỉ là kéo dài tồn tại bằng mọi giá.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ, đoạn trích kịch); không phải nguyên văn tác phẩm.

Trong phần cuối vở kịch, Trương Ba đau khổ vì được sống lại trong thân xác người hàng thịt sau một sai sót của các quan trên trời. Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác phơi bày sự tự mâu thuẫn: Hồn nhận mình thanh sạch nhưng Xác nhắc những ham muốn và hành vi thô bạo mà cả hai cùng tham gia, rồi đề nghị thỏa hiệp để Hồn giữ thể diện. Những người thân lần lượt cho thấy hậu quả: vợ muốn bỏ đi, cháu gái không nhận ông vì cây và diều bị làm hỏng, con dâu thương ông nhưng đau đớn thấy tính cách đổi khác. Trương Ba gọi Đế Thích, đòi chấm dứt đời sống không thống nhất. Khi cu Tị vừa mất, Đế Thích đề nghị cho ông nhập vào thân đứa trẻ; ông hình dung những rối loạn cho gia đình và từ chối chiếm cuộc đời của em. Ông xin cứu cu Tị, trả thân xác cho người hàng thịt và không nhận cả thân thể Đế Thích. Đoạn kết cho cu Tị trở về với mẹ; Trương Ba hiện trong kí ức và điều tốt lành của khu vườn. Hai đứa trẻ chia quả na và gieo hạt, tiếp nối sự sống cùng những giá trị ông để lại.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Xác dùng những việc Hồn từng làm để bác lời tự nhận hoàn toàn trong sạch, khiến xung đột diễn ra ngay trong một con người. Phê phán sự buông theo ham muốn không có nghĩa phủ nhận nhu cầu thân thể chính đáng.

Hướng phân tích 2. Phản ứng khác nhau của vợ, cháu và con dâu đưa vấn đề bản sắc vào quan hệ cụ thể. Chi tiết làm hỏng chồi cây và diều cho thấy hậu quả không thể xóa chỉ bằng lời nói mình vẫn tốt.

Hướng phân tích 3. Từ chối nhập cu Tị là lựa chọn không chiếm đoạt cuộc đời người khác; cảnh gieo hạt chuyển sang sự tiếp nối bằng kí ức và hành động. Đây là tình huống kì ảo, không biến quyết định chết trong kịch thành lời khuyên cho người đang gặp khủng hoảng; ngoài đời cần tìm hỗ trợ an toàn.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Một đời sống có ý nghĩa cần sự thống nhất và trách nhiệm, không chỉ là kéo dài tồn tại bằng mọi giá. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Một đời sống có ý nghĩa cần sự thống nhất và trách nhiệm, không chỉ là kéo dài tồn tại bằng mọi giá.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có nên biến lựa chọn bi kịch của nhân vật thành lời hướng dẫn giải quyết khủng hoảng ngoài đời?

    Xem lời giải

    Không. Đây là tình huống kịch cần phân tích trong cấu trúc giá trị riêng. Trong khó khăn thực tế, cần tìm hỗ trợ an toàn, không coi một kết cục nghệ thuật là chỉ dẫn hành động cá nhân.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Hồn Trương Ba, da hàng thịt.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Hồn Trương Ba, da hàng thịt là một đời sống có ý nghĩa cần sự thống nhất và trách nhiệm, không chỉ là kéo dài tồn tại bằng mọi giá. Xác dùng những việc Hồn từng làm để bác lời tự nhận hoàn toàn trong sạch, khiến xung đột diễn ra ngay trong một con người. Phê phán sự buông theo ham muốn không có nghĩa phủ nhận nhu cầu thân thể chính đáng. Phản ứng khác nhau của vợ, cháu và con dâu đưa vấn đề bản sắc vào quan hệ cụ thể. Chi tiết làm hỏng chồi cây và diều cho thấy hậu quả không thể xóa chỉ bằng lời nói mình vẫn tốt. Từ chối nhập cu Tị là lựa chọn không chiếm đoạt cuộc đời người khác; cảnh gieo hạt chuyển sang sự tiếp nối bằng kí ức và hành động. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Một đời sống có ý nghĩa cần sự thống nhất và trách nhiệm, không chỉ là kéo dài tồn tại bằng mọi giá.

Dễ nhầm

  • Có nên biến lựa chọn bi kịch của nhân vật thành lời hướng dẫn giải quyết khủng hoảng ngoài đời? Không. Đây là tình huống kịch cần phân tích trong cấu trúc giá trị riêng. Trong khó khăn thực tế, cần tìm hỗ trợ an toàn, không coi một kết cục nghệ thuật là chỉ dẫn hành động cá nhân.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ, đoạn trích kịch); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Trong phần cuối vở kịch, Trương Ba đau khổ vì được sống lại trong thân xác người hàng thịt sau một sai sót của các quan trên trời. Cuộc đối thoại giữa Hồn và Xác phơi bày sự tự mâu thuẫn: Hồn nhận mình thanh sạch nhưng Xác nhắc những ham muốn và hành vi thô bạo mà cả hai cùng tham gia, rồi đề nghị thỏa hiệp để Hồn giữ thể diện. Những người thân lần lượt cho thấy hậu quả: vợ muốn bỏ đi, cháu gái không nhận ông vì cây và diều bị làm hỏng, con dâu thương ông nhưng đau đớn thấy tính cách đổi khác. Trương Ba gọi Đế Thích, đòi chấm dứt đời sống không thống nhất. Khi cu Tị vừa mất, Đế Thích đề nghị cho ông nhập vào thân đứa trẻ; ông hình dung những rối loạn cho gia đình và từ chối chiếm cuộc đời của em. Ông xin cứu cu Tị, trả thân xác cho người hàng thịt và không nhận cả thân thể Đế Thích. Đoạn kết cho cu Tị trở về với mẹ; Trương Ba hiện trong kí ức và điều tốt lành của khu vườn. Hai đứa trẻ chia quả na và gieo hạt, tiếp nối sự sống cùng những giá trị ông để lại.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Xác dùng những việc Hồn từng làm để bác lời tự nhận hoàn toàn trong sạch, khiến xung đột diễn ra ngay trong một con người. Phê phán sự buông theo ham muốn không có nghĩa phủ nhận nhu cầu thân thể chính đáng.
    2. Phản ứng khác nhau của vợ, cháu và con dâu đưa vấn đề bản sắc vào quan hệ cụ thể. Chi tiết làm hỏng chồi cây và diều cho thấy hậu quả không thể xóa chỉ bằng lời nói mình vẫn tốt.
    3. Từ chối nhập cu Tị là lựa chọn không chiếm đoạt cuộc đời người khác; cảnh gieo hạt chuyển sang sự tiếp nối bằng kí ức và hành động. Đây là tình huống kì ảo, không biến quyết định chết trong kịch thành lời khuyên cho người đang gặp khủng hoảng; ngoài đời cần tìm hỗ trợ an toàn.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Hồn Trương Ba, da hàng thịt theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Một đời sống có ý nghĩa cần sự thống nhất và trách nhiệm, không chỉ là kéo dài tồn tại bằng mọi giá.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có nên biến lựa chọn bi kịch của nhân vật thành lời hướng dẫn giải quyết khủng hoảng ngoài đời?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Một đời sống có ý nghĩa cần sự thống nhất và trách nhiệm, không chỉ là kéo dài tồn tại bằng mọi giá.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Hồn Trương Ba, da hàng thịt rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Hồn Trương Ba, da hàng thịt; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay