NeoEdu
Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 6. Hồ Chí Minh – “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”

Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm truyện ngắn trào phúng trong Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu.
  • Phân tích có căn cứ: Im lặng trong tình huống cụ thể có thể là một hành động từ chối có sức nặng.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu (Nguyễn Ái Quốc, truyện ngắn trào phúng); không phải nguyên văn tác phẩm.

Nguyễn Ái Quốc viết truyện bằng tiếng Pháp năm 1925 khi Phan Bội Châu bị bắt và Va-ren chuẩn bị nhận chức Toàn quyền Đông Dương. Người kể đặt câu hỏi châm biếm về lời hứa can thiệp của Va-ren rồi tưởng tượng hành trình của ông ta: đi tàu, dự tiếp đón ở Sài Gòn, qua Huế nhận nghi lễ và huân chương, trong khi người yêu nước vẫn ở tù. Ở cuộc gặp được hư cấu tại nhà lao, Va-ren tuyên bố đem lại tự do nhưng đòi Phan Bội Châu từ bỏ đấu tranh và hợp tác với thực dân. Ông ta khoe những người từng đổi lập trường để được quyền lợi, lấy cả con đường chính trị của mình làm gương. Phan Bội Châu giữ im lặng; sự có mặt của phiên dịch cho thấy đây không phải bất đồng ngôn ngữ mà là khoảng cách về lí tưởng. Cuối truyện, lời người lính kể về một nụ cười kín đáo được bổ sung bằng lời nhân chứng khác trong phần tái bút về một hành động khinh bỉ. Những lớp kể khác nhau tăng giọng mỉa mai, không biến cuộc gặp tưởng tượng thành một biên bản lịch sử.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Sự nối tiếp tiệc tùng và lời nhắc người tù chưa được giải thoát tạo đối lập giữa đặc quyền thuộc địa và nỗi đau của người bị áp bức. Lời hứa bị thử bằng chính thời gian trì hoãn.

Hướng phân tích 2. Va-ren độc thoại càng dài càng tự bộc lộ việc xem đổi lí tưởng lấy địa vị là thành công. Im lặng của Phan Bội Châu trở thành một phản bác về nhân cách chứ không phải dấu hiệu thiếu ngôn ngữ.

Hướng phân tích 3. Hai lời kể ở đoạn cuối để ngỏ mức độ phản ứng nhưng cùng khẳng định sự khinh miệt. Người đọc phải tách sự kiện lịch sử làm nền khỏi thủ pháp tưởng tượng và lời đồn trong cấu trúc truyện.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Im lặng trong tình huống cụ thể có thể là một hành động từ chối có sức nặng. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Im lặng trong tình huống cụ thể có thể là một hành động từ chối có sức nặng.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Cuộc gặp được kể có nên xem là biên bản lịch sử?

    Xem lời giải

    Không. Đó là tình huống hư cấu phục vụ phê phán, không phải bản ghi cuộc đối thoại có thật. Bối cảnh lịch sử cần được phân biệt với sự kiện do nhà văn dựng.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu là im lặng trong tình huống cụ thể có thể là một hành động từ chối có sức nặng. Sự nối tiếp tiệc tùng và lời nhắc người tù chưa được giải thoát tạo đối lập giữa đặc quyền thuộc địa và nỗi đau của người bị áp bức. Lời hứa bị thử bằng chính thời gian trì hoãn. Va-ren độc thoại càng dài càng tự bộc lộ việc xem đổi lí tưởng lấy địa vị là thành công. Im lặng của Phan Bội Châu trở thành một phản bác về nhân cách chứ không phải dấu hiệu thiếu ngôn ngữ. Hai lời kể ở đoạn cuối để ngỏ mức độ phản ứng nhưng cùng khẳng định sự khinh miệt. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Im lặng trong tình huống cụ thể có thể là một hành động từ chối có sức nặng.

Dễ nhầm

  • Cuộc gặp được kể có nên xem là biên bản lịch sử? Không. Đó là tình huống hư cấu phục vụ phê phán, không phải bản ghi cuộc đối thoại có thật. Bối cảnh lịch sử cần được phân biệt với sự kiện do nhà văn dựng.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu (Nguyễn Ái Quốc, truyện ngắn trào phúng); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Nguyễn Ái Quốc viết truyện bằng tiếng Pháp năm 1925 khi Phan Bội Châu bị bắt và Va-ren chuẩn bị nhận chức Toàn quyền Đông Dương. Người kể đặt câu hỏi châm biếm về lời hứa can thiệp của Va-ren rồi tưởng tượng hành trình của ông ta: đi tàu, dự tiếp đón ở Sài Gòn, qua Huế nhận nghi lễ và huân chương, trong khi người yêu nước vẫn ở tù. Ở cuộc gặp được hư cấu tại nhà lao, Va-ren tuyên bố đem lại tự do nhưng đòi Phan Bội Châu từ bỏ đấu tranh và hợp tác với thực dân. Ông ta khoe những người từng đổi lập trường để được quyền lợi, lấy cả con đường chính trị của mình làm gương. Phan Bội Châu giữ im lặng; sự có mặt của phiên dịch cho thấy đây không phải bất đồng ngôn ngữ mà là khoảng cách về lí tưởng. Cuối truyện, lời người lính kể về một nụ cười kín đáo được bổ sung bằng lời nhân chứng khác trong phần tái bút về một hành động khinh bỉ. Những lớp kể khác nhau tăng giọng mỉa mai, không biến cuộc gặp tưởng tượng thành một biên bản lịch sử.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Sự nối tiếp tiệc tùng và lời nhắc người tù chưa được giải thoát tạo đối lập giữa đặc quyền thuộc địa và nỗi đau của người bị áp bức. Lời hứa bị thử bằng chính thời gian trì hoãn.
    2. Va-ren độc thoại càng dài càng tự bộc lộ việc xem đổi lí tưởng lấy địa vị là thành công. Im lặng của Phan Bội Châu trở thành một phản bác về nhân cách chứ không phải dấu hiệu thiếu ngôn ngữ.
    3. Hai lời kể ở đoạn cuối để ngỏ mức độ phản ứng nhưng cùng khẳng định sự khinh miệt. Người đọc phải tách sự kiện lịch sử làm nền khỏi thủ pháp tưởng tượng và lời đồn trong cấu trúc truyện.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Im lặng trong tình huống cụ thể có thể là một hành động từ chối có sức nặng.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Cuộc gặp được kể có nên xem là biên bản lịch sử?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Im lặng trong tình huống cụ thể có thể là một hành động từ chối có sức nặng.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay