Định vị văn bản và đọc có điểm tựa
Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cảnh khuya (Hồ Chí Minh, thơ tiếng Việt, thất ngôn tứ tuyệt); không phải nguyên văn tác phẩm.
Được sáng tác năm 1947 trong kháng chiến chống Pháp, Cảnh khuya mở ra âm thanh suối chảy trong đêm rừng. Tiếng nước được cảm nhận gần với tiếng hát, đưa cảnh thiên nhiên về phía con người và tạo vẻ trong trẻo, ấm áp. Câu tiếp theo đan ánh trăng, tán cây cổ thụ và những lớp bóng thành một bức tranh nhiều tầng; cảnh không tĩnh chết mà có sự giao thoa ánh sáng. Đến câu thứ ba, người chưa ngủ hiện ra giữa vẻ đẹp như tranh, khiến người đọc ban đầu có thể nghĩ nhà thơ thức vì say cảnh. Câu cuối chuyển và bổ sung cách hiểu: sự thao thức còn xuất phát từ trách nhiệm với đất nước. Hai nguyên nhân không loại trừ nhau; khả năng rung động trước thiên nhiên vẫn tồn tại trong tâm trí người đang lo việc kháng chiến. Từ âm thanh đến hình ảnh rồi đến nỗi niềm, bài thơ kết hợp cảm hứng nghệ sĩ và tâm thế người lãnh đạo, giữ giọng giản dị mà có chiều sâu.