Định vị văn bản và đọc có điểm tựa
Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Mộ (Hồ Chí Minh, thơ chữ Hán, thất ngôn tứ tuyệt); không phải nguyên văn tác phẩm.
Bài thơ Chiều tối được viết trong thời gian Hồ Chí Minh bị giam giữ và chuyển lao ở Trung Quốc năm 1942–1943. Hai câu đầu phác một buổi chiều nơi núi rừng: chim đã mỏi tìm chỗ nghỉ, một đám mây đơn chiếc chậm rãi đi qua bầu trời. Những nét ít ỏi làm hiện ra không gian rộng và thời điểm ngày sắp hết, đồng thời gợi sự cô quạnh của người đang trên đường. Hai câu sau đưa tầm nhìn đến một cô gái xóm núi xay ngô. Công việc tiến dần đến lúc hoàn thành và bếp lửa được đốt lên, làm bức tranh chuyển từ khoảng trời xa đến nhịp sống gần gũi. Bài thơ không kể trực tiếp những gông cùm, cũng không tuyên bố vượt khó bằng khẩu hiệu; sức sống hiện lên qua sự quan tâm của người tù đối với lao động, hơi ấm và sinh hoạt bình thường. Toàn bài vận động từ chiều muộn đến ánh lửa, từ thiên nhiên vắng đến con người đang làm việc. Khi so sánh bản dịch, cần chú ý sắc thái mệt mỏi, lẻ loi và sự tiếp nối của động tác xay ngô trong nguyên tác.