Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 5. Nhân vật và xung đột trong bi kịch

Tri thức ngữ văn

Mục tiêu bài học

  • Vận dụng được xung đột bi kịch, độc thoại, hành động kịch vào nhiệm vụ cụ thể.
  • Tạo sản phẩm có căn cứ và tự chỉnh sửa theo tiêu chí.

Bài giảng

Công cụ và giới hạn sử dụng

Xung đột bi kịch. Va chạm gay gắt giữa những lực lượng hoặc giá trị khó dung hòa. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Độc thoại. Lời nhân vật hướng vào chính mình, làm hiện ra suy nghĩ trên sân khấu. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Hành động kịch. Sự lựa chọn và ứng xử đẩy tình thế kịch phát triển. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Thực hành có hướng dẫn

Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

Kịch ngắn nguyên gốc: Người kiến trúc sư muốn giữ một chiếc cầu cũ vì giá trị lịch sử. Người dân báo rằng cầu đã mất an toàn. Anh nhìn bản vẽ và tự hỏi liệu giữ hình dáng có còn nghĩa gì nếu người qua cầu gặp nguy hiểm. Cả hai phía phải quyết định trước mùa mưa.

Sản phẩm mẫu có căn cứ: Cây cầu buộc kiến trúc sư đứng giữa bảo tồn và an toàn. Báo động của người dân tạo áp lực từ bên ngoài, còn lời anh tự hỏi làm hiện ra độc thoại nội tâm. Chưa có một quyết định được thực hiện, nên hành động kịch mới ở giai đoạn cân nhắc trước hạn mùa mưa. Tôi phân biệt cái đã được nói với cái chưa xảy ra để tránh bịa một tai nạn hoặc sự hi sinh. Xung đột có thể gợi cách đọc bi kịch, nhưng đoạn ngắn chưa đủ xác nhận kết cục không thể đảo ngược.

Nhân vật, cốt truyện và hiệu ứng thanh lọc

Bi kịch tổ chức xung đột nghiêm trọng giữa khát vọng, hành động có sức mạnh với hoàn cảnh hoặc giới hạn bên trong, thường đi tới mất mát khó đảo ngược. Không phải mọi chuyện buồn hay mọi bất đồng đều là bi kịch. Cốt truyện hình thành qua cách nhân vật chọn và hành động; đối thoại, độc thoại, chỉ dẫn sân khấu cùng làm lộ tính cách, tăng sức căng.

Nhân vật có thể cao cả và vẫn có giới hạn: quý tài Vũ Như Tô không đòi hỏi bỏ qua nỗi khổ dân chúng. Người xem trải qua thương xót, sợ hãi rồi suy xét điều cao quý và điều đáng ghét; hiệu ứng thanh lọc là khả năng điều hòa, hướng thiện của trải nghiệm thẩm mĩ, không phải bảo đảm tâm lí đồng nhất cho mọi khán giả. Phân tích phải nêu tình huống, lựa chọn, hệ quả trước khi kết luận.

Khái niệm chính

Xung đột bi kịch
Va chạm gay gắt giữa những lực lượng hoặc giá trị khó dung hòa.
Độc thoại
Lời nhân vật hướng vào chính mình, làm hiện ra suy nghĩ trên sân khấu.
Hành động kịch
Sự lựa chọn và ứng xử đẩy tình thế kịch phát triển.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Xử lí trọn vẹn tình huống đã cho.

    Xem lời giải

    Cây cầu buộc kiến trúc sư đứng giữa bảo tồn và an toàn. Báo động của người dân tạo áp lực từ bên ngoài, còn lời anh tự hỏi làm hiện ra độc thoại nội tâm. Chưa có một quyết định được thực hiện, nên hành động kịch mới ở giai đoạn cân nhắc trước hạn mùa mưa. Tôi phân biệt cái đã được nói với cái chưa xảy ra để tránh bịa một tai nạn hoặc sự hi sinh. Xung đột có thể gợi cách đọc bi kịch, nhưng đoạn ngắn chưa đủ xác nhận kết cục không thể đảo ngược.

Ghi nhớ

Xung đột bi kịch → Độc thoại → Hành động kịch: vận dụng vào dữ kiện, giải thích tác dụng và tự kiểm tra giới hạn kết luận.

Dễ nhầm

  • Không coi ví dụ giả định là dữ kiện thực tế; không chép định nghĩa thay cho thao tác.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

    Kịch ngắn nguyên gốc: Người kiến trúc sư muốn giữ một chiếc cầu cũ vì giá trị lịch sử. Người dân báo rằng cầu đã mất an toàn. Anh nhìn bản vẽ và tự hỏi liệu giữ hình dáng có còn nghĩa gì nếu người qua cầu gặp nguy hiểm. Cả hai phía phải quyết định trước mùa mưa.

  2. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Ghép khái niệm với nội dung sử dụng trong bài.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Cách làm nào phù hợp nhất khi xử lí ngữ liệu này?

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá hai cách dùng mô hình học tập.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể phân tích mối quan hệ giữa chi tiết đã nêu và mục đích diễn đạt.
    b)Mọi chi tiết giả định trong ngữ liệu đều là kết quả nghiên cứu đã công bố.
  5. Câu 4Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Xếp quy trình tạo một sản phẩm có căn cứ: từ xác định nhiệm vụ đến chỉnh sửa.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Tổ chức nhận định và giải thích bằng dữ kiện.
    2. 2Đối chiếu tiêu chí để sửa diễn đạt, nguồn và kết luận.
    3. 3Chọn dữ kiện phù hợp, ghi rõ phạm vi nguồn.
    4. 4Xác định nhiệm vụ và người đọc hoặc người nghe.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Dùng khái niệm “Xung đột bi kịch” giải thích một chi tiết của ngữ liệu; chỉ rõ chi tiết, không chỉ chép định nghĩa.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Đề xuất một cách diễn đạt hoặc một thao tác làm rõ vấn đề trong ngữ liệu. Giải thích lợi ích và điều cần tránh.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Viết một đoạn phản hồi 4–6 câu cho người đang học bài này: nêu một phát hiện có căn cứ và một giới hạn cần giữ.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Viết đoạn đọc kịch 4–6 câu xác định xung đột, độc thoại và điều chưa đủ để kết luận về thể loại của kịch ngắn cây cầu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay