NeoEdu
Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 5. Nhân vật và xung đột trong bi kịch

Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm bi kịch trong Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài.
  • Phân tích có căn cứ: Một lí tưởng nghệ thuật cao đẹp có thể thành bi kịch nếu tách khỏi điều kiện sống của con người.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (Nguyễn Huy Tưởng, bi kịch); không phải nguyên văn tác phẩm.

Đoạn cuối Vũ Như Tô đặt người nghệ sĩ và Đan Thiềm giữa cuộc nổi loạn. Cửu Trùng Đài là giấc mơ sáng tạo nhưng được xây bằng sự bóc lột đời sống dân chúng. Khi công trình bị phá và nguy hiểm tới gần, Vũ Như Tô vẫn chưa thấu hết sự đối nghịch giữa lí tưởng của mình và thực tế xã hội.

Đan Thiềm liên tục giục trốn; Vũ Như Tô không muốn rời đài. Tin Lê Tương Dực bị giết, thợ theo quân khởi loạn và quân Ngô Hạch kéo đến dồn dập. Đan Thiềm xin nhận tội để cứu người tài nhưng bị dẫn đi; khi thấy lửa đốt đài, Vũ Như Tô tuyệt vọng rồi chấp nhận bị đưa đến pháp trường.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Cuộc chống lại triều đình xa xỉ đan với sự đổ vỡ giấc mơ nghệ thuật của Vũ Như Tô. Cửu Trùng Đài vừa chứa khát vọng làm đẹp vừa gắn với hao tốn, chết chóc của dân và thợ; thấy cả hai mới tránh biến xung đột thành việc một bên hoàn toàn đúng.

2. Phân tích từ dữ kiện. Tin vua bị giết, thợ theo quân nổi loạn và tiếng quân áp tới xuất hiện dồn dập; Vũ Như Tô vẫn tin có thể phân trần để tiếp tục xây đài. Nhịp hành động tăng nhanh đối lập sự chậm đổi nhận thức khiến nguy cơ đến gần trong khi nhân vật chưa tìm đường thoát.

3. Phân tích từ dữ kiện. Đan Thiềm nhiều lần giục Vũ Như Tô trốn để giữ tài năng, còn ông không muốn rời công trình và tin mình không có tội. Khi nàng xin nhận tội để cứu ông mà vẫn bị dẫn đi, đối thoại làm hiện ra cả tình tri kỉ lẫn giới hạn của việc chỉ nhìn nghệ thuật bằng lòng quý tài.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Một lí tưởng nghệ thuật cao đẹp có thể thành bi kịch nếu tách khỏi điều kiện sống của con người. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Một lí tưởng nghệ thuật cao đẹp có thể thành bi kịch nếu tách khỏi điều kiện sống của con người.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Phá công trình có giải quyết dứt điểm mọi câu hỏi về nghệ thuật không?

    Xem lời giải

    Không. Hành động kết thúc số phận công trình nhưng để lại câu hỏi về giá trị sáng tạo và trách nhiệm. Đọc đa chiều không đồng nghĩa phủ nhận nỗi khổ của dân hay xóa giá trị tài năng.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài.

    Xem lời giải

    Trong Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài, một lí tưởng nghệ thuật cao đẹp có thể thành bi kịch nếu tách khỏi điều kiện sống của con người. Cuộc chống lại triều đình xa xỉ đan với sự đổ vỡ giấc mơ nghệ thuật của Vũ Như Tô. Cửu Trùng Đài vừa chứa khát vọng làm đẹp vừa gắn với hao tốn, chết chóc của dân và thợ; thấy cả hai mới tránh biến xung đột thành việc một bên hoàn toàn đúng. Tin vua bị giết, thợ theo quân nổi loạn và tiếng quân áp tới xuất hiện dồn dập; Vũ Như Tô vẫn tin có thể phân trần để tiếp tục xây đài. Nhịp hành động tăng nhanh đối lập sự chậm đổi nhận thức khiến nguy cơ đến gần trong khi nhân vật chưa tìm đường thoát. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Một lí tưởng nghệ thuật cao đẹp có thể thành bi kịch nếu tách khỏi điều kiện sống của con người.

Dễ nhầm

  • Phá công trình có giải quyết dứt điểm mọi câu hỏi về nghệ thuật không? Không. Hành động kết thúc số phận công trình nhưng để lại câu hỏi về giá trị sáng tạo và trách nhiệm. Đọc đa chiều không đồng nghĩa phủ nhận nỗi khổ của dân hay xóa giá trị tài năng.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (Nguyễn Huy Tưởng, bi kịch); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Đoạn cuối Vũ Như Tô đặt người nghệ sĩ và Đan Thiềm giữa cuộc nổi loạn. Cửu Trùng Đài là giấc mơ sáng tạo nhưng được xây bằng sự bóc lột đời sống dân chúng. Khi công trình bị phá và nguy hiểm tới gần, Vũ Như Tô vẫn chưa thấu hết sự đối nghịch giữa lí tưởng của mình và thực tế xã hội.

    Đan Thiềm liên tục giục trốn; Vũ Như Tô không muốn rời đài. Tin Lê Tương Dực bị giết, thợ theo quân khởi loạn và quân Ngô Hạch kéo đến dồn dập. Đan Thiềm xin nhận tội để cứu người tài nhưng bị dẫn đi; khi thấy lửa đốt đài, Vũ Như Tô tuyệt vọng rồi chấp nhận bị đưa đến pháp trường.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Hai xung đột chính trị và nghệ thuật đan nhau.
    2. hành động dồn dập đối lập nhận thức chưa đổi của nghệ sĩ.
    3. đối thoại giữa Đan Thiềm và Vũ Như Tô làm bi kịch không chỉ là sự kiện bên ngoài.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Một lí tưởng nghệ thuật cao đẹp có thể thành bi kịch nếu tách khỏi điều kiện sống của con người.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Phá công trình có giải quyết dứt điểm mọi câu hỏi về nghệ thuật không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Một lí tưởng nghệ thuật cao đẹp có thể thành bi kịch nếu tách khỏi điều kiện sống của con người.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay