Yếu tố Hán Việt. Đơn vị gốc Hán tham gia cấu tạo từ, nghĩa cần xét trong tổ hợp. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.
Đa nghĩa. Một yếu tố hoặc từ có những nghĩa liên quan nhưng không hoàn toàn trùng nhau. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.
Ngữ cảnh. Quan hệ với các từ và tình huống giúp chọn nghĩa phù hợp. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.
Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.
Từ liệu nguyên gốc: học sinh; học thuật; sinh trưởng; sinh viên. Trong học sinh, sinh chỉ người học; trong sinh trưởng, sinh liên quan đến sự sống và nảy nở.
Sản phẩm mẫu có căn cứ: Ở học sinh và sinh viên, sinh thuộc nhóm từ chỉ người học; ở sinh trưởng, nó gắn với sự sống và phát triển. Ví dụ tự tạo: “Sinh viên ghi lại quá trình sinh trưởng của cây.” Hai lần sinh không thực hiện cùng một vai trò nghĩa trong câu này. Nếu dịch sinh trưởng thành học sinh lớn lên thì đã áp sai tổ hợp. Tôi đặt từ trong một câu để người học đối chiếu nghĩa đang dùng; với mục từ trong bảng mở rộng, vẫn cần đọc cả từ ví dụ và nguồn từ điển khi có điều chưa rõ.
Bảng diễn giải mới bao quát các mục yếu tố của tập sách. Một âm Hán Việt có thể ứng với những chữ gốc khác nhau; các nét nghĩa đặt cạnh nhau không mặc nhiên là các nghĩa của một chữ. Cần đọc cả từ, phân biệt đa nghĩa với đồng âm, không cộng nghĩa cơ học.
| Yếu tố | Gợi nghĩa theo từ | Ví dụ để đối chiếu |
|---|---|---|
| ai | bụi, cõi trần | trần ai |
| ám | tối; kín, ngầm; bị chi phối kín đáo | u ám, ám hiệu, ám ảnh |
| âm | đối dương; thuộc cõi chết; ngầm | âm dương, âm phủ, âm mưu |
| ba | sóng | phong ba |
| bác | rộng; hiểu biết sâu | quảng bác, bác học |
| bao | chứa, trùm; bọc | bao hàm, bao bì |
| bi | buồn đau | bi kịch, bi tráng |
| biện | tranh luận, phân tích bằng lời | biện luận |
| bố | sợ; làm sợ | bố úy, khủng bố |
| bút | bút, viết, cách viết | bút danh, bút tích |
| căn | rễ; cơ sở, nguyên do | thụ căn, căn cứ |
| cô | một mình, lẻ loi | cô độc |
| cố | cũ; biến việc; có chủ ý (xét từng từ) | cố hương, sự cố, cố tình |
| cộng | cùng, chung; gộp | cộng đồng, tổng cộng |
| dị | khác, lạ | dị biệt |
| dương | biển; hướng ra nước ngoài | đại dương, xuất dương |
| gian | dối trá, không ngay | gian kế |
| hiệu | tác dụng, kết quả | hiệu lực |
| hoài | nhớ; ôm trong lòng | hoài niệm, hoài bão |
| huyền | đen; sâu kín, khó lí giải; mơ hồ | huyền bí, huyền hoặc |
| khuyết | thiếu, chưa đủ | khuyết danh, khuyết điểm |
| kiệt | tài năng vượt trội | hào kiệt |
| lộng | đùa, giễu | trào lộng |
| lữ | ở trọ, xa nhà; đơn vị quân đội | lữ khách, lữ đoàn |
| ngại | vướng, ngăn trở | trở ngại |
| nghịch | trái; phản chống | nghịch nhĩ, phản nghịch |
| phồn | nhiều, thịnh; phức tạp | phồn vinh, phồn tạp |
| tạo | làm ra; gây dựng; bồi dưỡng | tạo vật, sáng tạo, đào tạo |
| thức | quy cách; dạng | phương thức, hình thức |
| truy | theo tìm; xét tới cùng; nhớ lại | truy nã, truy nguyên, truy điệu |
| trữ | bộc lộ, biểu đạt | trữ tình |
| tương | qua lại, cùng nhau; âm tướng có nét nghĩa khác | tương hỗ, tướng mạo |
| tự | kể, thuật (trong nhóm từ đã nêu) | tự sự, tự thuật |
| ước | hẹn; ràng buộc; dè giảm; khoảng | quy ước, ước thúc, tiết ước, ước lượng |
| viên | người làm việc hoặc thành viên | giáo viên, nhân viên |
Ví dụ 1
Xử lí trọn vẹn tình huống đã cho.
Ở học sinh và sinh viên, sinh thuộc nhóm từ chỉ người học; ở sinh trưởng, nó gắn với sự sống và phát triển. Ví dụ tự tạo: “Sinh viên ghi lại quá trình sinh trưởng của cây.” Hai lần sinh không thực hiện cùng một vai trò nghĩa trong câu này. Nếu dịch sinh trưởng thành học sinh lớn lên thì đã áp sai tổ hợp. Tôi đặt từ trong một câu để người học đối chiếu nghĩa đang dùng; với mục từ trong bảng mở rộng, vẫn cần đọc cả từ ví dụ và nguồn từ điển khi có điều chưa rõ.
Yếu tố Hán Việt → Đa nghĩa → Ngữ cảnh: vận dụng vào dữ kiện, giải thích tác dụng và tự kiểm tra giới hạn kết luận.
Đã đúng 0/4 câu
Đọc ngữ liệu
Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.
Từ liệu nguyên gốc: học sinh; học thuật; sinh trưởng; sinh viên. Trong học sinh, sinh chỉ người học; trong sinh trưởng, sinh liên quan đến sự sống và nảy nở.
Bảng diễn giải mới bao quát các mục yếu tố của tập sách. Một âm Hán Việt có thể ứng với những chữ gốc khác nhau; các nét nghĩa đặt cạnh nhau không mặc nhiên là các nghĩa của một chữ. Cần đọc cả từ, phân biệt đa nghĩa với đồng âm, không cộng nghĩa cơ học.
| Yếu tố | Gợi nghĩa theo từ | Ví dụ để đối chiếu |
|---|---|---|
| ai | bụi, cõi trần | trần ai |
| ám | tối; kín, ngầm; bị chi phối kín đáo | u ám, ám hiệu, ám ảnh |
| âm | đối dương; thuộc cõi chết; ngầm | âm dương, âm phủ, âm mưu |
| ba | sóng | phong ba |
| bác | rộng; hiểu biết sâu | quảng bác, bác học |
| bao | chứa, trùm; bọc | bao hàm, bao bì |
| bi | buồn đau | bi kịch, bi tráng |
| biện | tranh luận, phân tích bằng lời | biện luận |
| bố | sợ; làm sợ | bố úy, khủng bố |
| bút | bút, viết, cách viết | bút danh, bút tích |
| căn | rễ; cơ sở, nguyên do | thụ căn, căn cứ |
| cô | một mình, lẻ loi | cô độc |
| cố | cũ; biến việc; có chủ ý (xét từng từ) | cố hương, sự cố, cố tình |
| cộng | cùng, chung; gộp | cộng đồng, tổng cộng |
| dị | khác, lạ | dị biệt |
| dương | biển; hướng ra nước ngoài | đại dương, xuất dương |
| gian | dối trá, không ngay | gian kế |
| hiệu | tác dụng, kết quả | hiệu lực |
| hoài | nhớ; ôm trong lòng | hoài niệm, hoài bão |
| huyền | đen; sâu kín, khó lí giải; mơ hồ | huyền bí, huyền hoặc |
| khuyết | thiếu, chưa đủ | khuyết danh, khuyết điểm |
| kiệt | tài năng vượt trội | hào kiệt |
| lộng | đùa, giễu | trào lộng |
| lữ | ở trọ, xa nhà; đơn vị quân đội | lữ khách, lữ đoàn |
| ngại | vướng, ngăn trở | trở ngại |
| nghịch | trái; phản chống | nghịch nhĩ, phản nghịch |
| phồn | nhiều, thịnh; phức tạp | phồn vinh, phồn tạp |
| tạo | làm ra; gây dựng; bồi dưỡng | tạo vật, sáng tạo, đào tạo |
| thức | quy cách; dạng | phương thức, hình thức |
| truy | theo tìm; xét tới cùng; nhớ lại | truy nã, truy nguyên, truy điệu |
| trữ | bộc lộ, biểu đạt | trữ tình |
| tương | qua lại, cùng nhau; âm tướng có nét nghĩa khác | tương hỗ, tướng mạo |
| tự | kể, thuật (trong nhóm từ đã nêu) | tự sự, tự thuật |
| ước | hẹn; ràng buộc; dè giảm; khoảng | quy ước, ước thúc, tiết ước, ước lượng |
| viên | người làm việc hoặc thành viên | giáo viên, nhân viên |
Ghép khái niệm với nội dung sử dụng trong bài.
Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.
Cách làm nào phù hợp nhất khi xử lí ngữ liệu này?
Đánh giá hai cách dùng mô hình học tập.
Xếp quy trình tạo một sản phẩm có căn cứ: từ xác định nhiệm vụ đến chỉnh sửa.
Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).
Dùng khái niệm “Yếu tố Hán Việt” giải thích một chi tiết của ngữ liệu; chỉ rõ chi tiết, không chỉ chép định nghĩa.
0 từ
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Đề xuất một cách diễn đạt hoặc một thao tác làm rõ vấn đề trong ngữ liệu. Giải thích lợi ích và điều cần tránh.
0 từ
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Viết một đoạn phản hồi 4–6 câu cho người đang học bài này: nêu một phát hiện có căn cứ và một giới hạn cần giữ.
0 từ
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
Viết phiếu phân tích ba từ học sinh, sinh viên, sinh trưởng gồm nét nghĩa theo tổ hợp, ví dụ dùng và một lỗi cần tránh.
0 từ
Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.
