Ngữ văn 9
Ngữ vănLớp 9Bài 5. Đối diện với nỗi đau

Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học (kịch)

Mục tiêu bài học

  • Đọc hiểu,thực hành và giải thích bằng dẫn chứng phù hợp với yêu cầu của bài.

Bài giảng

Hiểu nhiệm vụ và chọn chất liệu

Đọc kịch như một chuỗi hành động:nhân vật muốn gì,gặp cản trở gì,lời nói/cử chỉ làm tình thế đổi ra sao. Tổ chức bài quanh một nhận định nghệ thuật và ý nghĩa,không chỉ tóm tắt đối thoại.

Đề thực hành nguyên gốc: Phân tích xung đột,lời thoại và chỉ dẫn sân khấu trong cảnh kịch Xin phép trước khi nộp (ngữ liệu ở mẫu). Xác định người đọc/người nghe,phạm vi và thông điệp. Ghi dữ kiện thật vào một bên,ý kiến hoặc sáng tạo vào bên kia;không dùng số liệu bịa để tạo vẻ thuyết phục.

Lập kế hoạch,thực hiện,chỉnh sửa

Xác định trọng tâm → chọn hai hoặc ba ý có quan hệ → tìm dẫn chứng hoặc chi tiết → tạo bản nháp → kiểm tra theo tiêu chí. Với bài viết,cần bảo đảm nội dung đúng yêu cầu,mạch rõ và người tiếp nhận hiểu được lí do. Nếu dùng lời người khác,ghi nguồn và phân biệt với lời của mình.

Mẫu nguyên gốc và cách đọc mẫu

Ngữ liệu kịch nguyên gốc: Phòng sinh hoạt chuẩn bị triển lãm.
An: Mình ký tên cả nhóm rồi,chỉ cần nộp.
Bình: Nhưng Hòa chưa đồng ý dùng bức ảnh ấy.
An: Nếu chờ,sẽ hết hạn.
Bình (đặt tập ảnh xuống): Hết hạn không làm sự im lặng thành đồng ý.
An (ngừng lại): Vậy mình gọi Hòa và xin gia hạn.

Cảnh kịch ngắn xây xung đột giữa mục tiêu nộp đúng hạn và quyền quyết định của người có hình ảnh được sử dụng. An không hẳn muốn làm hại bạn,nhưng đang coi kết quả chung là lí do để bỏ qua sự đồng thuận. Bình không chỉ nêu một khẩu hiệu:cử chỉ đặt tập ảnh xuống tạm ngăn hành động nộp,biến ý kiến thành một động tác sân khấu. Câu phản hồi về sự im lặng đánh trúng cách lập luận của An. Khoảng ngừng trước câu cuối cho thấy nhân vật đã cân nhắc chứ không đổi ý vô cớ. Giải pháp gọi Hòa,xin gia hạn không bảo đảm mọi việc thuận lợi,nhưng mở một cách hành động tôn trọng người khác. Khi phân tích,ta cần làm rõ lời thoại đã đẩy xung đột đi đến đâu,chỉ dẫn sân khấu bổ sung điều gì,và chuyển biến nhân vật có hợp lí không. Không thể chỉ kể An vội,Bình cẩn thận rồi kết luận chung rằng kịch hay.

Mẫu minh họa một cách triển khai,không phải khuôn buộc phải chép. Gạch chân câu/chi tiết thể hiện trọng tâm,khoanh bằng chứng hoặc hành động cụ thể,và tìm chỗ kết nối ý. Khi tự làm,thay bằng trải nghiệm và quan sát của chính em.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Phân tích xung đột,lời thoại và chỉ dẫn sân khấu trong cảnh kịch Xin phép trước khi nộp (ngữ liệu ở mẫu)

    Xem lời giải

    Ngữ liệu kịch nguyên gốc: Phòng sinh hoạt chuẩn bị triển lãm.
    An: Mình ký tên cả nhóm rồi,chỉ cần nộp.
    Bình: Nhưng Hòa chưa đồng ý dùng bức ảnh ấy.
    An: Nếu chờ,sẽ hết hạn.
    Bình (đặt tập ảnh xuống): Hết hạn không làm sự im lặng thành đồng ý.
    An (ngừng lại): Vậy mình gọi Hòa và xin gia hạn.

    Cảnh kịch ngắn xây xung đột giữa mục tiêu nộp đúng hạn và quyền quyết định của người có hình ảnh được sử dụng. An không hẳn muốn làm hại bạn,nhưng đang coi kết quả chung là lí do để bỏ qua sự đồng thuận. Bình không chỉ nêu một khẩu hiệu:cử chỉ đặt tập ảnh xuống tạm ngăn hành động nộp,biến ý kiến thành một động tác sân khấu. Câu phản hồi về sự im lặng đánh trúng cách lập luận của An. Khoảng ngừng trước câu cuối cho thấy nhân vật đã cân nhắc chứ không đổi ý vô cớ. Giải pháp gọi Hòa,xin gia hạn không bảo đảm mọi việc thuận lợi,nhưng mở một cách hành động tôn trọng người khác. Khi phân tích,ta cần làm rõ lời thoại đã đẩy xung đột đi đến đâu,chỉ dẫn sân khấu bổ sung điều gì,và chuyển biến nhân vật có hợp lí không. Không thể chỉ kể An vội,Bình cẩn thận rồi kết luận chung rằng kịch hay.

Ghi nhớ

Đọc kịch như một chuỗi hành động:nhân vật muốn gì,gặp cản trở gì,lời nói/cử chỉ làm tình thế đổi ra sao. Tổ chức bài quanh một nhận định nghệ thuật và ý nghĩa,không chỉ tóm tắt đối thoại.

Dễ nhầm

  • Không đồng nhất tóm tắt với phân tích: phân tích phải giải thích cách chi tiết tạo ý nghĩa.
  • Không gán cho văn bản điều không được thể hiện; cách hiểu mở vẫn cần bằng chứng.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Câu 1Mức 1Tự luận

    Với nhiệm vụ “Phân tích xung đột,lời thoại và chỉ dẫn sân khấu trong cảnh kịch Xin phép trước khi nộp (ngữ liệu ở mẫu).”, hãy chỉ rõ sản phẩm cần tạo, người tiếp nhận và một giới hạn phải giữ. Không tạo sản phẩm hoàn chỉnh ở câu này.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  2. Câu 2Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Cho nhiệm vụ “Phân tích xung đột,lời thoại và chỉ dẫn sân khấu trong cảnh kịch Xin phép trước khi nộp (ngữ liệu ở mẫu).”. Sắp xếp kế hoạch làm việc sau từ chuẩn bị đến hoàn thiện.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Đọc yêu cầu “Phân tích xung đột,lời thoại và chỉ dẫn sân khấu trong cảnh kịch Xin phép trước khi nộp (ngữ liệu ở mẫu).” và xác định người nhận.
    2. 2Tạo bản nháp hoặc tập trình bày; kiểm tra an muốn nộp ngay.
    3. 3Lập bảng chất liệu cần dùng: An muốn nộp ngay, Bình đặt tập ảnh xuống, An dừng để gọi Hòa.
    4. 4Xin phản hồi về an dừng để gọi hòa và sửa sản phẩm trước chia sẻ.
  3. Câu 3Mức 2Ghép nối

    Ngữ liệu kịch nguyên gốc: Phòng sinh hoạt chuẩn bị triển lãm.
    An: Mình ký tên cả nhóm rồi,chỉ cần nộp.
    Bình: Nhưng Hòa chưa đồng ý dùng bức ảnh ấy.
    An: Nếu chờ,sẽ hết hạn.
    Bình (đặt tập ảnh xuống): Hết hạn không làm sự im lặng thành đồng ý.
    An (ngừng lại): Vậy mình gọi Hòa và xin gia hạn.

    Cảnh kịch ngắn xây xung đột giữa mục tiêu nộp đúng hạn và quyền quyết định của người có hình ảnh được sử dụng. An không hẳn muốn làm hại bạn,nhưng đang coi kết quả chung là lí do để bỏ qua sự đồng thuận. Bình không chỉ nêu một khẩu hiệu:cử chỉ đặt tập ảnh xuống tạm ngăn hành động nộp,biến ý kiến thành một động tác sân khấu. Câu phản hồi về sự im lặng đánh trúng cách lập luận của An. Khoảng ngừng trước câu cuối cho thấy nhân vật đã cân nhắc chứ không đổi ý vô cớ. Giải pháp gọi Hòa,xin gia hạn không bảo đảm mọi việc thuận lợi,nhưng mở một cách hành động tôn trọng người khác. Khi phân tích,ta cần làm rõ lời thoại đã đẩy xung đột đi đến đâu,chỉ dẫn sân khấu bổ sung điều gì,và chuyển biến nhân vật có hợp lí không. Không thể chỉ kể An vội,Bình cẩn thận rồi kết luận chung rằng kịch hay.

    Ghép thành phần hoặc hành động trong nhiệm vụ với vai trò.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  4. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Ngữ liệu kịch nguyên gốc: Phòng sinh hoạt chuẩn bị triển lãm.
    An: Mình ký tên cả nhóm rồi,chỉ cần nộp.
    Bình: Nhưng Hòa chưa đồng ý dùng bức ảnh ấy.
    An: Nếu chờ,sẽ hết hạn.
    Bình (đặt tập ảnh xuống): Hết hạn không làm sự im lặng thành đồng ý.
    An (ngừng lại): Vậy mình gọi Hòa và xin gia hạn.

    Cảnh kịch ngắn xây xung đột giữa mục tiêu nộp đúng hạn và quyền quyết định của người có hình ảnh được sử dụng. An không hẳn muốn làm hại bạn,nhưng đang coi kết quả chung là lí do để bỏ qua sự đồng thuận. Bình không chỉ nêu một khẩu hiệu:cử chỉ đặt tập ảnh xuống tạm ngăn hành động nộp,biến ý kiến thành một động tác sân khấu. Câu phản hồi về sự im lặng đánh trúng cách lập luận của An. Khoảng ngừng trước câu cuối cho thấy nhân vật đã cân nhắc chứ không đổi ý vô cớ. Giải pháp gọi Hòa,xin gia hạn không bảo đảm mọi việc thuận lợi,nhưng mở một cách hành động tôn trọng người khác. Khi phân tích,ta cần làm rõ lời thoại đã đẩy xung đột đi đến đâu,chỉ dẫn sân khấu bổ sung điều gì,và chuyển biến nhân vật có hợp lí không. Không thể chỉ kể An vội,Bình cẩn thận rồi kết luận chung rằng kịch hay.

    Xét cách thực hiện nhiệm vụ.

    ÝĐúngSai
    a)Chỉ dẫn sân khấu tham gia thể hiện xung đột.
    b)Hết hạn tự biến sự im lặng của Hòa thành đồng ý.
  5. Câu 5Mức 3Tự luận

    Lập dàn ý cụ thể cho đề: Phân tích xung đột,lời thoại và chỉ dẫn sân khấu trong cảnh kịch Xin phép trước khi nộp (ngữ liệu ở mẫu). Nêu trọng tâm và ba ý triển khai.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  6. Câu 6Mức 3Tự luận

    Từ mẫu sau,chỉ ra một chi tiết hoặc lí lẽ có hiệu quả và giải thích.

    Ngữ liệu kịch nguyên gốc: Phòng sinh hoạt chuẩn bị triển lãm.
    An: Mình ký tên cả nhóm rồi,chỉ cần nộp.
    Bình: Nhưng Hòa chưa đồng ý dùng bức ảnh ấy.
    An: Nếu chờ,sẽ hết hạn.
    Bình (đặt tập ảnh xuống): Hết hạn không làm sự im lặng thành đồng ý.
    An (ngừng lại): Vậy mình gọi Hòa và xin gia hạn.

    Cảnh kịch ngắn xây xung đột giữa mục tiêu nộp đúng hạn và quyền quyết định của người có hình ảnh được sử dụng. An không hẳn muốn làm hại bạn,nhưng đang coi kết quả chung là lí do để bỏ qua sự đồng thuận. Bình không chỉ nêu một khẩu hiệu:cử chỉ đặt tập ảnh xuống tạm ngăn hành động nộp,biến ý kiến thành một động tác sân khấu. Câu phản hồi về sự im lặng đánh trúng cách lập luận của An. Khoảng ngừng trước câu cuối cho thấy nhân vật đã cân nhắc chứ không đổi ý vô cớ. Giải pháp gọi Hòa,xin gia hạn không bảo đảm mọi việc thuận lợi,nhưng mở một cách hành động tôn trọng người khác. Khi phân tích,ta cần làm rõ lời thoại đã đẩy xung đột đi đến đâu,chỉ dẫn sân khấu bổ sung điều gì,và chuyển biến nhân vật có hợp lí không. Không thể chỉ kể An vội,Bình cẩn thận rồi kết luận chung rằng kịch hay.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 7Mức 3Tự luận

    Tạo bài viết hoàn chỉnh về đề: Phân tích xung đột,lời thoại và chỉ dẫn sân khấu trong cảnh kịch Xin phép trước khi nộp (ngữ liệu ở mẫu). Với bài nghị luận hoặc thuyết minh,viết khoảng400–500chữ;với thơ,đoạn cảm nghĩ hoặc sản phẩm đa phương thức,giữ đúng hình thức riêng nêu ở hướng dẫn.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 8Mức 3Tự luận

    Nêu một điểm chưa rõ trong bản nháp hoặc phần trình bày của em,đưa phiên bản sửa và giải thích tác dụng.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay