Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.
Nhân vật quan trọng (Nikolai Gogol, đoạn trích hài kịch): Đoạn trích thuộc hồi III của Quan thanh tra. Đám quan chức một thị trấn, sợ bị phát hiện những sai phạm của mình, nhận nhầm Khơ-lét-xta-cốp — một viên chức nhỏ đang hết tiền — là quan thanh tra bí mật. Trong nhà thị trưởng, anh ta được tiếp đãi và tâng bốc, rồi say sưa kể về địa vị tưởng tượng ở thủ đô. Từ chuyện quen quan lớn và nhà văn, anh ta tiến đến nhận vơ tác phẩm, khoe tiệc tùng xa xỉ, quan hệ với giới quyền thế và khả năng điều khiển cả một cơ quan. Lời khoác lác nhiều lần lộ sơ hở: anh nhắc đến thân phận thư kí, nơi ở nghèo và nhận nhầm tác giả sách; khi con gái thị trưởng chỉ ra sai sót, anh lại bịa thêm lời chống chế. Người mẹ vẫn hùa theo, còn các quan chức càng nghe càng run sợ, khiến kẻ nói dối càng phấn khích. Cao trào là lúc anh khoe sắp lên chức rất lớn rồi trượt chân, được cả bọn kính cẩn đỡ. Đoạn trích kết lại bằng việc thị trưởng lắp bắp mời khách nghỉ; sự thật nhỏ bé của nhân vật đối lập với quyền lực mà mọi người tự dựng lên.
Giấu của (Lộng Chương, đoạn trích hài kịch): Trong cảnh mở đầu vở Quẫn, ông bà Đại Cát lén đi lại trong nhà lúc gần sáng để kiểm tra số vàng giấu sau những bức ảnh của chính mình. Lo khai vốn khi xưởng dệt chuyển sang công tư hợp doanh, họ muốn giấu thêm tài sản nhưng sợ con gái Thuý Trinh, người làm U Trinh và cụ Đại Lợi phát hiện. Bà đề nghị chuyển ảnh lên buồng ngủ rồi đem chôn của; ông liên tục hiểu thành chuyển hoặc chôn chính hai vợ chồng, tạo các cuộc đối đáp lệch nghĩa. Khi họ khiêng đồ để với lên ảnh, đèn rơi, phòng tối, cả hai đâm vào nhau và hoảng hốt vì chạm phải mặt người kia. Đèn sáng lại, họ lộ dáng vẻ lôi thôi, run rẩy. Ông Đại Cát cố giải thích sự chuyển hướng kinh doanh, còn bà trách chồng và so bì với người khác. Tiếng động nhỏ và chuột cũng khiến họ giật mình; tiếng đồng hồ báo sắp sáng càng làm việc giấu của gấp gáp. Khi biết hai khung ảnh đã đầy, ông chọn giấu tiếp sau ảnh người mẹ, xem bà như người giữ của. Căn phòng lại tắt đèn, kết bằng hình ảnh bức chân dung trong bóng tối.
Tình huống vận dụng:
Cảnh hài nguyên gốc: Trưởng nhóm giấu bản kế hoạch cũ vì sợ bị hỏi lỗi. Khi khách đến, anh tự khoe đã sửa mọi lỗi và lỡ đọc đúng nội dung bản chưa sửa. Người ghi biên bản hỏi: “Vậy bản mới nằm ở đâu?” Anh mở nhầm chính ngăn tủ vừa khóa.
Phân tích hoàn chỉnh: Mục đích che giấu va vào hành động tự phơi bày. Câu hỏi của người ghi biên bản làm lời khoe bị kiểm tra; tiếng cười nhắm khoảng cách giữa năng lực thật và vẻ hoàn hảo tự dựng.
Bảng ôn tập đã hoàn thành:
| Văn bản | Dữ kiện và tổ chức nổi bật | Nhận định có căn cứ |
|---|
| Nhân vật quan trọng | Tình huống nhận nhầm xuất phát từ nỗi sợ có thật của đám quan chức, nên lời nói vô lí vẫn được tin. Tiếng cười phê phán cả kẻ khoác lác lẫn môi trường xu nịnh nuôi dưỡng hắn. | Các lời khoe phóng đại nối tiếp và những lần lộ sơ hở cho thấy Khơ-lét-xta-cốp vừa thiếu hiểu biết vừa tự mê hoặc. Lời của cô con gái vạch tên tác giả đúng tạo một phép thử mà người mẹ cố tình gạt đi. |
| Giấu của | Lời thoại về treo ảnh và chôn của bị hiểu thành treo hoặc chôn người, tạo tiếng cười từ sự lệch nghĩa. Nỗi sợ làm hai nhân vật mất khả năng phối hợp dù họ cùng một mục đích. | Ánh đèn, va chạm, tiếng chuột và đồng hồ biến sự hoảng hốt thành hành động sân khấu nhìn thấy được. Đối lập giữa vẻ tính toán cao tay và bộ dạng thảm hại cho thấy trạng thái quẫn của họ. |
Tôi dùng cùng hai cột dữ kiện – cách tạo nghĩa để đối chiếu, không đánh đồng thể loại hoặc lấy lời tóm lược làm câu trích nguyên tác.
