Ngữ văn 10 – Hai tập
Ngữ vănLớp 10Phần 8. Bài 6. Nguyễn Trãi – “Dành còn để trợ dân này”

Bình Ngô đại cáo

Mục tiêu bài học

  • Nhận biết và phân tích yếu tố nội dung, nghệ thuật hoặc lập luận của Bình Ngô đại cáo.
  • Đánh giá có căn cứ, giữ giới hạn của bản tóm giải và tôn trọng quyền tác giả.

Bài giảng

Văn bản, xuất xứ và ngữ liệu đọc độc lập

Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi.

Tóm giải tự viết: bản cáo công bố thắng lợi khởi nghĩa Lam Sơn, mở đầu bằng nguyên lí nhân nghĩa gắn yên dân, trừ bạo và khẳng định tư cách độc lập của Đại Việt qua văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử. Tiếp đó văn bản tố cáo sự xâm lược, bóc lột và tội ác đối với con người, đời sống; kể quá trình khởi nghĩa từ khó khăn thiếu lương, thiếu người đến thắng lợi dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi, nhờ đoàn kết nhân dân và tướng sĩ. Mạch chiến thắng có Chi Lăng, Xương Giang; cách cho quân giặc đường về và phương tiện rút quân làm rõ mục tiêu kết thúc chiến tranh chứ không trả thù vô tận. Cuối cùng tuyên bố hoà bình, mở thời kì mới, khẳng định ý nghĩa và bài học. Bố cục kết nối cơ sở chính nghĩa, sự thật chiến tranh, sức mạnh nhân dân và kết quả.

Đây là bản tóm giải nguyên gốc phục vụ học tập; không phải nguyên văn hoặc bản dịch của tác phẩm.

Phân tích và đánh giá

Thể cáo tạo tư thế công bố việc trọng đại; biền văn, đối, liệt kê, nhịp và hình ảnh kết hợp lí lẽ với cảm xúc. Nhân nghĩa không chỉ ý niệm mà được chứng minh qua mục tiêu bảo vệ dân, đánh bại xâm lược, xử lí chiến tranh và mở hoà bình. Nêu nhiều tiêu chí quốc gia giúp lập luận toàn diện; không dùng tư cách độc lập để hạ thấp dân tộc khác. Tình cảm đau xót, căm phẫn, tự hào chuyển theo mạch lập luận.

Cách đọc, kết nối và giới hạn

Phân tích vai trò từng phần, loại bằng chứng, quan hệ lí lẽ - biểu cảm. Dùng bối cảnh năm 1428 và giai đoạn khởi nghĩa, không lẫn lời kể lịch sử với bảng địa giới hiện hành. Chúng ta dùng tổng thuật mới, không sao bản dịch hiện đại; khi trích phải xác minh quyền và ghi nguồn.

Khái niệm chính

Phần cơ sở
Nhân nghĩa và độc lập
Phần diễn trình
Tội ác và quá trình Lam Sơn giành thắng lợi
Phần kết
Tuyên bố hoà bình, rút ý nghĩa

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Phân tích quan hệ giữa lí lẽ và biểu cảm trong bản cáo.

    Xem lời giải

    Lí lẽ xác lập nhân nghĩa, độc lập để người đọc có tiêu chuẩn đánh giá; chứng cứ về tội ác và khởi nghĩa làm lập luận không chỉ là tuyên bố. Cảm xúc đau xót, căm phẫn và tự hào khiến vấn đề chạm tới đời sống con người, tạo sức lay động. Hình ảnh, đối, nhịp và liệt kê tổ chức cảm xúc theo từng phần, không thay lí lẽ bằng lời kích động. Sự phối hợp giúp bản cáo vừa có sức chính luận vừa có giá trị văn chương, hướng kết thúc về hoà bình và hồi sinh.

Ghi nhớ

Phần cơ sở: Nhân nghĩa và độc lập; Phần diễn trình: Tội ác và quá trình Lam Sơn giành thắng lợi; Phần kết: Tuyên bố hoà bình, rút ý nghĩa.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Văn bản, xuất xứ và ngữ liệu đọc độc lập

    Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi.

    Tóm giải tự viết: bản cáo công bố thắng lợi khởi nghĩa Lam Sơn, mở đầu bằng nguyên lí nhân nghĩa gắn yên dân, trừ bạo và khẳng định tư cách độc lập của Đại Việt qua văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử. Tiếp đó văn bản tố cáo sự xâm lược, bóc lột và tội ác đối với con người, đời sống; kể quá trình khởi nghĩa từ khó khăn thiếu lương, thiếu người đến thắng lợi dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi, nhờ đoàn kết nhân dân và tướng sĩ. Mạch chiến thắng có Chi Lăng, Xương Giang; cách cho quân giặc đường về và phương tiện rút quân làm rõ mục tiêu kết thúc chiến tranh chứ không trả thù vô tận. Cuối cùng tuyên bố hoà bình, mở thời kì mới, khẳng định ý nghĩa và bài học. Bố cục kết nối cơ sở chính nghĩa, sự thật chiến tranh, sức mạnh nhân dân và kết quả.

    Đây là bản tóm giải nguyên gốc phục vụ học tập; không phải nguyên văn hoặc bản dịch của tác phẩm.

    Phân tích và đánh giá

    Thể cáo tạo tư thế công bố việc trọng đại; biền văn, đối, liệt kê, nhịp và hình ảnh kết hợp lí lẽ với cảm xúc. Nhân nghĩa không chỉ ý niệm mà được chứng minh qua mục tiêu bảo vệ dân, đánh bại xâm lược, xử lí chiến tranh và mở hoà bình. Nêu nhiều tiêu chí quốc gia giúp lập luận toàn diện; không dùng tư cách độc lập để hạ thấp dân tộc khác. Tình cảm đau xót, căm phẫn, tự hào chuyển theo mạch lập luận.

    Cách đọc, kết nối và giới hạn

    Phân tích vai trò từng phần, loại bằng chứng, quan hệ lí lẽ - biểu cảm. Dùng bối cảnh năm 1428 và giai đoạn khởi nghĩa, không lẫn lời kể lịch sử với bảng địa giới hiện hành. Chúng ta dùng tổng thuật mới, không sao bản dịch hiện đại; khi trích phải xác minh quyền và ghi nguồn.

  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Lí lẽ về độc lập trong bản cáo dựa vào gì?

  3. Câu 2Mức 2Ghép nối

    Ghép các yếu tố với vai trò/đặc điểm được trình bày trong bản tóm giải.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đọc các nhận định về văn bản và cách sử dụng nguồn.

    ÝĐúngSai
    a)Trong hồ sơ này, Phần cơ sở được gắn với nhân nghĩa và độc lập.
    b)Trong hồ sơ này, Phần diễn trình được gắn với tuyên bố hoà bình, rút ý nghĩa.
    c)Các lời tóm giải ở đây là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách.
    d)Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ.
  5. Câu 4Mức 2Nhiều đáp án

    Chọn hai cặp đúng theo các yếu tố đã phân biệt trong hồ sơ.

    Chọn tất cả đáp án đúng

  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Phân tích quan hệ giữa lí lẽ và biểu cảm trong bản cáo.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Phân tích luận điểm của mục “Phân tích và đánh giá”: chỉ ra hai chi tiết hoặc quan hệ cụ thể được dùng và giải thích tác dụng, không chỉ kể tên thuật ngữ.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 2Tự luận

    Từ mục “Cách đọc, kết nối và giới hạn”, nêu cách đọc có trách nhiệm và một kiểu suy diễn cần tránh; giải thích vì sao.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 2Tự luận

    Viết bản tóm giải ngắn gọn về Bình Ngô đại cáo, chỉ dùng thông tin đã cung cấp; phân biệt lời tóm giải với nguyên văn.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay