Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 7. Ghi chép và tưởng tượng trong kí

Cây diêm cuối cùng

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm tản văn nghị luận có tự sự trong Cây diêm cuối cùng.
  • Phân tích có căn cứ: Nhìn thấy con người ở phía đối địch có thể làm thay đổi cách ứng xử.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cây diêm cuối cùng (Cao Huy Thuần, tản văn nghị luận có tự sự); không phải nguyên văn tác phẩm.

Người viết dẫn một tình huống chiến tranh: trong hoàn cảnh nguy hiểm, sự chia sẻ nguồn lửa cuối cùng có thể nối hai người ở hai phía đối địch. Câu chuyện được dùng để suy nghĩ về lòng nhân và những giới hạn của sự thù địch. Điều đáng đọc là quan hệ giữa câu chuyện và lời bàn, không phải xem tình huống kể như hồ sơ tác chiến.

Trong chùa hoang giữa bão tuyết, người lính đối địch đưa diêm và giấy có thơ giúp nhóm lửa. Chỉ còn một que, anh giật lấy để bật khi tay người kể run, rồi gục xuống vì thương tích và chết. Sau chiến tranh người kể trở lại dựng chùa, giữ bài thơ; việc bài thơ xuất hiện hoàn chỉnh sau khi tờ trước dùng mồi lửa tạo màu sắc hư cấu, gợi nghĩ về tình người.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Hai người lính đối địch bị dồn vào chùa hoang giữa bão tuyết; người đang cầm súng lại giúp mồi lửa cho người kiệt sức. Câu chuyện tạo căn cứ cho suy tư về khả năng cứu chất người trong thù địch, không phải chứng minh chiến tranh tự nó sinh lòng tốt.

2. Phân tích từ dữ kiện. Chỉ còn một que diêm, người kia giật lấy để nhóm lửa khi tay người kể run; sau đó anh gục xuống vì vết thương. Vật nhỏ gắn với sự sống và cái giá của một hành động cứu người, khiến lời bàn về lòng nhân có một tình thế căng thẳng cụ thể.

3. Phân tích từ dữ kiện. Người kể hỏi vì sao mình được cứu và sau chiến tranh trở lại dựng chùa, giữ bài thơ của người đã chết. Các câu hỏi mời người đọc tiếp tục suy nghĩ về lòng nhân; chi tiết bài thơ được thấy lại hoàn chỉnh có màu sắc hư cấu, không phải chứng cứ để xác nhận một hồ sơ chiến trận.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Nhìn thấy con người ở phía đối địch có thể làm thay đổi cách ứng xử. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Nhìn thấy con người ở phía đối địch có thể làm thay đổi cách ứng xử.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Một câu chuyện có đủ chứng minh mọi xung đột đều giải quyết được bằng thiện chí không?

    Xem lời giải

    Không. Nó soi sáng một khả năng đạo đức, không chứng minh một quy luật tuyệt đối. Cần giữ giá trị gợi nghĩ mà không suy rộng vượt phạm vi dẫn chứng.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Cây diêm cuối cùng.

    Xem lời giải

    Trong Cây diêm cuối cùng, nhìn thấy con người ở phía đối địch có thể làm thay đổi cách ứng xử. Hai người lính đối địch bị dồn vào chùa hoang giữa bão tuyết; người đang cầm súng lại giúp mồi lửa cho người kiệt sức. Câu chuyện tạo căn cứ cho suy tư về khả năng cứu chất người trong thù địch, không phải chứng minh chiến tranh tự nó sinh lòng tốt. Chỉ còn một que diêm, người kia giật lấy để nhóm lửa khi tay người kể run; sau đó anh gục xuống vì vết thương. Vật nhỏ gắn với sự sống và cái giá của một hành động cứu người, khiến lời bàn về lòng nhân có một tình thế căng thẳng cụ thể. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Nhìn thấy con người ở phía đối địch có thể làm thay đổi cách ứng xử.

Dễ nhầm

  • Một câu chuyện có đủ chứng minh mọi xung đột đều giải quyết được bằng thiện chí không? Không. Nó soi sáng một khả năng đạo đức, không chứng minh một quy luật tuyệt đối. Cần giữ giá trị gợi nghĩ mà không suy rộng vượt phạm vi dẫn chứng.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cây diêm cuối cùng (Cao Huy Thuần, tản văn nghị luận có tự sự); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Người viết dẫn một tình huống chiến tranh: trong hoàn cảnh nguy hiểm, sự chia sẻ nguồn lửa cuối cùng có thể nối hai người ở hai phía đối địch. Câu chuyện được dùng để suy nghĩ về lòng nhân và những giới hạn của sự thù địch. Điều đáng đọc là quan hệ giữa câu chuyện và lời bàn, không phải xem tình huống kể như hồ sơ tác chiến.

    Trong chùa hoang giữa bão tuyết, người lính đối địch đưa diêm và giấy có thơ giúp nhóm lửa. Chỉ còn một que, anh giật lấy để bật khi tay người kể run, rồi gục xuống vì thương tích và chết. Sau chiến tranh người kể trở lại dựng chùa, giữ bài thơ; việc bài thơ xuất hiện hoàn chỉnh sau khi tờ trước dùng mồi lửa tạo màu sắc hư cấu, gợi nghĩ về tình người.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Tự sự làm điểm tựa cho suy luận đạo đức.
    2. vật nhỏ mang sức nặng của lựa chọn sống.
    3. giọng suy tư mời người đọc cân nhắc thay vì chỉ tiếp nhận một lời răn.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Cây diêm cuối cùng theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Nhìn thấy con người ở phía đối địch có thể làm thay đổi cách ứng xử.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Một câu chuyện có đủ chứng minh mọi xung đột đều giải quyết được bằng thiện chí không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Nhìn thấy con người ở phía đối địch có thể làm thay đổi cách ứng xử.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Cây diêm cuối cùng rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Cây diêm cuối cùng; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay