NeoEdu
Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 7. Ghi chép và tưởng tượng trong kí

Ai đã đặt tên cho dòng sông?

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm bút kí trong Ai đã đặt tên cho dòng sông?.
  • Phân tích có căn cứ: Tưởng tượng nghệ thuật làm giàu cách cảm nhận nhưng không thay dữ kiện địa lí bằng sự kiện hư cấu.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường, bút kí); không phải nguyên văn tác phẩm.

Dòng Hương được nhìn từ thượng nguồn đến Huế và trong liên hệ với lịch sử, âm nhạc, thi ca. Người viết kết hợp quan sát địa hình với vốn văn hóa và những so sánh giàu tưởng tượng. Hành trình dòng sông vì thế cũng trở thành hành trình khám phá chiều sâu một vùng đất.

Trục địa lí từ Trường Sơn qua vùng đồi đến Huế và khúc ngoặt Bao Vinh được gắn với những dáng vẻ phóng khoáng, dịu dàng, lưu luyến do người viết hình dung. Liên tưởng mở sang nhạc Huế, Nguyễn Du, các thi nhân và lịch sử vùng đất; huyền thoại tên sông được phân biệt với tư liệu địa lí.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Từ thượng nguồn Trường Sơn qua vùng đồi, vào Huế rồi ngoặt lại Bao Vinh, dòng sông có một hành trình làm trục cho bài viết. Trên trục ấy, tri thức âm nhạc, lịch sử và thơ ca mở thêm tầng văn hóa, không phá thành các đoạn kiến thức rời nhau.

2. Phân tích từ dữ kiện. Sông khi ở rừng được hình dung phóng khoáng, khi vào Huế trở nên dịu dàng và khi rời thành phố lại như lưu luyến. Nhân hóa trao sắc thái tình cảm cho những đổi dòng có thực, giúp quan hệ sông – thành phố hiện lên như một sự gắn bó có cá tính.

3. Phân tích từ dữ kiện. Người viết vừa theo dõi các khúc sông vừa liên hệ nhạc Huế, Nguyễn Du và những nhà thơ từng viết về dòng Hương. Cái tôi tài hoa nằm ở việc kết nối tri thức với lòng yêu xứ sở; những so sánh với người con gái là cách cảm nhận, không phải dữ kiện sinh học của dòng sông.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Tưởng tượng nghệ thuật làm giàu cách cảm nhận nhưng không thay dữ kiện địa lí bằng sự kiện hư cấu. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Tưởng tượng nghệ thuật làm giàu cách cảm nhận nhưng không thay dữ kiện địa lí bằng sự kiện hư cấu.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Dòng sông được nhân hóa có nghĩa nó thực sự có ý thức như người không?

    Xem lời giải

    Không. Đây là phương thức tạo hình và biểu cảm. Đọc đúng phải giữ hai tầng: dòng sông có đặc điểm tự nhiên; người viết trao cho chuyển động ấy một ý nghĩa văn hóa, tình cảm.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Ai đã đặt tên cho dòng sông?.

    Xem lời giải

    Trong Ai đã đặt tên cho dòng sông?, tưởng tượng nghệ thuật làm giàu cách cảm nhận nhưng không thay dữ kiện địa lí bằng sự kiện hư cấu. Từ thượng nguồn Trường Sơn qua vùng đồi, vào Huế rồi ngoặt lại Bao Vinh, dòng sông có một hành trình làm trục cho bài viết. Trên trục ấy, tri thức âm nhạc, lịch sử và thơ ca mở thêm tầng văn hóa, không phá thành các đoạn kiến thức rời nhau. Sông khi ở rừng được hình dung phóng khoáng, khi vào Huế trở nên dịu dàng và khi rời thành phố lại như lưu luyến. Nhân hóa trao sắc thái tình cảm cho những đổi dòng có thực, giúp quan hệ sông – thành phố hiện lên như một sự gắn bó có cá tính. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Tưởng tượng nghệ thuật làm giàu cách cảm nhận nhưng không thay dữ kiện địa lí bằng sự kiện hư cấu.

Dễ nhầm

  • Dòng sông được nhân hóa có nghĩa nó thực sự có ý thức như người không? Không. Đây là phương thức tạo hình và biểu cảm. Đọc đúng phải giữ hai tầng: dòng sông có đặc điểm tự nhiên; người viết trao cho chuyển động ấy một ý nghĩa văn hóa, tình cảm.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Ai đã đặt tên cho dòng sông? (Hoàng Phủ Ngọc Tường, bút kí); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Dòng Hương được nhìn từ thượng nguồn đến Huế và trong liên hệ với lịch sử, âm nhạc, thi ca. Người viết kết hợp quan sát địa hình với vốn văn hóa và những so sánh giàu tưởng tượng. Hành trình dòng sông vì thế cũng trở thành hành trình khám phá chiều sâu một vùng đất.

    Trục địa lí từ Trường Sơn qua vùng đồi đến Huế và khúc ngoặt Bao Vinh được gắn với những dáng vẻ phóng khoáng, dịu dàng, lưu luyến do người viết hình dung. Liên tưởng mở sang nhạc Huế, Nguyễn Du, các thi nhân và lịch sử vùng đất; huyền thoại tên sông được phân biệt với tư liệu địa lí.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Trục địa lí làm khung cho liên tưởng văn hóa.
    2. nhân hóa biến chuyển động sông thành dáng vẻ có cá tính.
    3. cái tôi tài hoa kết hợp tri thức và cảm xúc.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Ai đã đặt tên cho dòng sông? theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Tưởng tượng nghệ thuật làm giàu cách cảm nhận nhưng không thay dữ kiện địa lí bằng sự kiện hư cấu.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Dòng sông được nhân hóa có nghĩa nó thực sự có ý thức như người không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Tưởng tượng nghệ thuật làm giàu cách cảm nhận nhưng không thay dữ kiện địa lí bằng sự kiện hư cấu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Ai đã đặt tên cho dòng sông? rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Ai đã đặt tên cho dòng sông?; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay