NeoEdu
Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 7. Ghi chép và tưởng tượng trong kí

Cà Mau quê xứ

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm tản văn, kí trong Cà Mau quê xứ.
  • Phân tích có căn cứ: Trải nghiệm mới có thể làm sâu thêm chứ không chỉ xác nhận hình dung có sẵn.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cà Mau quê xứ (Trần Tuấn, tản văn, kí); không phải nguyên văn tác phẩm.

Người viết đi đến Cà Mau, quan sát thiên nhiên và gặp con người vùng đất cực Nam. Những ấn tượng trên đường gắn với kí ức đọc văn và cảm giác về quê xứ. Cảnh vật không chỉ được liệt kê mà được cảm nhận qua một cái tôi đang trực tiếp trải nghiệm.

Tác giả đi Đất Mũi với kí ức đọc Nguyễn Tuân, Anh Đức, Xuân Diệu, Nguyễn Ngọc Tư, Sơn Nam. Anh gặp vợ chồng anh Phúc chị Tuyết làm nghề ghẹ, nghe lo lắng về rừng đước trước nghề nuôi tôm. Cuối bài, ánh mắt cô gái Năm Căn gợi lưu luyến khi anh rời Mũi. Thông tin giá cả trong tác phẩm, nếu đọc, thuộc thời điểm chuyến đi, không phải báo giá hôm nay.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Chuyến đi tới Đất Mũi, cuộc gặp ở nhà anh Phúc chị Tuyết và lúc rời Mũi nối các mảnh ghi chép. Dõi theo hành trình, người đọc nhận ra vùng đất qua người làm nghề ghẹ, cây đước và sinh hoạt cụ thể, không phải một danh sách địa danh du lịch.

2. Phân tích từ dữ kiện. Kí ức đọc Nguyễn Tuân, Anh Đức, Xuân Diệu, Nguyễn Ngọc Tư và Sơn Nam đi cùng điều tác giả gặp. Sự đối chiếu làm Cà Mau vừa là vùng đất ngoài đời vừa là miền đã được văn học mở vào tâm trí; lời hỏi về Nguyễn Tuân vẫn phải phân biệt với sự kiện đã xác minh.

3. Phân tích từ dữ kiện. Cuối chuyến đi, tác giả nhớ ánh mắt cô gái ở Năm Căn và thấy mắt mình cay khi rời Mũi dù than đước được kể là không khói. Sự nối ánh nhìn, than và nước mắt làm tình cảm lưu luyến hiện ra qua hình ảnh gần gũi, không cần tuyên bố yêu quê xứ một cách chung chung.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Trải nghiệm mới có thể làm sâu thêm chứ không chỉ xác nhận hình dung có sẵn. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Trải nghiệm mới có thể làm sâu thêm chứ không chỉ xác nhận hình dung có sẵn.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có nên xem toàn bộ liên tưởng là dữ kiện địa lí khách quan?

    Xem lời giải

    Không. Phải tách nơi chốn và điều quan sát với cảm giác, liên tưởng của người viết. Hai bình diện cùng quan trọng nhưng có cách kiểm chứng khác nhau.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Cà Mau quê xứ.

    Xem lời giải

    Trong Cà Mau quê xứ, trải nghiệm mới có thể làm sâu thêm chứ không chỉ xác nhận hình dung có sẵn. Chuyến đi tới Đất Mũi, cuộc gặp ở nhà anh Phúc chị Tuyết và lúc rời Mũi nối các mảnh ghi chép. Dõi theo hành trình, người đọc nhận ra vùng đất qua người làm nghề ghẹ, cây đước và sinh hoạt cụ thể, không phải một danh sách địa danh du lịch. Kí ức đọc Nguyễn Tuân, Anh Đức, Xuân Diệu, Nguyễn Ngọc Tư và Sơn Nam đi cùng điều tác giả gặp. Sự đối chiếu làm Cà Mau vừa là vùng đất ngoài đời vừa là miền đã được văn học mở vào tâm trí; lời hỏi về Nguyễn Tuân vẫn phải phân biệt với sự kiện đã xác minh. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Trải nghiệm mới có thể làm sâu thêm chứ không chỉ xác nhận hình dung có sẵn.

Dễ nhầm

  • Có nên xem toàn bộ liên tưởng là dữ kiện địa lí khách quan? Không. Phải tách nơi chốn và điều quan sát với cảm giác, liên tưởng của người viết. Hai bình diện cùng quan trọng nhưng có cách kiểm chứng khác nhau.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cà Mau quê xứ (Trần Tuấn, tản văn, kí); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Người viết đi đến Cà Mau, quan sát thiên nhiên và gặp con người vùng đất cực Nam. Những ấn tượng trên đường gắn với kí ức đọc văn và cảm giác về quê xứ. Cảnh vật không chỉ được liệt kê mà được cảm nhận qua một cái tôi đang trực tiếp trải nghiệm.

    Tác giả đi Đất Mũi với kí ức đọc Nguyễn Tuân, Anh Đức, Xuân Diệu, Nguyễn Ngọc Tư, Sơn Nam. Anh gặp vợ chồng anh Phúc chị Tuyết làm nghề ghẹ, nghe lo lắng về rừng đước trước nghề nuôi tôm. Cuối bài, ánh mắt cô gái Năm Căn gợi lưu luyến khi anh rời Mũi. Thông tin giá cả trong tác phẩm, nếu đọc, thuộc thời điểm chuyến đi, không phải báo giá hôm nay.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Hành trình thực nối các mảnh ghi chép.
    2. liên tưởng văn học tạo đối thoại giữa điều từng đọc và điều gặp.
    3. giọng điệu gần gũi đưa vùng đất vào một quan hệ tình cảm.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Cà Mau quê xứ theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Trải nghiệm mới có thể làm sâu thêm chứ không chỉ xác nhận hình dung có sẵn.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có nên xem toàn bộ liên tưởng là dữ kiện địa lí khách quan?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Trải nghiệm mới có thể làm sâu thêm chứ không chỉ xác nhận hình dung có sẵn.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Cà Mau quê xứ rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Cà Mau quê xứ; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay