Ngữ văn 9
Ngữ vănLớp 9Bài 4. Khám phá vẻ đẹp văn chương

Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học (truyện)

Mục tiêu bài học

  • Đọc hiểu,thực hành và giải thích bằng dẫn chứng phù hợp với yêu cầu của bài.

Bài giảng

Hiểu nhiệm vụ và chọn chất liệu

Nêu luận đề về giá trị truyện,chọn tình huống,nhân vật,chi tiết và lời kể để phân tích. Mỗi đoạn có nhận định,bằng chứng,lí giải;không biến cả bài thành kể lại cốt truyện.

Đề thực hành nguyên gốc: Phân tích tác dụng của tình huống và chi tiết trong truyện Đỡ cây,đừng trói cây (ngữ liệu nguyên gốc ở mẫu). Xác định người đọc/người nghe,phạm vi và thông điệp. Ghi dữ kiện thật vào một bên,ý kiến hoặc sáng tạo vào bên kia;không dùng số liệu bịa để tạo vẻ thuyết phục.

Lập kế hoạch,thực hiện,chỉnh sửa

Xác định trọng tâm → chọn hai hoặc ba ý có quan hệ → tìm dẫn chứng hoặc chi tiết → tạo bản nháp → kiểm tra theo tiêu chí. Với bài viết,cần bảo đảm nội dung đúng yêu cầu,mạch rõ và người tiếp nhận hiểu được lí do. Nếu dùng lời người khác,ghi nguồn và phân biệt với lời của mình.

Mẫu nguyên gốc và cách đọc mẫu

Ngữ liệu truyện nguyên gốc: Sau giờ học,Linh thấy cây non ở góc sân nghiêng xuống. Nam bảo cứ buộc thật chặt vào cọc là xong. Linh nhìn dây cũ đã hằn vào thân cây rồi gọi cô phụ trách vườn. Cô tháo dây,thay một vòng mềm và để cây có chỗ lớn. Hôm sau,Nam ghi trên bảng việc chung:“Đỡ cây,đừng trói cây.”

Đoạn truyện ngắn làm rõ sự khác biệt giữa giúp đỡ và áp đặt qua một chi tiết nhỏ. Ban đầu,Nam muốn giải quyết nhanh;Linh quan sát dấu hằn trước khi hành động. Hai cách nhìn tạo tình huống,còn hành động gọi người có kinh nghiệm làm thay đổi kết quả. Chi tiết sợi dây vừa có nghĩa thực vừa gợi một liên tưởng:quan tâm phải dựa trên nhu cầu của đối tượng. Câu ghi cuối không thay toàn bộ phần kể bằng lời giáo huấn; nó có sức gợi vì người đọc đã thấy dấu hằn và vòng dây mềm. Tuy vậy,không nên suy mọi sự ràng buộc đều xấu:cái cây vẫn cần một điểm đỡ phù hợp. Nghệ thuật của truyện nằm ở sự thay đổi một hành động nhỏ để làm rõ một quan niệm sống. Khi viết phân tích,cần đi từ tình huống,nhân vật,chi tiết đến ý nghĩa ấy,không chỉ kể Linh tốt,Nam chưa tốt.

Mẫu minh họa một cách triển khai,không phải khuôn buộc phải chép. Gạch chân câu/chi tiết thể hiện trọng tâm,khoanh bằng chứng hoặc hành động cụ thể,và tìm chỗ kết nối ý. Khi tự làm,thay bằng trải nghiệm và quan sát của chính em.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Phân tích tác dụng của tình huống và chi tiết trong truyện Đỡ cây,đừng trói cây (ngữ liệu nguyên gốc ở mẫu)

    Xem lời giải

    Ngữ liệu truyện nguyên gốc: Sau giờ học,Linh thấy cây non ở góc sân nghiêng xuống. Nam bảo cứ buộc thật chặt vào cọc là xong. Linh nhìn dây cũ đã hằn vào thân cây rồi gọi cô phụ trách vườn. Cô tháo dây,thay một vòng mềm và để cây có chỗ lớn. Hôm sau,Nam ghi trên bảng việc chung:“Đỡ cây,đừng trói cây.”

    Đoạn truyện ngắn làm rõ sự khác biệt giữa giúp đỡ và áp đặt qua một chi tiết nhỏ. Ban đầu,Nam muốn giải quyết nhanh;Linh quan sát dấu hằn trước khi hành động. Hai cách nhìn tạo tình huống,còn hành động gọi người có kinh nghiệm làm thay đổi kết quả. Chi tiết sợi dây vừa có nghĩa thực vừa gợi một liên tưởng:quan tâm phải dựa trên nhu cầu của đối tượng. Câu ghi cuối không thay toàn bộ phần kể bằng lời giáo huấn; nó có sức gợi vì người đọc đã thấy dấu hằn và vòng dây mềm. Tuy vậy,không nên suy mọi sự ràng buộc đều xấu:cái cây vẫn cần một điểm đỡ phù hợp. Nghệ thuật của truyện nằm ở sự thay đổi một hành động nhỏ để làm rõ một quan niệm sống. Khi viết phân tích,cần đi từ tình huống,nhân vật,chi tiết đến ý nghĩa ấy,không chỉ kể Linh tốt,Nam chưa tốt.

Ghi nhớ

Nêu luận đề về giá trị truyện,chọn tình huống,nhân vật,chi tiết và lời kể để phân tích. Mỗi đoạn có nhận định,bằng chứng,lí giải;không biến cả bài thành kể lại cốt truyện.

Dễ nhầm

  • Không đồng nhất tóm tắt với phân tích: phân tích phải giải thích cách chi tiết tạo ý nghĩa.
  • Không gán cho văn bản điều không được thể hiện; cách hiểu mở vẫn cần bằng chứng.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Câu 1Mức 1Tự luận

    Với nhiệm vụ “Phân tích tác dụng của tình huống và chi tiết trong truyện Đỡ cây,đừng trói cây (ngữ liệu nguyên gốc ở mẫu).”, hãy chỉ rõ sản phẩm cần tạo, người tiếp nhận và một giới hạn phải giữ. Không tạo sản phẩm hoàn chỉnh ở câu này.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  2. Câu 2Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Cho nhiệm vụ “Phân tích tác dụng của tình huống và chi tiết trong truyện Đỡ cây,đừng trói cây (ngữ liệu nguyên gốc ở mẫu).”. Sắp xếp kế hoạch làm việc sau từ chuẩn bị đến hoàn thiện.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Xin phản hồi về vòng mềm có chỗ lớn và sửa sản phẩm trước chia sẻ.
    2. 2Đọc yêu cầu “Phân tích tác dụng của tình huống và chi tiết trong truyện Đỡ cây,đừng trói cây (ngữ liệu nguyên gốc ở mẫu).” và xác định người nhận.
    3. 3Lập bảng chất liệu cần dùng: Dấu hằn sợi dây, Gọi cô phụ trách, Vòng mềm có chỗ lớn.
    4. 4Tạo bản nháp hoặc tập trình bày; kiểm tra dấu hằn sợi dây.
  3. Câu 3Mức 2Ghép nối

    Ngữ liệu truyện nguyên gốc: Sau giờ học,Linh thấy cây non ở góc sân nghiêng xuống. Nam bảo cứ buộc thật chặt vào cọc là xong. Linh nhìn dây cũ đã hằn vào thân cây rồi gọi cô phụ trách vườn. Cô tháo dây,thay một vòng mềm và để cây có chỗ lớn. Hôm sau,Nam ghi trên bảng việc chung:“Đỡ cây,đừng trói cây.”

    Đoạn truyện ngắn làm rõ sự khác biệt giữa giúp đỡ và áp đặt qua một chi tiết nhỏ. Ban đầu,Nam muốn giải quyết nhanh;Linh quan sát dấu hằn trước khi hành động. Hai cách nhìn tạo tình huống,còn hành động gọi người có kinh nghiệm làm thay đổi kết quả. Chi tiết sợi dây vừa có nghĩa thực vừa gợi một liên tưởng:quan tâm phải dựa trên nhu cầu của đối tượng. Câu ghi cuối không thay toàn bộ phần kể bằng lời giáo huấn; nó có sức gợi vì người đọc đã thấy dấu hằn và vòng dây mềm. Tuy vậy,không nên suy mọi sự ràng buộc đều xấu:cái cây vẫn cần một điểm đỡ phù hợp. Nghệ thuật của truyện nằm ở sự thay đổi một hành động nhỏ để làm rõ một quan niệm sống. Khi viết phân tích,cần đi từ tình huống,nhân vật,chi tiết đến ý nghĩa ấy,không chỉ kể Linh tốt,Nam chưa tốt.

    Ghép thành phần hoặc hành động trong nhiệm vụ với vai trò.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  4. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Ngữ liệu truyện nguyên gốc: Sau giờ học,Linh thấy cây non ở góc sân nghiêng xuống. Nam bảo cứ buộc thật chặt vào cọc là xong. Linh nhìn dây cũ đã hằn vào thân cây rồi gọi cô phụ trách vườn. Cô tháo dây,thay một vòng mềm và để cây có chỗ lớn. Hôm sau,Nam ghi trên bảng việc chung:“Đỡ cây,đừng trói cây.”

    Đoạn truyện ngắn làm rõ sự khác biệt giữa giúp đỡ và áp đặt qua một chi tiết nhỏ. Ban đầu,Nam muốn giải quyết nhanh;Linh quan sát dấu hằn trước khi hành động. Hai cách nhìn tạo tình huống,còn hành động gọi người có kinh nghiệm làm thay đổi kết quả. Chi tiết sợi dây vừa có nghĩa thực vừa gợi một liên tưởng:quan tâm phải dựa trên nhu cầu của đối tượng. Câu ghi cuối không thay toàn bộ phần kể bằng lời giáo huấn; nó có sức gợi vì người đọc đã thấy dấu hằn và vòng dây mềm. Tuy vậy,không nên suy mọi sự ràng buộc đều xấu:cái cây vẫn cần một điểm đỡ phù hợp. Nghệ thuật của truyện nằm ở sự thay đổi một hành động nhỏ để làm rõ một quan niệm sống. Khi viết phân tích,cần đi từ tình huống,nhân vật,chi tiết đến ý nghĩa ấy,không chỉ kể Linh tốt,Nam chưa tốt.

    Xét cách thực hiện nhiệm vụ.

    ÝĐúngSai
    a)Chi tiết dây có nghĩa thực và gợi liên tưởng giúp đỡ.
    b)Phân tích truyện chỉ cần kể Linh tốt, Nam xấu.
  5. Câu 5Mức 3Tự luận

    Lập dàn ý cụ thể cho đề: Phân tích tác dụng của tình huống và chi tiết trong truyện Đỡ cây,đừng trói cây (ngữ liệu nguyên gốc ở mẫu). Nêu trọng tâm và ba ý triển khai.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  6. Câu 6Mức 3Tự luận

    Từ mẫu sau,chỉ ra một chi tiết hoặc lí lẽ có hiệu quả và giải thích.

    Ngữ liệu truyện nguyên gốc: Sau giờ học,Linh thấy cây non ở góc sân nghiêng xuống. Nam bảo cứ buộc thật chặt vào cọc là xong. Linh nhìn dây cũ đã hằn vào thân cây rồi gọi cô phụ trách vườn. Cô tháo dây,thay một vòng mềm và để cây có chỗ lớn. Hôm sau,Nam ghi trên bảng việc chung:“Đỡ cây,đừng trói cây.”

    Đoạn truyện ngắn làm rõ sự khác biệt giữa giúp đỡ và áp đặt qua một chi tiết nhỏ. Ban đầu,Nam muốn giải quyết nhanh;Linh quan sát dấu hằn trước khi hành động. Hai cách nhìn tạo tình huống,còn hành động gọi người có kinh nghiệm làm thay đổi kết quả. Chi tiết sợi dây vừa có nghĩa thực vừa gợi một liên tưởng:quan tâm phải dựa trên nhu cầu của đối tượng. Câu ghi cuối không thay toàn bộ phần kể bằng lời giáo huấn; nó có sức gợi vì người đọc đã thấy dấu hằn và vòng dây mềm. Tuy vậy,không nên suy mọi sự ràng buộc đều xấu:cái cây vẫn cần một điểm đỡ phù hợp. Nghệ thuật của truyện nằm ở sự thay đổi một hành động nhỏ để làm rõ một quan niệm sống. Khi viết phân tích,cần đi từ tình huống,nhân vật,chi tiết đến ý nghĩa ấy,không chỉ kể Linh tốt,Nam chưa tốt.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 7Mức 3Tự luận

    Tạo bài viết hoàn chỉnh về đề: Phân tích tác dụng của tình huống và chi tiết trong truyện Đỡ cây,đừng trói cây (ngữ liệu nguyên gốc ở mẫu). Với bài nghị luận hoặc thuyết minh,viết khoảng400–500chữ;với thơ,đoạn cảm nghĩ hoặc sản phẩm đa phương thức,giữ đúng hình thức riêng nêu ở hướng dẫn.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 8Mức 3Tự luận

    Nêu một điểm chưa rõ trong bản nháp hoặc phần trình bày của em,đưa phiên bản sửa và giải thích tác dụng.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay