Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.
Tình huống nguyên gốc: lớp muốn tổ chức trưng bày học tập về đồ dùng mây tre đan vào thứ sáu tuần sau ở thư viện. Cần mượn ba vật dụng không sắc nhọn, xin phép chụp ảnh, ghi tên người cho mượn nếu họ đồng ý và thống nhất ngày trả. Không công bố địa chỉ, điện thoại của cá nhân.
Kịch bản tranh biện hoàn chỉnh:
Người điều phối: Chào thầy cô và các bạn. Chủ đề hôm nay là có nên mượn hiện vật mây tre đan cho buổi học ở thư viện vào thứ sáu tuần sau hay không. Ta chỉ bàn phương án ba đồ dùng không sắc nhọn, chưa mặc nhiên coi đã được cho mượn. Mỗi bên có lượt nêu lí lẽ và lượt đáp; không ngắt lời, không đánh giá con người. Trước hết, xin bên ủng hộ trình bày lợi ích.
Bên ủng hộ — lượt 1: Tôi ủng hộ mượn có điều kiện. Khi nhìn một chiếc rá và một chiếc rổ cạnh nhau, học sinh có thể đối chiếu nan khít giữ gạo với nan thưa thoát nước, từ đó hiểu quan hệ cấu tạo – công dụng thay vì chỉ học tên. Ba vật nhỏ giúp tập trung vào một tiêu chí rõ. Tuy nhiên, chúng tôi chưa có khảo sát chứng minh điểm số sẽ tăng, nên chỉ nêu đây là một cơ hội quan sát.
Bên phản đối — lượt 1: Tôi phản đối triển khai ngay khi chưa thống nhất trách nhiệm. Không sắc nhọn chưa có nghĩa không dễ vỡ, xước hay mất. Đề bài còn yêu cầu xin quyền chụp ảnh, ghi tên khi được đồng ý và hẹn ngày trả; nếu các việc ấy chưa xong, hoạt động có thể làm phiền người cho mượn. Bản mô tả hoặc ảnh hợp lệ vẫn giúp so sánh mà ít vận chuyển hơn.
Người điều phối: Hai bên thống nhất mục tiêu học cấu tạo nhưng khác mức độ sẵn sàng. Bây giờ xin bên ủng hộ trả lời vấn đề bảo quản, rồi bên phản đối xem điều kiện ấy đã đủ chưa.
Bên ủng hộ — lượt 2: Tôi đồng ý không được lấy mục đích học làm lí do bỏ qua quyền sở hữu. Phương án sửa là chỉ mượn khi có đồng ý rõ; lập phiếu bàn giao tình trạng từng vật, bố trí giáo viên phụ trách và nơi đặt không cản lối đi. Không cho cầm vật khi chưa được phép. Ngày trả, quyền chụp và cách ghi nguồn được thống nhất trước; không đăng địa chỉ, số điện thoại. Vật chưa đủ điều kiện sẽ được thay bằng mô tả nguyên gốc, không ép chủ sở hữu.
Bên phản đối — lượt 2: Tôi ghi nhận bên ủng hộ đã chuyển từ mong muốn sang điều kiện cụ thể. Tôi có thể chấp nhận thử với số vật phù hợp nếu người phụ trách và chủ sở hữu đều đồng ý, nhưng một bản phiếu không tự loại mọi rủi ro. Cần kiểm tra chỗ đặt trước buổi học và có quyền hủy mượn nếu không bảo đảm. Ảnh thay thế cũng phải có quyền dùng; không tải một ảnh bất kì rồi coi ghi tên nguồn là đủ.
Bên ủng hộ — đáp ngắn: Tôi chấp nhận kiểm tra trước và hủy phương án mượn khi điều kiện không đạt. Lợi ích quan sát chỉ là lí do đề xuất, không phải bằng chứng rằng phải mượn bằng mọi giá.
Bên phản đối — đáp ngắn: Như vậy bất đồng còn lại là đánh giá điều kiện cụ thể, không phải coi hiện vật không có giá trị. Tôi không phản đối việc học từ đồ dùng; tôi yêu cầu chọn cách ít rủi ro nhất mà vẫn đạt mục tiêu.
Người điều phối: Kết luận có điều kiện: chỉ tổ chức khi đã được phép, có bàn giao, người bảo quản, nơi an toàn và lịch trả; thiếu điều kiện thì dùng tư liệu hợp lệ hoặc mô tả tự tạo. Không quyết định bằng số người nói to hơn, cũng không tuyên bố hoạt động đã tăng kết quả học tập khi chưa đo. Cảm ơn hai bên đã sửa quan điểm dựa trên lí lẽ.
