Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 8. Dữ liệu trong văn bản thông tin

Thực hành tiếng Việt: Tôn trọng và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Mục tiêu bài học

  • Vận dụng được ghi nguồn, cho phép sử dụng, sáng tạo độc lập vào nhiệm vụ cụ thể.
  • Tạo sản phẩm có căn cứ và tự chỉnh sửa theo tiêu chí.

Bài giảng

Công cụ và giới hạn sử dụng

Ghi nguồn. Nêu người tạo, tên sản phẩm và xuất xứ để người đọc có thể truy tìm. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Cho phép sử dụng. Điều kiện pháp lí hoặc sự chấp thuận cho một cách khai thác cụ thể, không đồng nhất với ghi nguồn. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Sáng tạo độc lập. Tự tạo cách diễn đạt hoặc sản phẩm, vẫn ghi nguồn ý tưởng và dữ liệu khi có sử dụng. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Thực hành có hướng dẫn

Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

Tình huống nguyên gốc: nhóm chép toàn bộ bản dịch một truyện hiện đại lên áp phích và ghi tên tác giả, người dịch. Họ cho rằng chỉ cần ghi nguồn là có quyền phổ biến bất kì dung lượng nào.

Phân tích hoàn chỉnh: Ghi nguồn không tự cấp quyền sao chép toàn văn. Cần kiểm tra điều kiện sử dụng của cả nguyên tác và bản dịch; nếu không có quyền phù hợp, nhóm có thể viết tóm lược và phân tích bằng lời của mình, dẫn nguồn, chỉ trích trong giới hạn pháp luật và nhiệm vụ cho phép. Không suy từ việc tác giả cổ đã mất rằng bản dịch mới cũng tự do sử dụng.

Sản phẩm vận dụng hoàn chỉnh:
Nội dung áp phích mới: nhóm tự viết tóm lược cốt truyện và phân tích một cách xây dựng nhân vật, không chép toàn bản dịch. Dòng nguồn phải ghi tên tác giả, tên tác phẩm, người dịch và ấn bản hoặc địa chỉ nguồn đã thực sự dùng; đề chưa cho các tên ấy nên nhóm chưa công bố áp phích như thể đã có thông tin. Trước khi đưa bất cứ đoạn trích hoặc ảnh bìa nào lên, nhóm kiểm tra điều kiện sử dụng của cả tác phẩm và bản dịch, xin phép khi cần. Nếu chưa xác định được quyền, không dùng đoạn đó. Tôi tách nội dung tự viết khỏi nguồn tham khảo để không biến việc ghi tên thành quyền phổ biến toàn văn.

Khái niệm chính

Ghi nguồn
Nêu người tạo, tên sản phẩm và xuất xứ để người đọc có thể truy tìm.
Cho phép sử dụng
Điều kiện pháp lí hoặc sự chấp thuận cho một cách khai thác cụ thể, không đồng nhất với ghi nguồn.
Sáng tạo độc lập
Tự tạo cách diễn đạt hoặc sản phẩm, vẫn ghi nguồn ý tưởng và dữ liệu khi có sử dụng.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Viết phương án thay thế áp phích chép toàn văn, gồm nội dung sẽ dùng, dòng ghi nguồn và điều kiện phải kiểm tra; không tự đặt tên nguồn chưa được đề cung cấp.

    Xem lời giải

    Nội dung áp phích mới: nhóm tự viết tóm lược cốt truyện và phân tích một cách xây dựng nhân vật, không chép toàn bản dịch. Dòng nguồn phải ghi tên tác giả, tên tác phẩm, người dịch và ấn bản hoặc địa chỉ nguồn đã thực sự dùng; đề chưa cho các tên ấy nên nhóm chưa công bố áp phích như thể đã có thông tin. Trước khi đưa bất cứ đoạn trích hoặc ảnh bìa nào lên, nhóm kiểm tra điều kiện sử dụng của cả tác phẩm và bản dịch, xin phép khi cần. Nếu chưa xác định được quyền, không dùng đoạn đó. Tôi tách nội dung tự viết khỏi nguồn tham khảo để không biến việc ghi tên thành quyền phổ biến toàn văn.

Ghi nhớ

Ghi nguồn → Cho phép sử dụng → Sáng tạo độc lập: vận dụng vào dữ kiện, giải thích tác dụng và tự kiểm tra giới hạn kết luận.

Dễ nhầm

  • Không coi ví dụ giả định là dữ kiện thực tế; không chép định nghĩa thay cho thao tác.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

    Tình huống nguyên gốc: nhóm chép toàn bộ bản dịch một truyện hiện đại lên áp phích và ghi tên tác giả, người dịch. Họ cho rằng chỉ cần ghi nguồn là có quyền phổ biến bất kì dung lượng nào.

  2. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Ghép khái niệm với nội dung sử dụng trong bài.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Cách làm nào phù hợp nhất khi xử lí ngữ liệu này?

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá hai cách dùng mô hình học tập.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể phân tích mối quan hệ giữa chi tiết đã nêu và mục đích diễn đạt.
    b)Mọi chi tiết giả định trong ngữ liệu đều là kết quả nghiên cứu đã công bố.
  5. Câu 4Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Xếp quy trình tạo một sản phẩm có căn cứ: từ xác định nhiệm vụ đến chỉnh sửa.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Chọn dữ kiện phù hợp, ghi rõ phạm vi nguồn.
    2. 2Tổ chức nhận định và giải thích bằng dữ kiện.
    3. 3Xác định nhiệm vụ và người đọc hoặc người nghe.
    4. 4Đối chiếu tiêu chí để sửa diễn đạt, nguồn và kết luận.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Dùng khái niệm “Ghi nguồn” giải thích một chi tiết của ngữ liệu; chỉ rõ chi tiết, không chỉ chép định nghĩa.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Đề xuất một cách diễn đạt hoặc một thao tác làm rõ vấn đề trong ngữ liệu. Giải thích lợi ích và điều cần tránh.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Viết một đoạn phản hồi 4–6 câu cho người đang học bài này: nêu một phát hiện có căn cứ và một giới hạn cần giữ.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Viết phương án thay thế áp phích chép toàn văn, gồm nội dung sẽ dùng, dòng ghi nguồn và điều kiện phải kiểm tra; không tự đặt tên nguồn chưa được đề cung cấp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay