Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 4. Yếu tố kì ảo trong truyện kể

Thực hành tiếng Việt: Nghệ thuật sử dụng điển cố trong tác phẩm văn học

Mục tiêu bài học

  • Vận dụng được điển cố, xuất xứ điển, tác dụng trong ngữ cảnh vào nhiệm vụ cụ thể.
  • Tạo sản phẩm có căn cứ và tự chỉnh sửa theo tiêu chí.

Bài giảng

Công cụ và giới hạn sử dụng

Điển cố. Cách gợi một chuyện, nhân vật hoặc lời có nguồn văn hóa trước đó để tạo thêm tầng nghĩa. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Xuất xứ điển. Thông tin về chuyện hoặc văn bản được gợi đến, cần kiểm tra trước khi giải nghĩa. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Tác dụng trong ngữ cảnh. Ý nghĩa điển tạo ra trong tác phẩm sau, không chỉ là nội dung chuyện gốc. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Thực hành có hướng dẫn

Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

Bài tập nguyên gốc cung cấp sẵn xuất xứ: trong truyện dân gian Việt Nam, Thánh Gióng nhổ tre đánh giặc sau khi vũ khí gãy. Một bài phát biểu mới gọi việc tìm cách làm trong thiếu thốn là “nhổ tre mà tiến”. Cụm sau là sáng tạo của bài tập, không phải trích cổ.

Phân tích hoàn chỉnh: Muốn hiểu lời mới, cần nhận ra hành động trong chuyện Thánh Gióng, rồi liên hệ với việc tận dụng điều kiện sẵn có. Điển gợi sự ứng biến và ý chí. Không được suy người phát biểu đang kể lại một sự kiện chiến đấu thật của nhóm mình.

Sản phẩm vận dụng hoàn chỉnh:
Chú giải: Cụm từ gợi tích Thánh Gióng nhổ tre đánh giặc khi vũ khí gãy; cách diễn đạt hiện tại do bài tập tạo. Trong bài phát biểu mới, nó hướng sự chú ý tới việc tận dụng điều kiện sẵn có khi thiếu phương tiện. Người viết mượn sức gợi của nhân vật dân gian để động viên tinh thần ứng biến. Tôi tách chú giải xuất xứ khỏi phân tích tác dụng vì hiểu chuyện cũ chưa đủ biết mục đích ở văn bản mới. Không hiểu theo nghĩa nhóm đã cầm tre chiến đấu ngoài đời.

Khái niệm chính

Điển cố
Cách gợi một chuyện, nhân vật hoặc lời có nguồn văn hóa trước đó để tạo thêm tầng nghĩa.
Xuất xứ điển
Thông tin về chuyện hoặc văn bản được gợi đến, cần kiểm tra trước khi giải nghĩa.
Tác dụng trong ngữ cảnh
Ý nghĩa điển tạo ra trong tác phẩm sau, không chỉ là nội dung chuyện gốc.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Viết chú giải cho cụm nhổ tre mà tiến và một đoạn 3–4 câu phân tích tác dụng trong bài phát biểu mới.

    Xem lời giải

    Chú giải: Cụm từ gợi tích Thánh Gióng nhổ tre đánh giặc khi vũ khí gãy; cách diễn đạt hiện tại do bài tập tạo. Trong bài phát biểu mới, nó hướng sự chú ý tới việc tận dụng điều kiện sẵn có khi thiếu phương tiện. Người viết mượn sức gợi của nhân vật dân gian để động viên tinh thần ứng biến. Tôi tách chú giải xuất xứ khỏi phân tích tác dụng vì hiểu chuyện cũ chưa đủ biết mục đích ở văn bản mới. Không hiểu theo nghĩa nhóm đã cầm tre chiến đấu ngoài đời.

Ghi nhớ

Điển cố → Xuất xứ điển → Tác dụng trong ngữ cảnh: vận dụng vào dữ kiện, giải thích tác dụng và tự kiểm tra giới hạn kết luận.

Dễ nhầm

  • Không coi ví dụ giả định là dữ kiện thực tế; không chép định nghĩa thay cho thao tác.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

    Bài tập nguyên gốc cung cấp sẵn xuất xứ: trong truyện dân gian Việt Nam, Thánh Gióng nhổ tre đánh giặc sau khi vũ khí gãy. Một bài phát biểu mới gọi việc tìm cách làm trong thiếu thốn là “nhổ tre mà tiến”. Cụm sau là sáng tạo của bài tập, không phải trích cổ.

  2. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Ghép khái niệm với nội dung sử dụng trong bài.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Cách làm nào phù hợp nhất khi xử lí ngữ liệu này?

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá hai cách dùng mô hình học tập.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể phân tích mối quan hệ giữa chi tiết đã nêu và mục đích diễn đạt.
    b)Mọi chi tiết giả định trong ngữ liệu đều là kết quả nghiên cứu đã công bố.
  5. Câu 4Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Xếp quy trình tạo một sản phẩm có căn cứ: từ xác định nhiệm vụ đến chỉnh sửa.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Xác định nhiệm vụ và người đọc hoặc người nghe.
    2. 2Chọn dữ kiện phù hợp, ghi rõ phạm vi nguồn.
    3. 3Đối chiếu tiêu chí để sửa diễn đạt, nguồn và kết luận.
    4. 4Tổ chức nhận định và giải thích bằng dữ kiện.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Dùng khái niệm “Điển cố” giải thích một chi tiết của ngữ liệu; chỉ rõ chi tiết, không chỉ chép định nghĩa.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Đề xuất một cách diễn đạt hoặc một thao tác làm rõ vấn đề trong ngữ liệu. Giải thích lợi ích và điều cần tránh.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Viết một đoạn phản hồi 4–6 câu cho người đang học bài này: nêu một phát hiện có căn cứ và một giới hạn cần giữ.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Viết chú giải cho cụm nhổ tre mà tiến và một đoạn 3–4 câu phân tích tác dụng trong bài phát biểu mới.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay