Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 4. Yếu tố kì ảo trong truyện kể

Muối của rừng

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm truyện ngắn trong Muối của rừng.
  • Phân tích có căn cứ: Lòng trắc ẩn có thể nảy sinh khi con người nhìn sinh thể khác như một sự sống chứ không chỉ như đối tượng chiếm hữu.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Muối của rừng (Nguyễn Huy Thiệp, truyện ngắn); không phải nguyên văn tác phẩm.

Trong chuyến săn giữa rừng xuân, ông Diểu dùng định kiến về con người để gán thói xấu cho một gia đình khỉ rồi bắn bị thương khỉ đực. Khỉ cái quay lại cứu bạn, khiến ông vừa khó chịu vừa dao động. Khỉ con kéo khẩu súng của ông chạy, bị dồn đến vực và rơi xuống cùng khẩu súng. Tiếng kêu từ Hõm Chết làm người đi săn kinh hãi. Ông tiếp tục trèo núi tìm khỉ đực, nhưng khi nhìn thấy vết thương và đôi mắt cầu cứu, ông chuyển sang thương xót, đắp lá và dùng quần áo băng bó cho nó. Núi lở khiến ông phải vòng đường; cả quần áo, giày và đồ ăn để lại cũng không lấy được. Ông vẫn còn nghĩ đến chiến lợi phẩm khi bế khỉ đi, còn khỉ cái bền bỉ theo sau. Cuối cùng, trước sự đau đớn của con vật và tình gắn bó của chúng, ông trả khỉ về rừng. Trên đường ra, ông gặp hoa tử huyền hiếm nở, được người kể liên hệ với sự bình yên và no đủ. Hình bóng người thợ săn mất hết trang bị tan vào mưa xuân khép lại hành trình thay đổi nhận thức.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Điểm nhìn gần ông Diểu cho thấy ông liên tục gán lòng tham, giả dối cho khỉ, trong khi hành động cứu nhau của chúng phủ định cách phán xét ấy. Khoảng cách giữa ý nghĩ và sự việc tạo một cuộc tự chất vấn.

Hướng phân tích 2. Sự chuyển biến không xảy ra ngay lập tức: ông đã băng bó mà vẫn tính giá trị con mồi. Chỉ khi chấp nhận buông chiến lợi phẩm, lòng thương mới thắng ham muốn chiếm hữu.

Hướng phân tích 3. Hoa tử huyền và màn mưa mang sắc thái kì ảo, gợi sự gột rửa và hòa giải với thiên nhiên, không phải dữ kiện thực vật học. Đọc chi tiết chữa thương như tình tiết văn học, không tự chạm thú hoang, dùng súng hay áp lá lên vết thương ngoài đời.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Lòng trắc ẩn có thể nảy sinh khi con người nhìn sinh thể khác như một sự sống chứ không chỉ như đối tượng chiếm hữu. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Lòng trắc ẩn có thể nảy sinh khi con người nhìn sinh thể khác như một sự sống chứ không chỉ như đối tượng chiếm hữu.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Biểu tượng cuối có cho phép khẳng định thiên nhiên đã thưởng tiền hoặc quyền lực cho ông Diểu không?

    Xem lời giải

    Không. Đây là một chiều gợi nghĩa, không có dữ kiện về phần thưởng vật chất. Cần đọc sự thay đổi hành động trước khi mở rộng suy tưởng về thanh lọc và hòa giải.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Muối của rừng.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Muối của rừng là lòng trắc ẩn có thể nảy sinh khi con người nhìn sinh thể khác như một sự sống chứ không chỉ như đối tượng chiếm hữu. Điểm nhìn gần ông Diểu cho thấy ông liên tục gán lòng tham, giả dối cho khỉ, trong khi hành động cứu nhau của chúng phủ định cách phán xét ấy. Khoảng cách giữa ý nghĩ và sự việc tạo một cuộc tự chất vấn. Sự chuyển biến không xảy ra ngay lập tức: ông đã băng bó mà vẫn tính giá trị con mồi. Chỉ khi chấp nhận buông chiến lợi phẩm, lòng thương mới thắng ham muốn chiếm hữu. Hoa tử huyền và màn mưa mang sắc thái kì ảo, gợi sự gột rửa và hòa giải với thiên nhiên, không phải dữ kiện thực vật học. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Lòng trắc ẩn có thể nảy sinh khi con người nhìn sinh thể khác như một sự sống chứ không chỉ như đối tượng chiếm hữu.

Dễ nhầm

  • Biểu tượng cuối có cho phép khẳng định thiên nhiên đã thưởng tiền hoặc quyền lực cho ông Diểu không? Không. Đây là một chiều gợi nghĩa, không có dữ kiện về phần thưởng vật chất. Cần đọc sự thay đổi hành động trước khi mở rộng suy tưởng về thanh lọc và hòa giải.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Muối của rừng (Nguyễn Huy Thiệp, truyện ngắn); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Trong chuyến săn giữa rừng xuân, ông Diểu dùng định kiến về con người để gán thói xấu cho một gia đình khỉ rồi bắn bị thương khỉ đực. Khỉ cái quay lại cứu bạn, khiến ông vừa khó chịu vừa dao động. Khỉ con kéo khẩu súng của ông chạy, bị dồn đến vực và rơi xuống cùng khẩu súng. Tiếng kêu từ Hõm Chết làm người đi săn kinh hãi. Ông tiếp tục trèo núi tìm khỉ đực, nhưng khi nhìn thấy vết thương và đôi mắt cầu cứu, ông chuyển sang thương xót, đắp lá và dùng quần áo băng bó cho nó. Núi lở khiến ông phải vòng đường; cả quần áo, giày và đồ ăn để lại cũng không lấy được. Ông vẫn còn nghĩ đến chiến lợi phẩm khi bế khỉ đi, còn khỉ cái bền bỉ theo sau. Cuối cùng, trước sự đau đớn của con vật và tình gắn bó của chúng, ông trả khỉ về rừng. Trên đường ra, ông gặp hoa tử huyền hiếm nở, được người kể liên hệ với sự bình yên và no đủ. Hình bóng người thợ săn mất hết trang bị tan vào mưa xuân khép lại hành trình thay đổi nhận thức.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Điểm nhìn gần ông Diểu cho thấy ông liên tục gán lòng tham, giả dối cho khỉ, trong khi hành động cứu nhau của chúng phủ định cách phán xét ấy. Khoảng cách giữa ý nghĩ và sự việc tạo một cuộc tự chất vấn.
    2. Sự chuyển biến không xảy ra ngay lập tức: ông đã băng bó mà vẫn tính giá trị con mồi. Chỉ khi chấp nhận buông chiến lợi phẩm, lòng thương mới thắng ham muốn chiếm hữu.
    3. Hoa tử huyền và màn mưa mang sắc thái kì ảo, gợi sự gột rửa và hòa giải với thiên nhiên, không phải dữ kiện thực vật học. Đọc chi tiết chữa thương như tình tiết văn học, không tự chạm thú hoang, dùng súng hay áp lá lên vết thương ngoài đời.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Muối của rừng theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Lòng trắc ẩn có thể nảy sinh khi con người nhìn sinh thể khác như một sự sống chứ không chỉ như đối tượng chiếm hữu.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Biểu tượng cuối có cho phép khẳng định thiên nhiên đã thưởng tiền hoặc quyền lực cho ông Diểu không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Lòng trắc ẩn có thể nảy sinh khi con người nhìn sinh thể khác như một sự sống chứ không chỉ như đối tượng chiếm hữu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Muối của rừng rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Muối của rừng; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay