NeoEdu
Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 4. Yếu tố kì ảo trong truyện kể

Hải khẩu linh từ – Đền thiêng cửa bể

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm truyện truyền kì trong Hải khẩu linh từ – Đền thiêng cửa bể.
  • Phân tích có căn cứ: Chất kì ảo có thể làm nổi bật khát vọng công bằng và sự trân trọng trí tuệ con người.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Hải khẩu linh từ – Đền thiêng cửa bể (Đoàn Thị Điểm, truyện truyền kì); không phải nguyên văn tác phẩm.

Bích Châu, một cung nữ tài trí đời Trần Duệ Tông, được nhà vua yêu quý sau lần đối đáp thơ. Thấy triều chính suy yếu, nàng dâng mười kế sách về an dân, chọn người có năng lực, sửa quân đội và mở đường cho lời can gián; vua khen nhưng không thực hiện. Khi vua quyết đánh Chiêm Thành, lời khuyên thận trọng của nàng lại bị bỏ qua. Đến cửa biển Kỳ Hoa, đoàn thuyền gặp bão, nhà vua mộng thấy một thủy thần đòi cung nữ. Bích Châu nhận hi sinh, để lại lời nhắc chăm lo việc nước; thuyền qua bão nhưng cuộc xuất quân thất bại. Về sau, Lê Thánh Tông đến ngôi đền ven biển, được nàng báo mộng về việc bị Giao đô đốc giam giữ oan khuất. Nhà vua gửi thư cho Quảng Lợi vương đòi xét xử. Thủy phủ nhận lỗi dùng người, phạt Giao đô đốc đi đày, trả lại thi thể Bích Châu để an táng. Sau chiến thắng, nàng lại hiện về cảm tạ và xin sửa câu thơ gây tổn hại danh dự vị vua cũ. Lê Thánh Tông sửa thơ, phong tặng và lập việc thờ phụng.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Mười kế sách cụ thể cho thấy Bích Châu có tư duy chính trị chứ không chỉ là người đẹp trong cung. Sự đối lập giữa lời khen của vua và việc không thi hành làm nổi bật bi kịch của tiếng nói đúng không được lắng nghe.

Hướng phân tích 2. Bức thư của Lê Thánh Tông khiến thủy phủ phải xét tội người dưới quyền; công lí gắn với trách nhiệm chọn người, nghe lời thật và sửa sai. Việc Giao đô đốc bị đày, không phải bị xử tử, cần được kể đúng.

Hướng phân tích 3. Giấc mộng, thủy phủ và sự trở về tạo con đường tưởng tượng để phục hồi danh dự cho người phụ nữ. Đây là nghệ thuật truyền kì, không phải bằng chứng về thế giới bên kia; cái chết trong truyện không phải cách giải quyết khó khăn để học sinh noi theo.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Chất kì ảo có thể làm nổi bật khát vọng công bằng và sự trân trọng trí tuệ con người. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Chất kì ảo có thể làm nổi bật khát vọng công bằng và sự trân trọng trí tuệ con người.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Đọc truyền kì có nên xác nhận mọi phép lạ là sự kiện lịch sử không?

    Xem lời giải

    Không. Cần tách chất liệu lịch sử với tổ chức hư cấu của truyện. Yếu tố kì ảo có chức năng nghệ thuật và tư tưởng, không thay phương pháp kiểm chứng sử liệu.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Hải khẩu linh từ – Đền thiêng cửa bể.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Hải khẩu linh từ – Đền thiêng cửa bể là chất kì ảo có thể làm nổi bật khát vọng công bằng và sự trân trọng trí tuệ con người. Mười kế sách cụ thể cho thấy Bích Châu có tư duy chính trị chứ không chỉ là người đẹp trong cung. Sự đối lập giữa lời khen của vua và việc không thi hành làm nổi bật bi kịch của tiếng nói đúng không được lắng nghe. Bức thư của Lê Thánh Tông khiến thủy phủ phải xét tội người dưới quyền; công lí gắn với trách nhiệm chọn người, nghe lời thật và sửa sai. Việc Giao đô đốc bị đày, không phải bị xử tử, cần được kể đúng. Giấc mộng, thủy phủ và sự trở về tạo con đường tưởng tượng để phục hồi danh dự cho người phụ nữ. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Chất kì ảo có thể làm nổi bật khát vọng công bằng và sự trân trọng trí tuệ con người.

Dễ nhầm

  • Đọc truyền kì có nên xác nhận mọi phép lạ là sự kiện lịch sử không? Không. Cần tách chất liệu lịch sử với tổ chức hư cấu của truyện. Yếu tố kì ảo có chức năng nghệ thuật và tư tưởng, không thay phương pháp kiểm chứng sử liệu.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Hải khẩu linh từ – Đền thiêng cửa bể (Đoàn Thị Điểm, truyện truyền kì); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Bích Châu, một cung nữ tài trí đời Trần Duệ Tông, được nhà vua yêu quý sau lần đối đáp thơ. Thấy triều chính suy yếu, nàng dâng mười kế sách về an dân, chọn người có năng lực, sửa quân đội và mở đường cho lời can gián; vua khen nhưng không thực hiện. Khi vua quyết đánh Chiêm Thành, lời khuyên thận trọng của nàng lại bị bỏ qua. Đến cửa biển Kỳ Hoa, đoàn thuyền gặp bão, nhà vua mộng thấy một thủy thần đòi cung nữ. Bích Châu nhận hi sinh, để lại lời nhắc chăm lo việc nước; thuyền qua bão nhưng cuộc xuất quân thất bại. Về sau, Lê Thánh Tông đến ngôi đền ven biển, được nàng báo mộng về việc bị Giao đô đốc giam giữ oan khuất. Nhà vua gửi thư cho Quảng Lợi vương đòi xét xử. Thủy phủ nhận lỗi dùng người, phạt Giao đô đốc đi đày, trả lại thi thể Bích Châu để an táng. Sau chiến thắng, nàng lại hiện về cảm tạ và xin sửa câu thơ gây tổn hại danh dự vị vua cũ. Lê Thánh Tông sửa thơ, phong tặng và lập việc thờ phụng.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Mười kế sách cụ thể cho thấy Bích Châu có tư duy chính trị chứ không chỉ là người đẹp trong cung. Sự đối lập giữa lời khen của vua và việc không thi hành làm nổi bật bi kịch của tiếng nói đúng không được lắng nghe.
    2. Bức thư của Lê Thánh Tông khiến thủy phủ phải xét tội người dưới quyền; công lí gắn với trách nhiệm chọn người, nghe lời thật và sửa sai. Việc Giao đô đốc bị đày, không phải bị xử tử, cần được kể đúng.
    3. Giấc mộng, thủy phủ và sự trở về tạo con đường tưởng tượng để phục hồi danh dự cho người phụ nữ. Đây là nghệ thuật truyền kì, không phải bằng chứng về thế giới bên kia; cái chết trong truyện không phải cách giải quyết khó khăn để học sinh noi theo.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Hải khẩu linh từ – Đền thiêng cửa bể theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Chất kì ảo có thể làm nổi bật khát vọng công bằng và sự trân trọng trí tuệ con người.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Đọc truyền kì có nên xác nhận mọi phép lạ là sự kiện lịch sử không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Chất kì ảo có thể làm nổi bật khát vọng công bằng và sự trân trọng trí tuệ con người.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Hải khẩu linh từ – Đền thiêng cửa bể rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Hải khẩu linh từ – Đền thiêng cửa bể; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay