Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 4. Yếu tố kì ảo trong truyện kể

Bến trần gian

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm truyện ngắn có yếu tố kì ảo trong Bến trần gian.
  • Phân tích có căn cứ: Tưởng tượng về gặp gỡ có thể làm nỗi mất mát hiện rõ chứ không xóa mất nó.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Bến trần gian (Lưu Sơn Minh, truyện ngắn có yếu tố kì ảo); không phải nguyên văn tác phẩm.

Lăng, một người lính đã hi sinh, lang thang nhiều năm trong cõi hồn. Một cụ già cho anh chiếc lá giữ bên tai để tìm đường trở lại quê. Bên kia bến sông, mẹ vẫn nhớ tiếng sáo của con trong đêm trước lúc nhập ngũ. Thuỳ, người từng hẹn chờ Lăng bên khóm nhài, nay đã có chồng và năm con nhưng vẫn chăm nom mẹ anh. Trong đêm, Thuỳ ra sông với nỗi đau muốn tìm gặp người đã mất; tiếng gọi của mẹ Lăng kéo chị về với những người đang sống cần được chăm sóc. Lăng nhìn người chèo thuyền mà tưởng bóng ma, còn Thuỳ không nhận ra anh. Khi đến nhà và gặp mẹ, hơi lạnh của anh khiến sự thật về cái chết hiện rõ. Anh muốn gặp Thuỳ, nhưng mẹ hiểu việc níu giữ hồn con có thể làm người sống đau khổ thêm. Bà thương con mà vẫn khuyên anh ra đi. Lăng bỏ chiếc lá bên tai rồi tan biến. Sáng sau, Thuỳ thấy chiếc lá xám bên ảnh người lính; người mẹ cố giấu nước mắt nhưng lại khóc trên mái tóc chị. Kết thúc còn để ngỏ chuyện con thuyền, giữ ranh giới mong manh giữa thực và ảo.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Sự luân chuyển giữa Lăng, mẹ và Thuỳ giúp người đọc biết điều mỗi nhân vật chưa biết; người đã chết cũng sợ bóng ma. Nghịch lí ấy diễn tả khoảng cách đau đớn giữa hai cõi hơn là cung cấp chứng cứ tâm linh.

Hướng phân tích 2. Người mẹ không giữ con bằng mọi giá. Lời từ biệt khó khăn cho thấy tình thương đi cùng trách nhiệm bảo vệ Thuỳ và những người đang sống, chứ không đồng nhất yêu thương với chiếm giữ.

Hướng phân tích 3. Chiếc lá nối cuộc trở về và cuộc chia tay, còn nước mắt cuối truyện nối hai người phụ nữ trong sự chăm sóc. Nỗi đau được thừa nhận mà không cổ vũ tìm đến cái chết; người gặp khủng hoảng cần tìm người tin cậy và hỗ trợ thực tế.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Tưởng tượng về gặp gỡ có thể làm nỗi mất mát hiện rõ chứ không xóa mất nó. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Tưởng tượng về gặp gỡ có thể làm nỗi mất mát hiện rõ chứ không xóa mất nó.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có thể lấy yếu tố kì ảo làm bằng chứng thực nghiệm về thế giới sau cái chết không?

    Xem lời giải

    Không. Trong bài học văn học, cần đọc chức năng tạo hình và biểu hiện tâm lí, không chuyển hư cấu thành khẳng định khoa học hoặc tín ngưỡng bắt buộc.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Bến trần gian.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Bến trần gian là tưởng tượng về gặp gỡ có thể làm nỗi mất mát hiện rõ chứ không xóa mất nó. Sự luân chuyển giữa Lăng, mẹ và Thuỳ giúp người đọc biết điều mỗi nhân vật chưa biết; người đã chết cũng sợ bóng ma. Nghịch lí ấy diễn tả khoảng cách đau đớn giữa hai cõi hơn là cung cấp chứng cứ tâm linh. Người mẹ không giữ con bằng mọi giá. Lời từ biệt khó khăn cho thấy tình thương đi cùng trách nhiệm bảo vệ Thuỳ và những người đang sống, chứ không đồng nhất yêu thương với chiếm giữ. Chiếc lá nối cuộc trở về và cuộc chia tay, còn nước mắt cuối truyện nối hai người phụ nữ trong sự chăm sóc. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Tưởng tượng về gặp gỡ có thể làm nỗi mất mát hiện rõ chứ không xóa mất nó.

Dễ nhầm

  • Có thể lấy yếu tố kì ảo làm bằng chứng thực nghiệm về thế giới sau cái chết không? Không. Trong bài học văn học, cần đọc chức năng tạo hình và biểu hiện tâm lí, không chuyển hư cấu thành khẳng định khoa học hoặc tín ngưỡng bắt buộc.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Bến trần gian (Lưu Sơn Minh, truyện ngắn có yếu tố kì ảo); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Lăng, một người lính đã hi sinh, lang thang nhiều năm trong cõi hồn. Một cụ già cho anh chiếc lá giữ bên tai để tìm đường trở lại quê. Bên kia bến sông, mẹ vẫn nhớ tiếng sáo của con trong đêm trước lúc nhập ngũ. Thuỳ, người từng hẹn chờ Lăng bên khóm nhài, nay đã có chồng và năm con nhưng vẫn chăm nom mẹ anh. Trong đêm, Thuỳ ra sông với nỗi đau muốn tìm gặp người đã mất; tiếng gọi của mẹ Lăng kéo chị về với những người đang sống cần được chăm sóc. Lăng nhìn người chèo thuyền mà tưởng bóng ma, còn Thuỳ không nhận ra anh. Khi đến nhà và gặp mẹ, hơi lạnh của anh khiến sự thật về cái chết hiện rõ. Anh muốn gặp Thuỳ, nhưng mẹ hiểu việc níu giữ hồn con có thể làm người sống đau khổ thêm. Bà thương con mà vẫn khuyên anh ra đi. Lăng bỏ chiếc lá bên tai rồi tan biến. Sáng sau, Thuỳ thấy chiếc lá xám bên ảnh người lính; người mẹ cố giấu nước mắt nhưng lại khóc trên mái tóc chị. Kết thúc còn để ngỏ chuyện con thuyền, giữ ranh giới mong manh giữa thực và ảo.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Sự luân chuyển giữa Lăng, mẹ và Thuỳ giúp người đọc biết điều mỗi nhân vật chưa biết; người đã chết cũng sợ bóng ma. Nghịch lí ấy diễn tả khoảng cách đau đớn giữa hai cõi hơn là cung cấp chứng cứ tâm linh.
    2. Người mẹ không giữ con bằng mọi giá. Lời từ biệt khó khăn cho thấy tình thương đi cùng trách nhiệm bảo vệ Thuỳ và những người đang sống, chứ không đồng nhất yêu thương với chiếm giữ.
    3. Chiếc lá nối cuộc trở về và cuộc chia tay, còn nước mắt cuối truyện nối hai người phụ nữ trong sự chăm sóc. Nỗi đau được thừa nhận mà không cổ vũ tìm đến cái chết; người gặp khủng hoảng cần tìm người tin cậy và hỗ trợ thực tế.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Bến trần gian theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Tưởng tượng về gặp gỡ có thể làm nỗi mất mát hiện rõ chứ không xóa mất nó.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có thể lấy yếu tố kì ảo làm bằng chứng thực nghiệm về thế giới sau cái chết không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Tưởng tượng về gặp gỡ có thể làm nỗi mất mát hiện rõ chứ không xóa mất nó.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Bến trần gian rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Bến trần gian; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay