NeoEdu
Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 6. Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”

Mộng đắc thái liên

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm thơ chữ Hán trong Mộng đắc thái liên.
  • Phân tích có căn cứ: Giá trị của sự vật không nhất thiết nằm ở phần dễ phô bày nhất.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Mộng đắc thái liên (Nguyễn Du, thơ chữ Hán); không phải nguyên văn tác phẩm.

Trong giấc mộng hái sen, chủ thể hình dung cảnh người hái, hoa, lá và ngó sen. Những bộ phận của cây không chỉ tạo cảnh mà còn gợi suy ngẫm về điều dễ nhìn thấy và phần giá trị kín sâu. Bài thơ vận động từ vẻ đẹp của một sinh hoạt đến ý nghĩa chiêm nghiệm.

Cảnh mơ có thuyền nhỏ, bóng người trong nước, lời hẹn cô hàng xóm và tiếng cười sau hoa. Mạch ảnh đi qua hoa, gương, cuống có tơ bền và ngó sen; cuối bài dặn đừng làm hại ngó để mùa sau còn hoa. Không lấy giai thoại tình yêu làm sự kiện tiểu sử đã chắc chắn.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Khung mơ hái sen nối thuyền nhỏ, bóng người dưới nước, lời hẹn cô hàng xóm và tiếng cười sau hoa. Cảnh mộng vừa có vẻ sinh hoạt gần gũi vừa cho phép tình cảm được bộc lộ qua liên tưởng, không buộc phải coi đó là nhật kí một chuyến đi thật.

2. Phân tích từ dữ kiện. Hoa, gương, cuống, tơ và ngó sen nối các phần bài thơ. Từ chọn hoa để tặng người đến nghĩ về sợi tơ vấn vít, hình ảnh chuyển từ vật được thấy sang quan hệ tình cảm; sự thống nhất không chỉ nằm ở cùng kể tên một loài cây.

3. Phân tích từ dữ kiện. Người ta dễ thích hoa nhưng bỏ quên cuống chứa tơ bền; cuối bài lại dặn hái đừng làm hại ngó để năm sau còn hoa. Chú ý phần ẩn khuất làm vẻ đẹp hiện tại gắn với gắn bó bền lâu và điều kiện nuôi dưỡng, không chỉ với cái đẹp nổi trên mặt nước.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Giá trị của sự vật không nhất thiết nằm ở phần dễ phô bày nhất. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Giá trị của sự vật không nhất thiết nằm ở phần dễ phô bày nhất.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có nên coi hình ảnh sen chỉ là thông tin thực vật học?

    Xem lời giải

    Không. Cần nhận diện nghĩa tả thực trước, rồi theo sự chuyển mạch để đọc chiều biểu tượng. Nếu chỉ lập danh sách bộ phận cây, người đọc bỏ mất suy tư gắn với cách chọn hình ảnh.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Mộng đắc thái liên.

    Xem lời giải

    Trong Mộng đắc thái liên, giá trị của sự vật không nhất thiết nằm ở phần dễ phô bày nhất. Khung mơ hái sen nối thuyền nhỏ, bóng người dưới nước, lời hẹn cô hàng xóm và tiếng cười sau hoa. Cảnh mộng vừa có vẻ sinh hoạt gần gũi vừa cho phép tình cảm được bộc lộ qua liên tưởng, không buộc phải coi đó là nhật kí một chuyến đi thật. Hoa, gương, cuống, tơ và ngó sen nối các phần bài thơ. Từ chọn hoa để tặng người đến nghĩ về sợi tơ vấn vít, hình ảnh chuyển từ vật được thấy sang quan hệ tình cảm; sự thống nhất không chỉ nằm ở cùng kể tên một loài cây. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Giá trị của sự vật không nhất thiết nằm ở phần dễ phô bày nhất.

Dễ nhầm

  • Có nên coi hình ảnh sen chỉ là thông tin thực vật học? Không. Cần nhận diện nghĩa tả thực trước, rồi theo sự chuyển mạch để đọc chiều biểu tượng. Nếu chỉ lập danh sách bộ phận cây, người đọc bỏ mất suy tư gắn với cách chọn hình ảnh.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Mộng đắc thái liên (Nguyễn Du, thơ chữ Hán); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Trong giấc mộng hái sen, chủ thể hình dung cảnh người hái, hoa, lá và ngó sen. Những bộ phận của cây không chỉ tạo cảnh mà còn gợi suy ngẫm về điều dễ nhìn thấy và phần giá trị kín sâu. Bài thơ vận động từ vẻ đẹp của một sinh hoạt đến ý nghĩa chiêm nghiệm.

    Cảnh mơ có thuyền nhỏ, bóng người trong nước, lời hẹn cô hàng xóm và tiếng cười sau hoa. Mạch ảnh đi qua hoa, gương, cuống có tơ bền và ngó sen; cuối bài dặn đừng làm hại ngó để mùa sau còn hoa. Không lấy giai thoại tình yêu làm sự kiện tiểu sử đã chắc chắn.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Khung giấc mộng cho phép liên tưởng.
    2. hình ảnh cây sen tạo mạch thống nhất.
    3. sự chú ý tới phần khuất chuyển quan sát thành suy tư.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Mộng đắc thái liên theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Giá trị của sự vật không nhất thiết nằm ở phần dễ phô bày nhất.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có nên coi hình ảnh sen chỉ là thông tin thực vật học?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Giá trị của sự vật không nhất thiết nằm ở phần dễ phô bày nhất.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Mộng đắc thái liên rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Mộng đắc thái liên; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay