Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 6. Nguyễn Du – “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”

Chí khí anh hùng

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm đoạn trích truyện thơ Nôm trong Chí khí anh hùng.
  • Phân tích có căn cứ: Bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Chí khí anh hùng (Nguyễn Du, đoạn trích truyện thơ Nôm); không phải nguyên văn tác phẩm.

Sau thời gian gắn bó với Kiều, Từ Hải quyết ra đi thực hiện chí lớn. Kiều muốn theo, còn Từ Hải thuyết phục nàng chờ một ngày trở lại xứng đáng. Ngôn ngữ và hình ảnh đặt nhân vật trong không gian rộng, làm hiện ra một hình mẫu anh hùng được lí tưởng hóa.

Từ Hải ra đi với gươm, ngựa trong không gian trời biển; cuối đoạn có hình ảnh chim bằng. Nàng Kiều xin đi theo, chàng nói cảnh bốn bể chưa có nhà, hẹn khoảng một năm sẽ trở lại cùng lực lượng lớn để đón nàng. Đó là lời hẹn, không phải kết quả đã diễn ra.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Từ Hải nhìn ra trời biển và lên đường với gươm, ngựa; hình ảnh chim bằng ở cuối diễn ý cho tầm vóc vượt khuôn khổ sinh hoạt thông thường. Không gian rộng tương ứng chí hướng lớn, làm nhân vật hiện lên như mẫu anh hùng lí tưởng hóa.

2. Phân tích từ dữ kiện. Kiều muốn cùng đi vì gắn bó vợ chồng, còn Từ Hải nêu cảnh bốn bể chưa có nhà và hẹn ngày lập được sự nghiệp. Đối thoại đặt tình riêng cạnh chí hướng, cho thấy nhân vật muốn người tri kỉ hiểu mục tiêu chứ không đơn giản là hết tình cảm.

3. Phân tích từ dữ kiện. Từ Hải hẹn chậm nhất khoảng một năm sẽ trở lại trong thế có lực lượng lớn để đón Kiều. Lời hẹn hướng cốt truyện về tương lai và bộc lộ sự tự tin, nhưng cảnh hiện tại chỉ kết thúc bằng lên đường; chưa thể xác nhận những điều hẹn đã xảy ra.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có thể lấy lời hẹn làm chứng cứ sự trở lại đã hoàn tất ngay trong đoạn không?

    Xem lời giải

    Không. Lời hẹn thuộc dự định; đoạn trích chủ yếu diễn tả quyết định lên đường. Phân biệt dự định và kết quả giúp không kể vượt phạm vi ngữ liệu.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Chí khí anh hùng.

    Xem lời giải

    Trong Chí khí anh hùng, bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường. Từ Hải nhìn ra trời biển và lên đường với gươm, ngựa; hình ảnh chim bằng ở cuối diễn ý cho tầm vóc vượt khuôn khổ sinh hoạt thông thường. Không gian rộng tương ứng chí hướng lớn, làm nhân vật hiện lên như mẫu anh hùng lí tưởng hóa. Kiều muốn cùng đi vì gắn bó vợ chồng, còn Từ Hải nêu cảnh bốn bể chưa có nhà và hẹn ngày lập được sự nghiệp. Đối thoại đặt tình riêng cạnh chí hướng, cho thấy nhân vật muốn người tri kỉ hiểu mục tiêu chứ không đơn giản là hết tình cảm. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường.

Dễ nhầm

  • Có thể lấy lời hẹn làm chứng cứ sự trở lại đã hoàn tất ngay trong đoạn không? Không. Lời hẹn thuộc dự định; đoạn trích chủ yếu diễn tả quyết định lên đường. Phân biệt dự định và kết quả giúp không kể vượt phạm vi ngữ liệu.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Chí khí anh hùng (Nguyễn Du, đoạn trích truyện thơ Nôm); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Sau thời gian gắn bó với Kiều, Từ Hải quyết ra đi thực hiện chí lớn. Kiều muốn theo, còn Từ Hải thuyết phục nàng chờ một ngày trở lại xứng đáng. Ngôn ngữ và hình ảnh đặt nhân vật trong không gian rộng, làm hiện ra một hình mẫu anh hùng được lí tưởng hóa.

    Từ Hải ra đi với gươm, ngựa trong không gian trời biển; cuối đoạn có hình ảnh chim bằng. Nàng Kiều xin đi theo, chàng nói cảnh bốn bể chưa có nhà, hẹn khoảng một năm sẽ trở lại cùng lực lượng lớn để đón nàng. Đó là lời hẹn, không phải kết quả đã diễn ra.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Không gian lớn tương ứng chí hướng phi thường.
    2. đối thoại nêu sự khác nhau giữa mong muốn đoàn tụ và khát vọng lập nghiệp.
    3. lời hẹn tạo hướng vận động cho cốt truyện.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Chí khí anh hùng theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có thể lấy lời hẹn làm chứng cứ sự trở lại đã hoàn tất ngay trong đoạn không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Bút pháp lí tưởng hóa khác với việc ghi chép một hồ sơ đời thường.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Chí khí anh hùng rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Chí khí anh hùng; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay