Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 1. Câu chuyện và điểm nhìn trong truyện kể

Cải ơi!

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm truyện ngắn trong Cải ơi!.
  • Phân tích có căn cứ: Sự bền bỉ của người cha có thể được nhận ra qua hành động chứ không chỉ qua lời giãi bày.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cải ơi! (Nguyễn Ngọc Tư, truyện ngắn); không phải nguyên văn tác phẩm.

Cải, con riêng của vợ ông Năm Nhỏ, bỏ đi sau khi làm mất trâu. Ông Năm rời quê tìm con qua nhiều năm; lời đồn ở quê lại khiến ông mang tiếng làm hại con. Ông tìm cả cơ hội xuất hiện trên truyền hình để gọi tên Cải. Cuộc tìm kiếm cho thấy một tình phụ tử không phụ thuộc huyết thống.

Ở ngã ba Sương, ông sống cùng Quách Phú Thàn và gặp Diễm Thương. Cô giả làm Cải rồi thú nhận là trò đùa; bản thân cô cũng từng bị cha mẹ bỏ rơi. Cuối truyện ông cố tình trộm đôi trâu rồi quay lại giả vờ rao bán cho chính chủ để bị bắt, mong được truyền hình phỏng vấn và gọi con. Hai lời kể nghe đâu về việc phát tin đều giữ nỗi tuyệt vọng vì lời gọi không tới được người cần nghe; không có cảnh đoàn tụ.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Ông Năm Nhỏ đi tìm Cải gần mười hai năm; mạch truyện ở ngã ba Sương xen việc kể lại lí do cô bé bỏ nhà. Quãng hiện tại nối với quá khứ làm người đọc thấy một cuộc kiếm tìm chưa dứt, chứ không chỉ một chuyến đi có đích đã biết.

2. Phân tích từ dữ kiện. Ông Năm dùng micro khi theo đoàn hát, rồi tìm cơ hội lên truyền hình để gọi Cải. Tên người con vắng mặt nối các cách kiếm sống và những lần thất vọng; nhan đề vì thế giữ âm vang của lời gọi chưa được đáp.

3. Phân tích từ dữ kiện. Người ở quê đồn ông giết con, trong khi ông vẫn đi tìm; Diễm Thương còn giả làm Cải khiến ông mừng rồi bẽ bàng. Đặt sự tận tụy cạnh nghi ngờ và trò đùa tàn nhẫn làm tình thương của người cha càng đáng trân trọng và cho thấy nỗi đau bị hiểu sai.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Sự bền bỉ của người cha có thể được nhận ra qua hành động chứ không chỉ qua lời giãi bày. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Sự bền bỉ của người cha có thể được nhận ra qua hành động chứ không chỉ qua lời giãi bày.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có được kết luận ông đã tìm thấy Cải không?

    Xem lời giải

    Không. Tóm lược chỉ cho biết nỗ lực gọi con; không cung cấp một cuộc đoàn tụ. Giữ kết thúc trong trạng thái chưa khép làm nỗi chờ đợi tiếp tục tác động đến người đọc.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Cải ơi!.

    Xem lời giải

    Trong Cải ơi!, sự bền bỉ của người cha có thể được nhận ra qua hành động chứ không chỉ qua lời giãi bày. Ông Năm Nhỏ đi tìm Cải gần mười hai năm; mạch truyện ở ngã ba Sương xen việc kể lại lí do cô bé bỏ nhà. Quãng hiện tại nối với quá khứ làm người đọc thấy một cuộc kiếm tìm chưa dứt, chứ không chỉ một chuyến đi có đích đã biết. Ông Năm dùng micro khi theo đoàn hát, rồi tìm cơ hội lên truyền hình để gọi Cải. Tên người con vắng mặt nối các cách kiếm sống và những lần thất vọng; nhan đề vì thế giữ âm vang của lời gọi chưa được đáp. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Sự bền bỉ của người cha có thể được nhận ra qua hành động chứ không chỉ qua lời giãi bày.

Dễ nhầm

  • Có được kết luận ông đã tìm thấy Cải không? Không. Tóm lược chỉ cho biết nỗ lực gọi con; không cung cấp một cuộc đoàn tụ. Giữ kết thúc trong trạng thái chưa khép làm nỗi chờ đợi tiếp tục tác động đến người đọc.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cải ơi! (Nguyễn Ngọc Tư, truyện ngắn); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Cải, con riêng của vợ ông Năm Nhỏ, bỏ đi sau khi làm mất trâu. Ông Năm rời quê tìm con qua nhiều năm; lời đồn ở quê lại khiến ông mang tiếng làm hại con. Ông tìm cả cơ hội xuất hiện trên truyền hình để gọi tên Cải. Cuộc tìm kiếm cho thấy một tình phụ tử không phụ thuộc huyết thống.

    Ở ngã ba Sương, ông sống cùng Quách Phú Thàn và gặp Diễm Thương. Cô giả làm Cải rồi thú nhận là trò đùa; bản thân cô cũng từng bị cha mẹ bỏ rơi. Cuối truyện ông cố tình trộm đôi trâu rồi quay lại giả vờ rao bán cho chính chủ để bị bắt, mong được truyền hình phỏng vấn và gọi con. Hai lời kể nghe đâu về việc phát tin đều giữ nỗi tuyệt vọng vì lời gọi không tới được người cần nghe; không có cảnh đoàn tụ.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Hành trình tìm con tạo trục cốt truyện.
    2. tên gọi thành một lời hướng đến người vắng mặt.
    3. việc công chúng hiểu sai người cha đặt yêu thương bên cạnh định kiến.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Cải ơi! theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Sự bền bỉ của người cha có thể được nhận ra qua hành động chứ không chỉ qua lời giãi bày.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có được kết luận ông đã tìm thấy Cải không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Sự bền bỉ của người cha có thể được nhận ra qua hành động chứ không chỉ qua lời giãi bày.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Cải ơi! rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Cải ơi!; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay