Ngữ văn 10 – Hai tập
Ngữ vănLớp 10Phần 10. Bài 8. Thế giới đa dạng của thông tin

Viết một văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng

Mục tiêu bài học

  • Nhận biết và phân tích yếu tố nội dung, nghệ thuật hoặc lập luận của Viết một văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng.
  • Đánh giá có căn cứ, giữ giới hạn của bản tóm giải và tôn trọng quyền tác giả.

Bài giảng

Văn bản, xuất xứ và ngữ liệu đọc độc lập

Viết một văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng – Học liệu và bài mẫu nguyên gốc.

Viết một văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng hướng tới người đọc cụ thể, cần một ý trung tâm và căn cứ phù hợp. Với kiểu nội quy và hướng dẫn, người viết phải xác định vấn đề trước khi lựa thông tin. Đọc bản mẫu dưới đây để nhận ra phạm vi và tư cách ban hành giả định, quy định khác trình tự thao tác và an toàn và riêng tư; không lấy tên thể loại thay cho việc thực hiện. Phân biệt bài viết phân tích với kể lại, bài báo cáo với bài cảm nghĩ, nội quy với lời khuyên cá nhân. Mọi dữ liệu, nguồn và lời dẫn cần kiểm tra. Mô hình là bản viết hoàn chỉnh nguyên gốc, không phải văn của tác giả đang được học; chuyện hư cấu và tổ chức giả định được ghi rõ, không dùng làm chứng cứ thực tế.

Đây là bản tóm giải nguyên gốc phục vụ học tập; không phải nguyên văn hoặc bản dịch của tác phẩm.

Phân tích và đánh giá

Quy trình: làm rõ đề và người đọc; tìm ý gắn phạm vi và tư cách ban hành giả định; chọn căn cứ có xuất xứ; lập trật tự để làm rõ quy định khác trình tự thao tác; viết bản đầu và kiểm tra an toàn và riêng tư. Khi sửa, đánh dấu từng kết luận và tìm chi tiết nâng đỡ nó. Bài nghị luận cần quan hệ giải thích, không chỉ nêu ý đúng; báo cáo cần câu hỏi, phương pháp, kết quả, giới hạn và tài liệu; văn bản điều hành cần phạm vi, yêu cầu hoặc bước rõ, không tự tạo thẩm quyền. Phần mở định hướng, phần triển khai chứng minh, phần cuối khái quát và nêu phạm vi. Không để mẫu thay tiếng nói riêng, cũng không dựng số liệu để bài có vẻ khoa học.

Mô hình hoàn chỉnh và lời giải mẫu

MẪU GIẢ ĐỊNH – KHÔNG CÓ HIỆU LỰC TẠI MỘT CƠ QUAN THẬT

NỘI QUY GÓC ĐỌC CHUNG TỦ SÁCH MỞ
Đơn vị giả định: Ban phụ trách Tủ sách Mở. Phạm vi: phòng đọc và bàn mượn của mô hình dùng trong bài học. Ban hành để việc dùng tài liệu công bằng, an toàn; không thay nội quy trường.

  1. Người dùng đăng kí lượt tại bàn phụ trách, chờ đến lượt khi hết chỗ; ưu tiên lối đi thông thoáng và vị trí phù hợp người cần hỗ trợ.
  2. Trao đổi nhỏ tiếng tại bàn nhóm; giữ vùng đọc yên tĩnh, không gọi điện hoặc phát âm thanh ngoài tai nghe trong vùng này.
  3. Giữ sách khô, sạch; không viết, gấp góc hoặc tự sửa sách hỏng. Báo người phụ trách khi phát hiện hư hại; không quy trách nhiệm khi chưa xác minh.
  4. Mượn, trả theo hướng dẫn; kiểm tra thông tin cùng người phụ trách, chỉ ghi dữ liệu cần thiết và không chụp sổ mượn của người khác.
  5. Không đặt đồ chặn cửa, lối thoát; khi có sự cố, dừng hoạt động và làm theo người có trách nhiệm. Học sinh không tự sửa điện hoặc xử lí nguy cơ cháy.
  6. Góp ý trực tiếp tại bàn phụ trách; mọi phản ánh được tiếp nhận tôn trọng, không công khai thông tin riêng tư. Trường hợp khó xử lí chuyển người phụ trách, không tự đặt hình phạt.

HƯỚNG DẪN MƯỢN VÀ TRẢ SÁCH TẠI TỦ SÁCH MỞ
Mục đích: giúp người mới thực hiện đúng quy trình trong tình huống giả định. Thời điểm tiếp nhận theo bảng trực tại bàn; nếu chưa có người trực, không tự lấy sổ hoặc mang sách ra.

Bước 1 – Chọn: xem nhãn mục lục, chọn sách; nếu không với tới, nhờ người phụ trách thay vì trèo giá.
Bước 2 – Kiểm: cùng người trực xem tên, tình trạng, mã sách và quy định lượt mượn; chưa hiểu thì hỏi trước khi xác nhận.
Bước 3 – Ghi: người phụ trách ghi tên người mượn theo quy định riêng tư, mã sách, ngày hẹn trả; người mượn kiểm tra lại và nhận thẻ hẹn. Không ghi số điện thoại công khai.
Bước 4 – Trả: giao sách tại bàn, đối chiếu lượt và nhận xác nhận đã trả; nếu cần đổi hẹn, liên hệ người phụ trách trước khi tự giữ thêm.

Nếu mất thẻ hoặc thấy ghi sai, trình bày để kiểm tra hồ sơ; không xoá thông tin của lượt khác. Hai văn bản này phối hợp: nội quy nêu việc phải giữ, hướng dẫn chỉ từng bước thực hiện. Không bịa đường dây nóng, con dấu hay quyền xử phạt.

Khái niệm chính

Mục tiêu
nội quy và hướng dẫn có căn cứ, phù hợp người đọc
Trọng tâm nội dung
phạm vi và tư cách ban hành giả định và quy định khác trình tự thao tác
Kiểm tra chất lượng
an toàn và riêng tư

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Thực hiện một bản viết hoàn chỉnh theo tình huống và đề tài của mô hình; không dùng trải nghiệm hư cấu làm của mình. Có thể chọn cách lập luận khác nếu giữ căn cứ, giới hạn và đúng thể loại.

    Xem lời giải

    MẪU GIẢ ĐỊNH – KHÔNG CÓ HIỆU LỰC TẠI MỘT CƠ QUAN THẬT

    NỘI QUY GÓC ĐỌC CHUNG TỦ SÁCH MỞ
    Đơn vị giả định: Ban phụ trách Tủ sách Mở. Phạm vi: phòng đọc và bàn mượn của mô hình dùng trong bài học. Ban hành để việc dùng tài liệu công bằng, an toàn; không thay nội quy trường.

    1. Người dùng đăng kí lượt tại bàn phụ trách, chờ đến lượt khi hết chỗ; ưu tiên lối đi thông thoáng và vị trí phù hợp người cần hỗ trợ.
    2. Trao đổi nhỏ tiếng tại bàn nhóm; giữ vùng đọc yên tĩnh, không gọi điện hoặc phát âm thanh ngoài tai nghe trong vùng này.
    3. Giữ sách khô, sạch; không viết, gấp góc hoặc tự sửa sách hỏng. Báo người phụ trách khi phát hiện hư hại; không quy trách nhiệm khi chưa xác minh.
    4. Mượn, trả theo hướng dẫn; kiểm tra thông tin cùng người phụ trách, chỉ ghi dữ liệu cần thiết và không chụp sổ mượn của người khác.
    5. Không đặt đồ chặn cửa, lối thoát; khi có sự cố, dừng hoạt động và làm theo người có trách nhiệm. Học sinh không tự sửa điện hoặc xử lí nguy cơ cháy.
    6. Góp ý trực tiếp tại bàn phụ trách; mọi phản ánh được tiếp nhận tôn trọng, không công khai thông tin riêng tư. Trường hợp khó xử lí chuyển người phụ trách, không tự đặt hình phạt.

    HƯỚNG DẪN MƯỢN VÀ TRẢ SÁCH TẠI TỦ SÁCH MỞ
    Mục đích: giúp người mới thực hiện đúng quy trình trong tình huống giả định. Thời điểm tiếp nhận theo bảng trực tại bàn; nếu chưa có người trực, không tự lấy sổ hoặc mang sách ra.

    Bước 1 – Chọn: xem nhãn mục lục, chọn sách; nếu không với tới, nhờ người phụ trách thay vì trèo giá.
    Bước 2 – Kiểm: cùng người trực xem tên, tình trạng, mã sách và quy định lượt mượn; chưa hiểu thì hỏi trước khi xác nhận.
    Bước 3 – Ghi: người phụ trách ghi tên người mượn theo quy định riêng tư, mã sách, ngày hẹn trả; người mượn kiểm tra lại và nhận thẻ hẹn. Không ghi số điện thoại công khai.
    Bước 4 – Trả: giao sách tại bàn, đối chiếu lượt và nhận xác nhận đã trả; nếu cần đổi hẹn, liên hệ người phụ trách trước khi tự giữ thêm.

    Nếu mất thẻ hoặc thấy ghi sai, trình bày để kiểm tra hồ sơ; không xoá thông tin của lượt khác. Hai văn bản này phối hợp: nội quy nêu việc phải giữ, hướng dẫn chỉ từng bước thực hiện. Không bịa đường dây nóng, con dấu hay quyền xử phạt.

Ghi nhớ

Mục tiêu: nội quy và hướng dẫn có căn cứ, phù hợp người đọc; Trọng tâm nội dung: phạm vi và tư cách ban hành giả định và quy định khác trình tự thao tác; Kiểm tra chất lượng: an toàn và riêng tư.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Văn bản, xuất xứ và ngữ liệu đọc độc lập

    Viết một văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng – Học liệu và bài mẫu nguyên gốc.

    Viết một văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng hướng tới người đọc cụ thể, cần một ý trung tâm và căn cứ phù hợp. Với kiểu nội quy và hướng dẫn, người viết phải xác định vấn đề trước khi lựa thông tin. Đọc bản mẫu dưới đây để nhận ra phạm vi và tư cách ban hành giả định, quy định khác trình tự thao tác và an toàn và riêng tư; không lấy tên thể loại thay cho việc thực hiện. Phân biệt bài viết phân tích với kể lại, bài báo cáo với bài cảm nghĩ, nội quy với lời khuyên cá nhân. Mọi dữ liệu, nguồn và lời dẫn cần kiểm tra. Mô hình là bản viết hoàn chỉnh nguyên gốc, không phải văn của tác giả đang được học; chuyện hư cấu và tổ chức giả định được ghi rõ, không dùng làm chứng cứ thực tế.

    Đây là bản tóm giải nguyên gốc phục vụ học tập; không phải nguyên văn hoặc bản dịch của tác phẩm.

    Phân tích và đánh giá

    Quy trình: làm rõ đề và người đọc; tìm ý gắn phạm vi và tư cách ban hành giả định; chọn căn cứ có xuất xứ; lập trật tự để làm rõ quy định khác trình tự thao tác; viết bản đầu và kiểm tra an toàn và riêng tư. Khi sửa, đánh dấu từng kết luận và tìm chi tiết nâng đỡ nó. Bài nghị luận cần quan hệ giải thích, không chỉ nêu ý đúng; báo cáo cần câu hỏi, phương pháp, kết quả, giới hạn và tài liệu; văn bản điều hành cần phạm vi, yêu cầu hoặc bước rõ, không tự tạo thẩm quyền. Phần mở định hướng, phần triển khai chứng minh, phần cuối khái quát và nêu phạm vi. Không để mẫu thay tiếng nói riêng, cũng không dựng số liệu để bài có vẻ khoa học.

    Mô hình hoàn chỉnh và lời giải mẫu

    MẪU GIẢ ĐỊNH – KHÔNG CÓ HIỆU LỰC TẠI MỘT CƠ QUAN THẬT

    NỘI QUY GÓC ĐỌC CHUNG TỦ SÁCH MỞ
    Đơn vị giả định: Ban phụ trách Tủ sách Mở. Phạm vi: phòng đọc và bàn mượn của mô hình dùng trong bài học. Ban hành để việc dùng tài liệu công bằng, an toàn; không thay nội quy trường.

    1. Người dùng đăng kí lượt tại bàn phụ trách, chờ đến lượt khi hết chỗ; ưu tiên lối đi thông thoáng và vị trí phù hợp người cần hỗ trợ.
    2. Trao đổi nhỏ tiếng tại bàn nhóm; giữ vùng đọc yên tĩnh, không gọi điện hoặc phát âm thanh ngoài tai nghe trong vùng này.
    3. Giữ sách khô, sạch; không viết, gấp góc hoặc tự sửa sách hỏng. Báo người phụ trách khi phát hiện hư hại; không quy trách nhiệm khi chưa xác minh.
    4. Mượn, trả theo hướng dẫn; kiểm tra thông tin cùng người phụ trách, chỉ ghi dữ liệu cần thiết và không chụp sổ mượn của người khác.
    5. Không đặt đồ chặn cửa, lối thoát; khi có sự cố, dừng hoạt động và làm theo người có trách nhiệm. Học sinh không tự sửa điện hoặc xử lí nguy cơ cháy.
    6. Góp ý trực tiếp tại bàn phụ trách; mọi phản ánh được tiếp nhận tôn trọng, không công khai thông tin riêng tư. Trường hợp khó xử lí chuyển người phụ trách, không tự đặt hình phạt.

    HƯỚNG DẪN MƯỢN VÀ TRẢ SÁCH TẠI TỦ SÁCH MỞ
    Mục đích: giúp người mới thực hiện đúng quy trình trong tình huống giả định. Thời điểm tiếp nhận theo bảng trực tại bàn; nếu chưa có người trực, không tự lấy sổ hoặc mang sách ra.

    Bước 1 – Chọn: xem nhãn mục lục, chọn sách; nếu không với tới, nhờ người phụ trách thay vì trèo giá.
    Bước 2 – Kiểm: cùng người trực xem tên, tình trạng, mã sách và quy định lượt mượn; chưa hiểu thì hỏi trước khi xác nhận.
    Bước 3 – Ghi: người phụ trách ghi tên người mượn theo quy định riêng tư, mã sách, ngày hẹn trả; người mượn kiểm tra lại và nhận thẻ hẹn. Không ghi số điện thoại công khai.
    Bước 4 – Trả: giao sách tại bàn, đối chiếu lượt và nhận xác nhận đã trả; nếu cần đổi hẹn, liên hệ người phụ trách trước khi tự giữ thêm.

    Nếu mất thẻ hoặc thấy ghi sai, trình bày để kiểm tra hồ sơ; không xoá thông tin của lượt khác. Hai văn bản này phối hợp: nội quy nêu việc phải giữ, hướng dẫn chỉ từng bước thực hiện. Không bịa đường dây nóng, con dấu hay quyền xử phạt.

  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Cách thực hiện nào phù hợp mục đích của hoạt động này?

  3. Câu 2Mức 2Ghép nối

    Ghép các yếu tố với vai trò/đặc điểm được trình bày trong bản tóm giải.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đọc các nhận định về văn bản và cách sử dụng nguồn.

    ÝĐúngSai
    a)Trong hồ sơ này, Mục tiêu được gắn với nội quy và hướng dẫn có căn cứ, phù hợp người đọc.
    b)Trong hồ sơ này, Trọng tâm nội dung được gắn với an toàn và riêng tư.
    c)Các lời tóm giải ở đây là nguyên văn toàn bộ tác phẩm hoặc bản dịch trong sách.
    d)Khi đánh giá cần phân biệt điều ngữ liệu cung cấp với suy diễn ngoài căn cứ.
  5. Câu 4Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Sắp xếp quy trình thực hiện theo quan hệ điều kiện trước – sau.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Tổ chức và thực hiện bản đầu theo mục đích.
    2. 2Xác định mục đích, đối tượng và yêu cầu.
    3. 3Đối chiếu yêu cầu, nhận phản hồi và chỉnh sửa.
    4. 4Kiểm tra tư liệu, chọn căn cứ có thể sử dụng.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Thực hiện một bản viết hoàn chỉnh theo tình huống và đề tài của mô hình; không dùng trải nghiệm hư cấu làm của mình. Có thể chọn cách lập luận khác nếu giữ căn cứ, giới hạn và đúng thể loại.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 2Tự luận

    Lập kế hoạch thực hiện chính hoạt động trong hồ sơ: ghi mục đích, hai trọng tâm có tên cụ thể, nguồn/căn cứ và cách kiểm tra. Không chỉ chép tên ba phần mở–thân–kết.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 2Tự luận

    Sửa nhận xét “Mô hình này chứng minh mọi người đều phải làm đúng như vậy”; thay bằng nhận xét đúng phạm vi và chỉ hai điều riêng của hoạt động vẫn phải giữ.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 2Tự luận

    Viết phản hồi có ba phần cho mô hình: một điểm đạt gắn chi tiết, một điều cần kiểm tra, một cách chỉnh hoặc thử lại.

    0 từ

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay