Từ hai ngữ liệu, đề xuất một vấn đề đáng thảo luận trong đời sống; không đồng nhất nhân vật với mọi người.
Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam: Tóm lược Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam (Xuân Diệu — nghị luận văn học.)
Bản tóm lược nguyên gốc: Văn bản bàn về thơ thu Nguyễn Khuyến và cách nhà thơ làm hiện lên làng cảnh Việt Nam. Người viết không chỉ khen đề tài quen thuộc; mà chọn chi tiết màu sắc, đường nét, không gian và cách dùng tiếng Việt để lí giải sức riêng của thơ. Việc đặt các bài thơ thu cạnh nhau giúp thấy nhiều góc nhìn, cảm xúc khác nhau trong cùng một thế giới quê hương. Bằng chứng là những yếu tố có trong thơ; đánh giá về vẻ đẹp là kết quả người phê bình lí giải từ bằng chứng ấy. Khi đọc, cần tìm luận đề, các luận điểm và mối liên hệ giữa trích dẫn với nhận xét, không nhầm văn bản phê bình với chính bài thơ được phân tích.
Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa: Tóm lược Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa (Trần Đình Sử — nghị luận văn học.)
Bản tóm lược nguyên gốc: Văn bản nhìn đọc văn như một hoạt động chủ động tìm nghĩa. Tác phẩm không chỉ là chiếc hộp có một đáp án cố định để người đọc mở ra; sự đọc cần chú ý ngôn từ, cấu trúc, bối cảnh và trải nghiệm của người tiếp nhận. Nhiều cách hiểu có thể cùng tồn tại nếu có căn cứ, nhưng không vì vậy mà mọi liên tưởng tùy ý đều đúng. Người đọc đặt câu hỏi, thử giả thuyết, đối chiếu chi tiết và điều chỉnh cách hiểu. Tính chất cuộc chơi gợi niềm hứng thú, khám phá, không làm việc đọc trở nên dễ dãi. Phê bình văn học vì vậy có thể là cuộc trao đổi lí lẽ giữa những người đọc thay vì việc chép một kết luận bất biến.