Ngữ văn 8
Ngữ vănLớp 8Bài 2. Vẻ đẹp cổ điển

Viết bài văn phân tích một tác phẩm văn học (bài thơ thất ngôn bát cú hoặc tứ tuyệt Đường luật)

Mục tiêu bài học

  • Nắm kiến thức của phần học và vận dụng bằng chứng, cách diễn đạt phù hợp để tự đọc, tự viết.

Bài giảng

Yêu cầu và cách tìm ý

Nêu chủ đề, phân tích đặc điểm nghệ thuật có bằng chứng; không kể tiểu sử dài hoặc diễn nôm từng câu. Đối chiếu bản thơ hợp pháp để trích chính xác; đoạn mẫu dùng diễn giải nguyên gốc.

Mở: giới thiệu Thu điếu và nhận định vẻ tĩnh của làng cảnh. Thân 1: không gian, màu sắc, điểm nhìn. Thân 2: chuyển động/âm thanh nhỏ và tâm trạng. Kết: giá trị ngôn ngữ, hình thức và cách nhìn. Chỉ gọi tên niêm/đối/vần khi chỉ được dấu hiệu.

Bài mẫu nguyên gốc và cách đọc

Bài mẫu nguyên gốc:

Trong Thu điếu, Nguyễn Khuyến làm một không gian rất nhỏ mở ra chiều sâu cảm xúc. Ao, thuyền, lá và tiếng cá đều gần đời sống làng quê, nhưng qua cách tổ chức điểm nhìn, chúng trở thành một thế giới vừa trong trẻo vừa trầm tư. Vẻ tĩnh không phải sự vắng hoàn toàn chuyển động; mà được làm rõ nhờ những vận động rất nhẹ.

Trước hết, tỉ lệ ao nhỏ và thuyền bé tạo cảm giác gần, khép và thân thuộc. Điểm nhìn không đứng yên: người đọc được dẫn từ mặt nước, đường nét gần đến khoảng trời cao, rồi trở lại nơi câu cá. Các sắc xanh không chỉ tô một màu chung; mỗi hình ảnh có độ sáng, độ trong và khoảng cách khác nhau. Khi phân tích, cần đặt lựa chọn từ trong toàn bức tranh, thay vì liệt kê màu rồi kết luận ngay rằng tác giả buồn.

Sóng, lá và âm thanh cuối bài làm vẻ yên sâu hơn. Một chuyển động nhỏ chỉ được cảm nhận rõ khi người quan sát rất chú ý. Tiếng cá không biến ao thu thành nơi náo nhiệt; trái lại, nó cho người đọc nhận ra nền vắng quanh mình. Từ cảnh ấy, ta có thể cảm thấy người câu đang trầm ngâm, nhưng không nên tự thêm một câu chuyện riêng mà bài thơ không kể. Hình thức thất ngôn bát cú tạo khuôn gọn cho những tương quan gần–xa, động–tĩnh được triển khai có trật tự.

Bởi vậy, giá trị của Thu điếu không nằm ở một danh sách cảnh vật mùa thu. Bài thơ cho thấy năng lực nhìn rất tinh vào cái bình dị, đồng thời giữ một khoảng lặng để người đọc suy ngẫm. Muốn hiểu vẻ đẹp ấy, ta phải đi từ chữ và hình ảnh đến cảm xúc, chứ không đặt trước một công thức rồi buộc cảnh phải minh họa.

Kiểm tra và sửa

“Có cá nên cảnh rất ồn.”

“Tiếng cá nhỏ nổi rõ trên nền vắng, nên có thể làm sâu cảm giác tĩnh.” Sửa bằng quan hệ động–tĩnh, không suy từ một âm thanh thành náo nhiệt.

Tự kiểm: bài đúng thể loại chưa?chi tiết có nguồn hoặc ghi giả định chưa?mỗi nhận xét có lí giải chưa?đã phân biệt bản viết mới với tác phẩm gốc chưa?

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    “Có cá nên cảnh rất ồn.”

    Xem lời giải

    “Tiếng cá nhỏ nổi rõ trên nền vắng, nên có thể làm sâu cảm giác tĩnh.” Sửa bằng quan hệ động–tĩnh, không suy từ một âm thanh thành náo nhiệt.

Ghi nhớ

Nêu chủ đề, phân tích đặc điểm nghệ thuật có bằng chứng; không kể tiểu sử dài hoặc diễn nôm từng câu. Đối chiếu bản thơ hợp pháp để trích chính xác; đoạn mẫu dùng diễn giải nguyên gốc.

Dễ nhầm

  • Không thay phân tích bằng nhãn khen/chê chung chung; mọi nhận xét về văn bản cần có chi tiết và lời giải thích.

Bài tập

Đã đúng 0/1 câu

  1. Câu 1Mức 2Tự luận

    Đọc nhiệm vụ và lập luận đề hoặc trọng tâm 3–4 dòng.

    Nêu chủ đề, phân tích đặc điểm nghệ thuật có bằng chứng; không kể tiểu sử dài hoặc diễn nôm từng câu. Đối chiếu bản thơ hợp pháp để trích chính xác; đoạn mẫu dùng diễn giải nguyên gốc.
    Chủ điểm mẫu:
    Mở: giới thiệu Thu điếu và nhận định vẻ tĩnh của làng cảnh. Thân 1: không gian, màu sắc, điểm nhìn. Thân 2: chuyển động/âm thanh nhỏ và tâm trạng. Kết: giá trị ngôn ngữ, hình thức và cách nhìn. Chỉ gọi tên niêm/đối/vần khi chỉ được dấu hiệu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  2. Câu 2Mức 1Sắp xếp thứ tự

    Sắp xếp quy trình viết cho nhiệm vụ sau:
    Viết bài văn phân tích một tác phẩm văn học (bài thơ thất ngôn bát cú hoặc tứ tuyệt Đường luật)

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Đối chiếu tiêu chí, nhận phản hồi và sửa.
    2. 2Tìm ý và chọn trọng tâm.
    3. 3Lập dàn ý có trình tự.
    4. 4Xác định mục đích, người đọc và tư liệu cần có.
    5. 5Viết bản đầu theo dàn ý.
  3. Câu 3Mức 2Tự luận

    Dựa vào kế hoạch dưới đây, viết một mở bài hoặc phần mở đúng thể loại.

    Mở: giới thiệu Thu điếu và nhận định vẻ tĩnh của làng cảnh. Thân 1: không gian, màu sắc, điểm nhìn. Thân 2: chuyển động/âm thanh nhỏ và tâm trạng. Kết: giá trị ngôn ngữ, hình thức và cách nhìn. Chỉ gọi tên niêm/đối/vần khi chỉ được dấu hiệu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  4. Câu 4Mức 3Tự luận

    Phát triển một ý trong kế hoạch thành đoạn có chi tiết và giải thích.

    Mở: giới thiệu Thu điếu và nhận định vẻ tĩnh của làng cảnh. Thân 1: không gian, màu sắc, điểm nhìn. Thân 2: chuyển động/âm thanh nhỏ và tâm trạng. Kết: giá trị ngôn ngữ, hình thức và cách nhìn. Chỉ gọi tên niêm/đối/vần khi chỉ được dấu hiệu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 5Mức 2Tự luận

    Sửa cách viết/cách hiểu sau và giải thích vì sao.

    “Có cá nên cảnh rất ồn.”

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  6. Câu 6Mức 3Tự luận

    Thực hiện trọn nhiệm vụ viết bằng nội dung của em.

    Viết bài văn phân tích một tác phẩm văn học (bài thơ thất ngôn bát cú hoặc tứ tuyệt Đường luật)

    Yêu cầu: Nêu chủ đề, phân tích đặc điểm nghệ thuật có bằng chứng; không kể tiểu sử dài hoặc diễn nôm từng câu. Đối chiếu bản thơ hợp pháp để trích chính xác; đoạn mẫu dùng diễn giải nguyên gốc.

    Định hướng: Mở: giới thiệu Thu điếu và nhận định vẻ tĩnh của làng cảnh. Thân 1: không gian, màu sắc, điểm nhìn. Thân 2: chuyển động/âm thanh nhỏ và tâm trạng. Kết: giá trị ngôn ngữ, hình thức và cách nhìn. Chỉ gọi tên niêm/đối/vần khi chỉ được dấu hiệu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 7Mức 3Tự luận

    Đọc bài mẫu nguyên gốc dưới đây.Nêu một điểm đạt, một điểm em muốn làm khác, và lí do; không viết lại toàn bộ mẫu.

    Bài mẫu nguyên gốc:

    Trong Thu điếu, Nguyễn Khuyến làm một không gian rất nhỏ mở ra chiều sâu cảm xúc. Ao, thuyền, lá và tiếng cá đều gần đời sống làng quê, nhưng qua cách tổ chức điểm nhìn, chúng trở thành một thế giới vừa trong trẻo vừa trầm tư. Vẻ tĩnh không phải sự vắng hoàn toàn chuyển động; mà được làm rõ nhờ những vận động rất nhẹ.

    Trước hết, tỉ lệ ao nhỏ và thuyền bé tạo cảm giác gần, khép và thân thuộc. Điểm nhìn không đứng yên: người đọc được dẫn từ mặt nước, đường nét gần đến khoảng trời cao, rồi trở lại nơi câu cá. Các sắc xanh không chỉ tô một màu chung; mỗi hình ảnh có độ sáng, độ trong và khoảng cách khác nhau. Khi phân tích, cần đặt lựa chọn từ trong toàn bức tranh, thay vì liệt kê màu rồi kết luận ngay rằng tác giả buồn.

    Sóng, lá và âm thanh cuối bài làm vẻ yên sâu hơn. Một chuyển động nhỏ chỉ được cảm nhận rõ khi người quan sát rất chú ý. Tiếng cá không biến ao thu thành nơi náo nhiệt; trái lại, nó cho người đọc nhận ra nền vắng quanh mình. Từ cảnh ấy, ta có thể cảm thấy người câu đang trầm ngâm, nhưng không nên tự thêm một câu chuyện riêng mà bài thơ không kể. Hình thức thất ngôn bát cú tạo khuôn gọn cho những tương quan gần–xa, động–tĩnh được triển khai có trật tự.

    Bởi vậy, giá trị của Thu điếu không nằm ở một danh sách cảnh vật mùa thu. Bài thơ cho thấy năng lực nhìn rất tinh vào cái bình dị, đồng thời giữ một khoảng lặng để người đọc suy ngẫm. Muốn hiểu vẻ đẹp ấy, ta phải đi từ chữ và hình ảnh đến cảm xúc, chứ không đặt trước một công thức rồi buộc cảnh phải minh họa.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 8Mức 4Tự luận

    Lập bảng tự sửa cho sản phẩm của em: gồm vấn đề, câu/đoạn trước sửa, câu/đoạn sau sửa, và lí do. Nêu ít nhất 2 thay đổi thật.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay