Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 7. Sự thật trong tác phẩm kí

Vĩ tuyến 17

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm hồi kí trong Vĩ tuyến 17.
  • Phân tích có căn cứ: Sự thật chiến tranh cần được hiểu cả qua đời sống hằng ngày của những người chịu tác động.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Vĩ tuyến 17 (Xuân Phượng, hồi kí); không phải nguyên văn tác phẩm.

Xuân Phượng hồi tưởng chuyến đi năm 1967 cùng đoàn điện ảnh và hai nhà làm phim Joris Ivens, Marceline Loridan đến Vĩnh Linh để ghi lại đời sống giữa chiến tranh. Cuộc gặp tại Phủ Chủ tịch mở đầu nhiệm vụ, nhưng hành trình Hà Nội vào tuyến lửa diễn ra chủ yếu ban đêm, liên tục phải trú ẩn và đổi đường vì bom. Tại Thanh Hoá, đoàn bị đánh bom bi, người quay phim Đào Lê Bình bị thương; Xuân Phượng dùng chuyên môn y tế giúp anh. Xe bị phá hỏng, đoàn được bổ sung phương tiện và vẫn quyết định đi tiếp. Sau đó một tai nạn trên đường làm Xuân Phượng bị thương ở mặt, Loridan bị thương đầu gối. Thanh niên xung phong đưa họ vào nơi tránh nạn; Loridan ở lại trạm quân y điều trị, những người khác tiếp tục vượt đèo, cầu phao và những đợt ném bom đến Vĩnh Linh. Phần tổng kết nêu hành trình hai mươi tám ngày với đường vòng hơn một nghìn cây số, nhiều lần tránh bom và sự thiếu thốn ăn ở. Những bữa chè và kẹo nhỏ cuối đoạn làm hiện lên niềm vui sống. Kinh nghiệm ấy giúp giải thích vì sao người bác sĩ chuyển sang làm phim chiến trường.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Mốc thời gian, tên người, tuyến đường và số ngày tạo độ cụ thể của hồi kí; chúng được kể từ người tham gia nên vừa là chứng ngôn vừa có giới hạn kí ức, không phải bảng thống kê toàn bộ cuộc chiến.

Hướng phân tích 2. Các lần thay xe, chữa thương và trú ẩn làm nổi bật sự phối hợp của đoàn phim với quân y và thanh niên xung phong. Lòng dũng cảm không có nghĩa bỏ qua bảo vệ tính mạng.

Hướng phân tích 3. Chi tiết chè, kẹo sau hiểm nguy làm rõ khát vọng ghi lại sự sống chứ không chỉ mô tả tàn phá. Các cảnh sơ cứu thuộc hồi ức người có chuyên môn, tuyệt đối không dùng làm hướng dẫn tự phẫu thuật hay xử lí vật nổ.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Sự thật chiến tranh cần được hiểu cả qua đời sống hằng ngày của những người chịu tác động. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Sự thật chiến tranh cần được hiểu cả qua đời sống hằng ngày của những người chịu tác động.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có thể lấy một kí ức cá nhân thay toàn bộ lịch sử vùng đất không?

    Xem lời giải

    Không. Kí ức có giá trị không thể thay thế nhưng vẫn có phạm vi trải nghiệm. Khi viết nhận định khái quát, cần đối chiếu thêm nguồn và chỉ rõ vị trí lời chứng.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Vĩ tuyến 17.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Vĩ tuyến 17 là sự thật chiến tranh cần được hiểu cả qua đời sống hằng ngày của những người chịu tác động. Mốc thời gian, tên người, tuyến đường và số ngày tạo độ cụ thể của hồi kí; chúng được kể từ người tham gia nên vừa là chứng ngôn vừa có giới hạn kí ức, không phải bảng thống kê toàn bộ cuộc chiến. Các lần thay xe, chữa thương và trú ẩn làm nổi bật sự phối hợp của đoàn phim với quân y và thanh niên xung phong. Lòng dũng cảm không có nghĩa bỏ qua bảo vệ tính mạng. Chi tiết chè, kẹo sau hiểm nguy làm rõ khát vọng ghi lại sự sống chứ không chỉ mô tả tàn phá. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Sự thật chiến tranh cần được hiểu cả qua đời sống hằng ngày của những người chịu tác động.

Dễ nhầm

  • Có thể lấy một kí ức cá nhân thay toàn bộ lịch sử vùng đất không? Không. Kí ức có giá trị không thể thay thế nhưng vẫn có phạm vi trải nghiệm. Khi viết nhận định khái quát, cần đối chiếu thêm nguồn và chỉ rõ vị trí lời chứng.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Vĩ tuyến 17 (Xuân Phượng, hồi kí); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Xuân Phượng hồi tưởng chuyến đi năm 1967 cùng đoàn điện ảnh và hai nhà làm phim Joris Ivens, Marceline Loridan đến Vĩnh Linh để ghi lại đời sống giữa chiến tranh. Cuộc gặp tại Phủ Chủ tịch mở đầu nhiệm vụ, nhưng hành trình Hà Nội vào tuyến lửa diễn ra chủ yếu ban đêm, liên tục phải trú ẩn và đổi đường vì bom. Tại Thanh Hoá, đoàn bị đánh bom bi, người quay phim Đào Lê Bình bị thương; Xuân Phượng dùng chuyên môn y tế giúp anh. Xe bị phá hỏng, đoàn được bổ sung phương tiện và vẫn quyết định đi tiếp. Sau đó một tai nạn trên đường làm Xuân Phượng bị thương ở mặt, Loridan bị thương đầu gối. Thanh niên xung phong đưa họ vào nơi tránh nạn; Loridan ở lại trạm quân y điều trị, những người khác tiếp tục vượt đèo, cầu phao và những đợt ném bom đến Vĩnh Linh. Phần tổng kết nêu hành trình hai mươi tám ngày với đường vòng hơn một nghìn cây số, nhiều lần tránh bom và sự thiếu thốn ăn ở. Những bữa chè và kẹo nhỏ cuối đoạn làm hiện lên niềm vui sống. Kinh nghiệm ấy giúp giải thích vì sao người bác sĩ chuyển sang làm phim chiến trường.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Mốc thời gian, tên người, tuyến đường và số ngày tạo độ cụ thể của hồi kí; chúng được kể từ người tham gia nên vừa là chứng ngôn vừa có giới hạn kí ức, không phải bảng thống kê toàn bộ cuộc chiến.
    2. Các lần thay xe, chữa thương và trú ẩn làm nổi bật sự phối hợp của đoàn phim với quân y và thanh niên xung phong. Lòng dũng cảm không có nghĩa bỏ qua bảo vệ tính mạng.
    3. Chi tiết chè, kẹo sau hiểm nguy làm rõ khát vọng ghi lại sự sống chứ không chỉ mô tả tàn phá. Các cảnh sơ cứu thuộc hồi ức người có chuyên môn, tuyệt đối không dùng làm hướng dẫn tự phẫu thuật hay xử lí vật nổ.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Vĩ tuyến 17 theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Sự thật chiến tranh cần được hiểu cả qua đời sống hằng ngày của những người chịu tác động.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có thể lấy một kí ức cá nhân thay toàn bộ lịch sử vùng đất không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Sự thật chiến tranh cần được hiểu cả qua đời sống hằng ngày của những người chịu tác động.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Vĩ tuyến 17 rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Vĩ tuyến 17; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay