Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 2. Những thế giới thơ

Thực hành tiếng Việt: Tác dụng của một số biện pháp tu từ trong thơ

Mục tiêu bài học

  • Vận dụng được điệp, ẩn dụ, chuyển đổi cảm giác vào nhiệm vụ cụ thể.
  • Tạo sản phẩm có căn cứ và tự chỉnh sửa theo tiêu chí.

Bài giảng

Công cụ và giới hạn sử dụng

Điệp. Sự lặp có tổ chức giúp tạo nhịp và nhấn mạnh ý hoặc cảm xúc. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Ẩn dụ. Gọi hoặc gợi một đối tượng qua quan hệ tương đồng với đối tượng khác. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Chuyển đổi cảm giác. Kết hợp các vùng cảm giác để mở rộng liên tưởng trong ngữ cảnh. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Thực hành có hướng dẫn

Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

Thơ luyện tập nguyên gốc: “Tôi giữ một tiếng chim / Tôi giữ chiều trong lá / Mai đi qua phố lạ / Vẫn nghe xanh bước mình.”

Phân tích hoàn chỉnh: Hai dòng đầu lặp cấu trúc tôi giữ, làm hành động lưu giữ thành một nhịp chủ động. Nghe xanh nối âm thanh với màu sắc, gợi kí ức thiên nhiên đi theo người vào phố lạ. Không nên diễn giải xanh như một âm thanh đo được hoặc tách một từ khỏi mạch giữ gìn kí ức.

Sản phẩm vận dụng hoàn chỉnh:
Hai dòng đầu cùng mở bằng tôi giữ, tạo nhịp lặp và nhấn ý muốn gìn giữ. Những điều được giữ không chỉ là vật mà còn tiếng chim, buổi chiều và kí ức thiên nhiên. Ở cuối, nghe xanh kết hợp thính giác với màu sắc, làm điều đã qua như còn đi theo người tới phố lạ. Nhờ đó cuộc đi không chỉ là đổi địa điểm mà còn là mang theo một không gian tinh thần. Tôi đọc cụm cuối trong mạch giữ gìn ấy, không xem nó như phép đo âm thanh.

Khái niệm chính

Điệp
Sự lặp có tổ chức giúp tạo nhịp và nhấn mạnh ý hoặc cảm xúc.
Ẩn dụ
Gọi hoặc gợi một đối tượng qua quan hệ tương đồng với đối tượng khác.
Chuyển đổi cảm giác
Kết hợp các vùng cảm giác để mở rộng liên tưởng trong ngữ cảnh.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Viết đoạn 4–6 câu giải thích hai biện pháp tu từ nổi bật trong bốn dòng thơ luyện tập và một lựa chọn diễn đạt.

    Xem lời giải

    Hai dòng đầu cùng mở bằng tôi giữ, tạo nhịp lặp và nhấn ý muốn gìn giữ. Những điều được giữ không chỉ là vật mà còn tiếng chim, buổi chiều và kí ức thiên nhiên. Ở cuối, nghe xanh kết hợp thính giác với màu sắc, làm điều đã qua như còn đi theo người tới phố lạ. Nhờ đó cuộc đi không chỉ là đổi địa điểm mà còn là mang theo một không gian tinh thần. Tôi đọc cụm cuối trong mạch giữ gìn ấy, không xem nó như phép đo âm thanh.

Ghi nhớ

Điệp → Ẩn dụ → Chuyển đổi cảm giác: vận dụng vào dữ kiện, giải thích tác dụng và tự kiểm tra giới hạn kết luận.

Dễ nhầm

  • Không coi ví dụ giả định là dữ kiện thực tế; không chép định nghĩa thay cho thao tác.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

    Thơ luyện tập nguyên gốc: “Tôi giữ một tiếng chim / Tôi giữ chiều trong lá / Mai đi qua phố lạ / Vẫn nghe xanh bước mình.”

  2. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Ghép khái niệm với nội dung sử dụng trong bài.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Cách làm nào phù hợp nhất khi xử lí ngữ liệu này?

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá hai cách dùng mô hình học tập.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể phân tích mối quan hệ giữa chi tiết đã nêu và mục đích diễn đạt.
    b)Mọi chi tiết giả định trong ngữ liệu đều là kết quả nghiên cứu đã công bố.
  5. Câu 4Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Xếp quy trình tạo một sản phẩm có căn cứ: từ xác định nhiệm vụ đến chỉnh sửa.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Chọn dữ kiện phù hợp, ghi rõ phạm vi nguồn.
    2. 2Xác định nhiệm vụ và người đọc hoặc người nghe.
    3. 3Tổ chức nhận định và giải thích bằng dữ kiện.
    4. 4Đối chiếu tiêu chí để sửa diễn đạt, nguồn và kết luận.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Dùng khái niệm “Điệp” giải thích một chi tiết của ngữ liệu; chỉ rõ chi tiết, không chỉ chép định nghĩa.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Đề xuất một cách diễn đạt hoặc một thao tác làm rõ vấn đề trong ngữ liệu. Giải thích lợi ích và điều cần tránh.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Viết một đoạn phản hồi 4–6 câu cho người đang học bài này: nêu một phát hiện có căn cứ và một giới hạn cần giữ.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Viết đoạn 4–6 câu giải thích hai biện pháp tu từ nổi bật trong bốn dòng thơ luyện tập và một lựa chọn diễn đạt.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay