Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 2. Những thế giới thơ

Cảm hoài

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm thơ chữ Hán luật Đường trong Cảm hoài.
  • Phân tích có căn cứ: Ý thức bi kịch không đồng nghĩa đầu hàng trước hoàn cảnh.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cảm hoài (Đặng Dung, thơ chữ Hán luật Đường); không phải nguyên văn tác phẩm.

Nhân vật trữ tình mở lời giữa việc đời còn kéo dài và tuổi mình đã muộn; cảm giác bất lực được đặt trong không gian trời đất rộng lớn. Tiếp đó, sự đối sánh gặp thời và lỡ vận làm rõ quan hệ giữa khả năng người anh hùng với hoàn cảnh lịch sử: người xuất thân bình thường có thể thành công khi có cơ hội, còn hào kiệt vẫn phải chịu nỗi hận khi thời thế bất lợi. Hai câu sau nâng khát vọng lên tầm lớn: giúp vua xoay chuyển vận nước, chấm dứt binh đao, đem lại yên bình. Khát vọng ấy chưa thực hiện được, tuổi đã bạc và thù nước chưa trả. Tuy nhiên, hình ảnh cuối là người tráng sĩ nhiều lần mài gươm dưới trăng, không phải buông vũ khí. Mạch thơ đi qua ý thức bi kịch để khẳng định ý chí hành động; các biểu tượng cổ điển mang nỗi lo việc nước, không nên giải thành hành vi vật lí có thật.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Tuổi muộn và công việc nước chưa thành đứng đối diện nhau ngay ở đầu. Nỗi buồn vì thời gian hữu hạn không làm lí tưởng thu nhỏ mà làm tình thế thêm gay gắt.

Hướng phân tích 2. Hình dung xoay trục đất và kéo nước sông trời để rửa binh khí gợi tầm vóc khát vọng giúp đời, kết thúc chiến tranh. Đây là biểu tượng ước vọng, không phải lời khoe quyền năng.

Hướng phân tích 3. Kết thúc bằng hành động mài gươm dưới trăng giữ nhân vật ở tư thế chuẩn bị tiếp tục. Bi phẫn và khí phách cùng tồn tại: biết mình lỡ vận nhưng chưa đầu hàng ý nghĩa của việc nước.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Ý thức bi kịch không đồng nghĩa đầu hàng trước hoàn cảnh. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Ý thức bi kịch không đồng nghĩa đầu hàng trước hoàn cảnh.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có thể chỉ gọi đây là bài than tuổi già không?

    Xem lời giải

    Không. Tuổi đời là một mặt của xung đột; phía còn lại là việc nước và ý chí hành động. Bỏ chiều lịch sử sẽ làm nhỏ đi tầm vóc cảm xúc và hình tượng tráng sĩ.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Cảm hoài.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Cảm hoài là ý thức bi kịch không đồng nghĩa đầu hàng trước hoàn cảnh. Tuổi muộn và công việc nước chưa thành đứng đối diện nhau ngay ở đầu. Nỗi buồn vì thời gian hữu hạn không làm lí tưởng thu nhỏ mà làm tình thế thêm gay gắt. Hình dung xoay trục đất và kéo nước sông trời để rửa binh khí gợi tầm vóc khát vọng giúp đời, kết thúc chiến tranh. Đây là biểu tượng ước vọng, không phải lời khoe quyền năng. Kết thúc bằng hành động mài gươm dưới trăng giữ nhân vật ở tư thế chuẩn bị tiếp tục. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Ý thức bi kịch không đồng nghĩa đầu hàng trước hoàn cảnh.

Dễ nhầm

  • Có thể chỉ gọi đây là bài than tuổi già không? Không. Tuổi đời là một mặt của xung đột; phía còn lại là việc nước và ý chí hành động. Bỏ chiều lịch sử sẽ làm nhỏ đi tầm vóc cảm xúc và hình tượng tráng sĩ.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cảm hoài (Đặng Dung, thơ chữ Hán luật Đường); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Nhân vật trữ tình mở lời giữa việc đời còn kéo dài và tuổi mình đã muộn; cảm giác bất lực được đặt trong không gian trời đất rộng lớn. Tiếp đó, sự đối sánh gặp thời và lỡ vận làm rõ quan hệ giữa khả năng người anh hùng với hoàn cảnh lịch sử: người xuất thân bình thường có thể thành công khi có cơ hội, còn hào kiệt vẫn phải chịu nỗi hận khi thời thế bất lợi. Hai câu sau nâng khát vọng lên tầm lớn: giúp vua xoay chuyển vận nước, chấm dứt binh đao, đem lại yên bình. Khát vọng ấy chưa thực hiện được, tuổi đã bạc và thù nước chưa trả. Tuy nhiên, hình ảnh cuối là người tráng sĩ nhiều lần mài gươm dưới trăng, không phải buông vũ khí. Mạch thơ đi qua ý thức bi kịch để khẳng định ý chí hành động; các biểu tượng cổ điển mang nỗi lo việc nước, không nên giải thành hành vi vật lí có thật.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Tuổi muộn và công việc nước chưa thành đứng đối diện nhau ngay ở đầu. Nỗi buồn vì thời gian hữu hạn không làm lí tưởng thu nhỏ mà làm tình thế thêm gay gắt.
    2. Hình dung xoay trục đất và kéo nước sông trời để rửa binh khí gợi tầm vóc khát vọng giúp đời, kết thúc chiến tranh. Đây là biểu tượng ước vọng, không phải lời khoe quyền năng.
    3. Kết thúc bằng hành động mài gươm dưới trăng giữ nhân vật ở tư thế chuẩn bị tiếp tục. Bi phẫn và khí phách cùng tồn tại: biết mình lỡ vận nhưng chưa đầu hàng ý nghĩa của việc nước.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Cảm hoài theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Ý thức bi kịch không đồng nghĩa đầu hàng trước hoàn cảnh.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có thể chỉ gọi đây là bài than tuổi già không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Ý thức bi kịch không đồng nghĩa đầu hàng trước hoàn cảnh.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Cảm hoài rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Cảm hoài; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay