Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 1. Khả năng lớn lao của tiểu thuyết

Trên xuồng cứu nạn

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm đoạn trích tiểu thuyết trong Trên xuồng cứu nạn.
  • Phân tích có căn cứ: Tiểu thuyết có thể đưa một tình huống sinh tồn đến câu hỏi về vị thế con người trong vũ trụ.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Trên xuồng cứu nạn (Yann Martel, đoạn trích tiểu thuyết); không phải nguyên văn tác phẩm.

Trong đoạn trích Cuộc đời của Pi, người kể ngôi thứ nhất suy ngẫm tình cảnh lênh đênh sau đắm tàu. Pi lần lượt miêu tả bầu trời và mặt biển với nhiều dạng âm thanh, màu sắc, chuyển động; gió, đêm và trăng mở thêm những biến đổi quanh chiếc xuồng. Dù ngoại cảnh thay đổi, người đắm tàu vẫn thấy mình ở tâm một vòng tròn mênh mông, cô độc và bị giới hạn bởi tầm nhìn. Hàng loạt nghịch cảnh nối nhau: sáng quá và tối quá đều đáng sợ; nóng, rét, khô, ướt, thừa thức ăn, đói, biển lặng, biển động đều có mặt đe dọa. Cùng một trận nắng giúp phơi cá nhưng thiêu đốt cơ thể; mưa cho nước ngọt nhưng làm hỏng đồ dự trữ. Đặc biệt, buồn chán và sợ hãi vừa luân phiên vừa đan vào nhau. Kết đoạn thu tình thế sinh tồn về những nhu cầu tối thiểu, sự điều chỉnh liên tục và niềm vui nhỏ nhoi còn giữ được. Đây là trải nghiệm hư cấu của nhân vật, không phải hướng dẫn thực hành sinh tồn.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Pi vừa quan sát trời biển vừa tự giải thích cảm giác mắc kẹt ở tâm vòng tròn. Điểm nhìn người trong cuộc làm sự rộng lớn hiện ra thành áp lực tinh thần, chứ không chỉ là phong cảnh đẹp.

Hướng phân tích 2. Nắng vừa giúp phơi cá vừa gây khổ sở, mưa vừa có ích vừa làm hỏng thực phẩm. Sự tổ chức bằng những đối nghịch cho thấy khó khăn không có một lời giải đơn tuyến.

Hướng phân tích 3. Buồn chán và sợ hãi không chỉ thay phiên mà còn chứa nhau. Đến niềm vui từ phần thức ăn nhỏ ở cuối, đời sống tinh thần hiện ra mong manh nhưng vẫn có khả năng thích nghi.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Tiểu thuyết có thể đưa một tình huống sinh tồn đến câu hỏi về vị thế con người trong vũ trụ. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Tiểu thuyết có thể đưa một tình huống sinh tồn đến câu hỏi về vị thế con người trong vũ trụ.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có thể coi mọi suy nghĩ của Pi là kết luận khoa học về đại dương không?

    Xem lời giải

    Không. Suy nghĩ thuộc trải nghiệm nhân vật trong hư cấu. Người đọc phân tích giá trị nhận thức và thẩm mĩ của nó, còn kiến thức khoa học hoặc sinh tồn phải được đối chiếu nguồn chuyên môn.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Trên xuồng cứu nạn.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Trên xuồng cứu nạn là tiểu thuyết có thể đưa một tình huống sinh tồn đến câu hỏi về vị thế con người trong vũ trụ. Pi vừa quan sát trời biển vừa tự giải thích cảm giác mắc kẹt ở tâm vòng tròn. Điểm nhìn người trong cuộc làm sự rộng lớn hiện ra thành áp lực tinh thần, chứ không chỉ là phong cảnh đẹp. Nắng vừa giúp phơi cá vừa gây khổ sở, mưa vừa có ích vừa làm hỏng thực phẩm. Sự tổ chức bằng những đối nghịch cho thấy khó khăn không có một lời giải đơn tuyến. Buồn chán và sợ hãi không chỉ thay phiên mà còn chứa nhau. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Tiểu thuyết có thể đưa một tình huống sinh tồn đến câu hỏi về vị thế con người trong vũ trụ.

Dễ nhầm

  • Có thể coi mọi suy nghĩ của Pi là kết luận khoa học về đại dương không? Không. Suy nghĩ thuộc trải nghiệm nhân vật trong hư cấu. Người đọc phân tích giá trị nhận thức và thẩm mĩ của nó, còn kiến thức khoa học hoặc sinh tồn phải được đối chiếu nguồn chuyên môn.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Trên xuồng cứu nạn (Yann Martel, đoạn trích tiểu thuyết); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Trong đoạn trích Cuộc đời của Pi, người kể ngôi thứ nhất suy ngẫm tình cảnh lênh đênh sau đắm tàu. Pi lần lượt miêu tả bầu trời và mặt biển với nhiều dạng âm thanh, màu sắc, chuyển động; gió, đêm và trăng mở thêm những biến đổi quanh chiếc xuồng. Dù ngoại cảnh thay đổi, người đắm tàu vẫn thấy mình ở tâm một vòng tròn mênh mông, cô độc và bị giới hạn bởi tầm nhìn. Hàng loạt nghịch cảnh nối nhau: sáng quá và tối quá đều đáng sợ; nóng, rét, khô, ướt, thừa thức ăn, đói, biển lặng, biển động đều có mặt đe dọa. Cùng một trận nắng giúp phơi cá nhưng thiêu đốt cơ thể; mưa cho nước ngọt nhưng làm hỏng đồ dự trữ. Đặc biệt, buồn chán và sợ hãi vừa luân phiên vừa đan vào nhau. Kết đoạn thu tình thế sinh tồn về những nhu cầu tối thiểu, sự điều chỉnh liên tục và niềm vui nhỏ nhoi còn giữ được. Đây là trải nghiệm hư cấu của nhân vật, không phải hướng dẫn thực hành sinh tồn.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Pi vừa quan sát trời biển vừa tự giải thích cảm giác mắc kẹt ở tâm vòng tròn. Điểm nhìn người trong cuộc làm sự rộng lớn hiện ra thành áp lực tinh thần, chứ không chỉ là phong cảnh đẹp.
    2. Nắng vừa giúp phơi cá vừa gây khổ sở, mưa vừa có ích vừa làm hỏng thực phẩm. Sự tổ chức bằng những đối nghịch cho thấy khó khăn không có một lời giải đơn tuyến.
    3. Buồn chán và sợ hãi không chỉ thay phiên mà còn chứa nhau. Đến niềm vui từ phần thức ăn nhỏ ở cuối, đời sống tinh thần hiện ra mong manh nhưng vẫn có khả năng thích nghi.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Trên xuồng cứu nạn theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Tiểu thuyết có thể đưa một tình huống sinh tồn đến câu hỏi về vị thế con người trong vũ trụ.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có thể coi mọi suy nghĩ của Pi là kết luận khoa học về đại dương không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Tiểu thuyết có thể đưa một tình huống sinh tồn đến câu hỏi về vị thế con người trong vũ trụ.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Trên xuồng cứu nạn rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Trên xuồng cứu nạn; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay