NeoEdu
Ngữ văn 12
Ngữ vănLớp 12Bài 1. Khả năng lớn lao của tiểu thuyết

Mùa lá rụng trong vườn

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm đoạn trích tiểu thuyết trong Mùa lá rụng trong vườn.
  • Phân tích có căn cứ: Gắn bó gia đình có thể được duy trì bằng nghĩa tình, không chỉ bằng quan hệ pháp lí hoặc cùng nơi ở.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Mùa lá rụng trong vườn (Ma Văn Kháng, đoạn trích tiểu thuyết); không phải nguyên văn tác phẩm.

Chiều ba mươi Tết, đúng lúc gia đình ông Bằng chuẩn bị cúng tất niên, chị Hoài từ quê lên. Chị từng là vợ anh cả Tường đã hi sinh, nay có gia đình riêng nhưng vẫn thư từ, quan tâm những biến động của nhà chồng trước. Phượng, Lý, Đông và Luận vui mừng đón chị; các món quà quê cùng câu hỏi về từng người cho thấy sự gắn bó bền bỉ. Chị lên ngay sau khi biết chuyện Cừ, lo ông Bằng buồn. Cuộc gặp cha chồng và con dâu cũ khiến cả hai nghẹn ngào, còn Phượng xúc động. Trong lễ gia tiên, ông Bằng nhớ tổ tiên, người vợ và con trai đã mất, cảm nhận sự nối tiếp các thế hệ. Tuy vậy, ông bỏ tên Cừ khi khấn, để lộ một vết rạn chưa lành. Sau lễ, tài nấu nướng và sự chuẩn bị công phu của Lý hiện lên qua mâm cỗ; mọi người cùng vào ăn. Cảnh sum họp giữ cả hơi ấm truyền thống lẫn dự báo xung đột, không khẳng định gia đình đã hết mọi vấn đề.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

Hướng phân tích 1. Hoài đã có chồng con và công việc riêng nhưng mang quà, nhớ việc từng người và trở về vì lo cho ông Bằng. Tình huống cho thấy nghĩa tình tiếp tục nối quan hệ ngay khi hoàn cảnh gia đình thay đổi.

Hướng phân tích 2. Ông Bằng sững lại, lời nói nghẹn; Hoài vội chạy tới rồi dừng lại. Cử chỉ và lời thoại làm xúc động hiện ra như một diễn biến, không phải danh sách phẩm chất mà người kể gán sẵn.

Hướng phân tích 3. Lễ gia tiên nối người đang sống với người đã khuất, còn việc bỏ tên Cừ khi khấn báo hiệu bất ổn. Truyền thống là điểm tựa tinh thần nhưng không phủ kín những rạn nứt của hiện tại.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Gắn bó gia đình có thể được duy trì bằng nghĩa tình, không chỉ bằng quan hệ pháp lí hoặc cùng nơi ở. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Gắn bó gia đình có thể được duy trì bằng nghĩa tình, không chỉ bằng quan hệ pháp lí hoặc cùng nơi ở.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Bữa cơm sum họp có chứng minh mọi mâu thuẫn của cả tiểu thuyết đều đã hết không?

    Xem lời giải

    Không. Đoạn trích làm sáng một thời điểm gắn kết, chưa kể toàn bộ tiến trình gia đình. Phải phân biệt hiệu quả ấm áp của cảnh sum họp với kết luận tuyệt đối về mọi nhân vật và mọi xung đột.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Mùa lá rụng trong vườn.

    Xem lời giải

    Một phát hiện khi đọc Mùa lá rụng trong vườn là gắn bó gia đình có thể được duy trì bằng nghĩa tình, không chỉ bằng quan hệ pháp lí hoặc cùng nơi ở. Hoài đã có chồng con và công việc riêng nhưng mang quà, nhớ việc từng người và trở về vì lo cho ông Bằng. Tình huống cho thấy nghĩa tình tiếp tục nối quan hệ ngay khi hoàn cảnh gia đình thay đổi. Ông Bằng sững lại, lời nói nghẹn; Hoài vội chạy tới rồi dừng lại. Cử chỉ và lời thoại làm xúc động hiện ra như một diễn biến, không phải danh sách phẩm chất mà người kể gán sẵn. Lễ gia tiên nối người đang sống với người đã khuất, còn việc bỏ tên Cừ khi khấn báo hiệu bất ổn. Cách hiểu này dựa trên bản tóm lược và chỉ dẫn, không thay thế việc khảo sát câu chữ ở bản tác phẩm hợp pháp.

Ghi nhớ

Gắn bó gia đình có thể được duy trì bằng nghĩa tình, không chỉ bằng quan hệ pháp lí hoặc cùng nơi ở.

Dễ nhầm

  • Bữa cơm sum họp có chứng minh mọi mâu thuẫn của cả tiểu thuyết đều đã hết không? Không. Đoạn trích làm sáng một thời điểm gắn kết, chưa kể toàn bộ tiến trình gia đình. Phải phân biệt hiệu quả ấm áp của cảnh sum họp với kết luận tuyệt đối về mọi nhân vật và mọi xung đột.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Mùa lá rụng trong vườn (Ma Văn Kháng, đoạn trích tiểu thuyết); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Chiều ba mươi Tết, đúng lúc gia đình ông Bằng chuẩn bị cúng tất niên, chị Hoài từ quê lên. Chị từng là vợ anh cả Tường đã hi sinh, nay có gia đình riêng nhưng vẫn thư từ, quan tâm những biến động của nhà chồng trước. Phượng, Lý, Đông và Luận vui mừng đón chị; các món quà quê cùng câu hỏi về từng người cho thấy sự gắn bó bền bỉ. Chị lên ngay sau khi biết chuyện Cừ, lo ông Bằng buồn. Cuộc gặp cha chồng và con dâu cũ khiến cả hai nghẹn ngào, còn Phượng xúc động. Trong lễ gia tiên, ông Bằng nhớ tổ tiên, người vợ và con trai đã mất, cảm nhận sự nối tiếp các thế hệ. Tuy vậy, ông bỏ tên Cừ khi khấn, để lộ một vết rạn chưa lành. Sau lễ, tài nấu nướng và sự chuẩn bị công phu của Lý hiện lên qua mâm cỗ; mọi người cùng vào ăn. Cảnh sum họp giữ cả hơi ấm truyền thống lẫn dự báo xung đột, không khẳng định gia đình đã hết mọi vấn đề.

    Ba hướng phân tích có căn cứ:

    1. Hoài đã có chồng con và công việc riêng nhưng mang quà, nhớ việc từng người và trở về vì lo cho ông Bằng. Tình huống cho thấy nghĩa tình tiếp tục nối quan hệ ngay khi hoàn cảnh gia đình thay đổi.
    2. Ông Bằng sững lại, lời nói nghẹn; Hoài vội chạy tới rồi dừng lại. Cử chỉ và lời thoại làm xúc động hiện ra như một diễn biến, không phải danh sách phẩm chất mà người kể gán sẵn.
    3. Lễ gia tiên nối người đang sống với người đã khuất, còn việc bỏ tên Cừ khi khấn báo hiệu bất ổn. Truyền thống là điểm tựa tinh thần nhưng không phủ kín những rạn nứt của hiện tại.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Mùa lá rụng trong vườn theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Gắn bó gia đình có thể được duy trì bằng nghĩa tình, không chỉ bằng quan hệ pháp lí hoặc cùng nơi ở.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn một dữ kiện cụ thể trong hướng phân tích thứ ba và giải thích vì sao dữ kiện ấy nâng đỡ cách hiểu đã nêu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Bữa cơm sum họp có chứng minh mọi mâu thuẫn của cả tiểu thuyết đều đã hết không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Gắn bó gia đình có thể được duy trì bằng nghĩa tình, không chỉ bằng quan hệ pháp lí hoặc cùng nơi ở.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Mùa lá rụng trong vườn rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Mùa lá rụng trong vườn; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay