Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.
Thông tin khoa học dùng trong bài: hơi nước có thể ngưng tụ khi không khí gần bề mặt lạnh đến điều kiện bão hòa; giọt nước đọng không tự nó chứng minh vừa có mưa. Không khẳng định mọi giọt nước trên lá đều là sương vì có thể có nước mưa hoặc hiện tượng khác.
Kịch bản tập nói nguyên gốc, không phải bản thu hoặc hoạt động đã thực hiện:
Kịch bản tranh biện nguyên gốc. Luận đề: Khi giới thiệu hiện tượng tự nhiên trong hoạt động học tập, có nên yêu cầu nói rõ mức độ chắc chắn của lời giải thích?
Người điều phối: Bên ủng hộ bảo vệ yêu cầu ghi điều kiện và giới hạn; bên phản biện xem xét nguy cơ quá tải chú thích. Hai bên cùng dùng tình huống giọt nước trên lá, không tranh việc một định luật đã được kiểm chứng có tồn tại hay không.
Bên ủng hộ — Lan: Nên có yêu cầu ấy vì thấy giọt nước chưa đủ xác định nguồn. Hơi nước có thể ngưng tụ khi lớp không khí sát bề mặt lạnh tới điều kiện bão hòa, nhưng cũng có thể còn nước mưa hoặc nguồn khác. Nếu bỏ điều kiện, một cơ chế có thể bị kể thành nguyên nhân chắc chắn của mọi giọt.
Bên phản biện — Nam: Tôi đồng ý không được nói sai, nhưng nếu câu nào cũng liệt kê mọi khả năng thì người nghe khó theo dõi. Một bài giới thiệu ngắn cần trọng tâm; quá nhiều từ có thể sẽ làm người mới học tưởng khoa học không biết gì.
Lan: Phản bác của bạn đúng về tổ chức, không bác được nhu cầu giữ điều kiện. Tôi đề nghị giải thích cơ chế chính trước rồi nói một câu giới hạn ở chỗ dễ hiểu sai: chỉ quan sát giọt nước chưa xác định nguồn. Không cần liệt kê mọi ngoại lệ để trung thực.
Nam: Với cách giới hạn có chọn lọc như vậy, tôi chấp nhận yêu cầu. Tôi bổ sung phải phân biệt điều đã có căn cứ với điều riêng trường hợp chưa biết, chứ không rải từ chưa chắc cho toàn bài.
Người điều phối: Kết luận chung là nêu cơ chế rõ và đặt giới hạn đúng chỗ, không đánh đổi chính xác lấy hấp dẫn hoặc đánh đổi dễ hiểu lấy chú thích vô tận. Mô hình này chưa chứa một quan sát ngoài đời. Khi xác định giọt thực tế, cần thêm thời tiết trước đó và điều kiện nhiệt, ẩm.
Lượt hỏi đáp mở rộng:
Người nghe: Nếu buổi sáng nhìn thấy giọt nước trên lá, bạn có thể khẳng định vừa có mưa hoặc mọi giọt ấy đều là sương không?
Người trả lời: Tôi chưa thể khẳng định một trong hai kết luận đó, cảm ơn câu hỏi của bạn. Ngữ liệu cho biết hơi nước có thể ngưng tụ khi không khí gần bề mặt lạnh đến điều kiện bão hòa, nhưng cũng nêu khả năng nước mưa hoặc hiện tượng khác. Muốn giải thích trường hợp cụ thể cần thêm thông tin về thời tiết trước đó và điều kiện nhiệt, ẩm; chỉ nhìn giọt nước không đủ xác định nguồn. Vì vậy tôi giữ kết luận ở mức có nhiều khả năng cần kiểm tra, không biến một cơ chế có thể xảy ra thành nguyên nhân chắc chắn của mọi giọt nước.
