Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 4. Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình

Viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội (Hình thành lối sống tích cực trong xã hội hiện đại)

Mục tiêu bài học

  • Vận dụng được luận điểm trung tâm, phân tích bằng chứng, phản biện có căn cứ vào nhiệm vụ cụ thể.
  • Tạo sản phẩm có căn cứ và tự chỉnh sửa theo tiêu chí.

Bài giảng

Công cụ và giới hạn sử dụng

Luận điểm trung tâm. Ý kiến định hướng toàn bài và có thể được kiểm tra bằng lí lẽ, dẫn chứng. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Phân tích bằng chứng. Giải thích vì sao chi tiết hỗ trợ luận điểm, thay vì chỉ kể hoặc liệt kê. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Phản biện có căn cứ. Xem cách hiểu khác, chấp nhận phần hợp lí và chỉ rõ giới hạn. Cần xác định dấu hiệu tương ứng trong ngữ liệu trước khi đưa ra nhận xét.

Quy trình viết: xác định mục đích và người đọc; lập dàn ý theo vấn đề; viết bản hoàn chỉnh; rà soát sự gắn bó giữa luận điểm, chứng cứ và kết luận. Không chép mẫu như bài của mình.

Thực hành có hướng dẫn

Đề viết: Kiên trì không phải cố chấp

Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

Tình huống nguyên gốc: nhóm trồng cây làm cây héo sau một tuần. Một bạn muốn lặp nguyên cách tưới cũ vì cho rằng kiên trì là không đổi phương pháp. Bạn khác đề nghị kiểm tra đất và điều chỉnh lượng nước.

Dàn ý có dữ kiện: Mở: nêu kiên trì ở mục tiêu, linh hoạt ở phương pháp. Thân 1: cây héo là dấu hiệu cần kiểm tra, chưa xác định thiếu hay thừa nước. Thân 2: nhờ hướng dẫn, kiểm tra đất và ghi lịch chăm là hành động bền bỉ có hiểu biết. Thân 3: không đổi ngẫu nhiên sau thất bại đầu; giữ tiêu chí và theo dõi. Kết: vận dụng vào học tập, sửa lỗi mà không bỏ mục tiêu.

Khái niệm chính

Luận điểm trung tâm
Ý kiến định hướng toàn bài và có thể được kiểm tra bằng lí lẽ, dẫn chứng.
Phân tích bằng chứng
Giải thích vì sao chi tiết hỗ trợ luận điểm, thay vì chỉ kể hoặc liệt kê.
Phản biện có căn cứ
Xem cách hiểu khác, chấp nhận phần hợp lí và chỉ rõ giới hạn.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Viết trọn bài: Kiên trì không phải cố chấp

    Xem lời giải

    Kiên trì giúp con người vượt trở ngại, nhưng nếu hiểu kiên trì là lặp lại mọi cách làm cũ, ta có thể đi xa hơn trên một con đường sai. Lối sống tích cực cần sự bền bỉ với mục tiêu và sự linh hoạt trước bằng chứng.

    Trong tình huống nhóm trồng cây, mục tiêu là chăm cây sống khỏe. Việc cây héo là tín hiệu cần quan sát, không phải bằng chứng phải bỏ cuộc ngay. Song tiếp tục tưới như cũ mà không kiểm tra đất cũng chưa thể gọi là kiên trì có hiểu biết. Một hành động chỉ có giá trị khi hướng tới kết quả cần đạt chứ không nhằm chứng minh người thực hiện không bao giờ sai.

    Điều chỉnh phương pháp không nhất thiết là thiếu ý chí. Nhóm có thể kiểm tra độ ẩm, tìm hướng dẫn phù hợp loài cây và ghi lại lịch chăm sóc. Những bước ấy đòi hỏi thêm công sức; chính chúng thể hiện sự theo đuổi mục tiêu đến nơi đến chốn. Trái lại, khước từ mọi phản hồi đôi khi là cách tránh trách nhiệm nhận lỗi.

    Dẫu vậy, không phải thất bại đầu tiên nào cũng chứng minh phương pháp sai. Cần phân biệt tín hiệu ngẫu nhiên với vấn đề lặp lại. Thay đổi nên dựa trên quan sát có ghi chép, không phải tâm trạng nôn nóng. Đối thoại trong nhóm cũng cần tôn trọng người đã đề xuất cách ban đầu, vì sửa phương án không phải hạ thấp người khác.

    Mỗi học sinh có thể áp dụng nguyên tắc này khi học một môn khó: giữ lịch luyện tập, kiểm tra lỗi, thử cách giải thích khác rồi so sánh hiệu quả. Kiên trì và biết sửa sai không đối lập. Khi cùng tồn tại, chúng giúp ý chí trở thành một năng lực học hỏi thay vì một hàng rào bảo vệ sự cố chấp.

Ghi nhớ

Luận điểm trung tâm → Phân tích bằng chứng → Phản biện có căn cứ: vận dụng vào dữ kiện, giải thích tác dụng và tự kiểm tra giới hạn kết luận.

Dễ nhầm

  • Không coi ví dụ giả định là dữ kiện thực tế; không chép định nghĩa thay cho thao tác.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.

    Tình huống nguyên gốc: nhóm trồng cây làm cây héo sau một tuần. Một bạn muốn lặp nguyên cách tưới cũ vì cho rằng kiên trì là không đổi phương pháp. Bạn khác đề nghị kiểm tra đất và điều chỉnh lượng nước.

  2. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Ghép khái niệm với nội dung sử dụng trong bài.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 2Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Cách làm nào phù hợp nhất khi xử lí ngữ liệu này?

  4. Câu 3Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá hai cách dùng mô hình học tập.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể phân tích mối quan hệ giữa chi tiết đã nêu và mục đích diễn đạt.
    b)Mọi chi tiết giả định trong ngữ liệu đều là kết quả nghiên cứu đã công bố.
  5. Câu 4Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Xếp quy trình tạo một sản phẩm có căn cứ: từ xác định nhiệm vụ đến chỉnh sửa.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Tổ chức nhận định và giải thích bằng dữ kiện.
    2. 2Đối chiếu tiêu chí để sửa diễn đạt, nguồn và kết luận.
    3. 3Xác định nhiệm vụ và người đọc hoặc người nghe.
    4. 4Chọn dữ kiện phù hợp, ghi rõ phạm vi nguồn.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Viết luận điểm trung tâm và giải thích vì sao ngữ liệu phù hợp luận điểm ấy.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Lập dàn ý theo các phần bắt buộc của kiểu bài; ở mỗi phần nêu dữ kiện sẽ dùng, không chỉ ghi mở bài/thân bài/kết bài.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Viết một đoạn thân bài hoàn chỉnh có dữ kiện, lí giải và câu chuyển; không chỉ liệt kê ý.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Viết bài hoàn chỉnh khoảng 300–400 chữ theo đề: Kiên trì không phải cố chấp. Với dữ liệu mô phỏng phải ghi nhãn giả định, không trình bày như khảo sát đã tiến hành.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay