NeoEdu
Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 4. Tự sự trong truyện thơ dân gian và trong thơ trữ tình

Thuyền và biển

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm thơ trữ tình trong Thuyền và biển.
  • Phân tích có căn cứ: Gắn bó sâu sắc vẫn chứa bất an trước xa cách.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Thuyền và biển (Xuân Quỳnh, thơ trữ tình); không phải nguyên văn tác phẩm.

Câu chuyện tượng trưng về thuyền đi xa và biển gắn bó diễn tả sự khám phá, thấu hiểu, mong nhớ trong tình yêu. Các trạng thái gặp gỡ và cách xa làm nhịp cảm xúc thay đổi. Chuyện thuyền biển dần mở ra lời tự bộc lộ của chủ thể, không phải bài giới thiệu giao thông đường biển.

Mạch kể qua những lần thuyền đi, biển êm hoặc nổi sóng, những ngày vắng nhau; cuối cùng lời về biển thiếu thuyền chuyển sang em nếu phải xa anh. Đây là diễn ý quan hệ hình tượng, không phải lời nguyên tác.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Thuyền luôn muốn khám phá và biển bao la gắn bó, thấu hiểu hành trình ấy. Hai hình tượng được tổ chức trong quan hệ đi – ở, hiểu – nhớ, nên ý nghĩa tình yêu nảy sinh từ tương tác chứ không từ hai vật được tả riêng.

2. Phân tích từ dữ kiện. Chuyện mở bằng thuyền nghe lời biển, đi nhiều nơi, có lúc sóng êm, có lúc biển dữ, rồi đến những ngày không gặp. Chuỗi trạng thái tạo một diễn biến tượng trưng để cảm xúc yêu thương chuyển từ gắn bó sang bất an và mong nhớ.

3. Phân tích từ dữ kiện. Cuối bài, lời về biển thiếu thuyền chuyển sang lời em hình dung lúc phải xa anh. Việc chủ thể bước ra sau câu chuyện làm rõ quan hệ biểu tượng với tình yêu của con người; không thể chỉ đọc các hình ảnh ấy như thông tin hải hành.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Gắn bó sâu sắc vẫn chứa bất an trước xa cách. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Gắn bó sâu sắc vẫn chứa bất an trước xa cách.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có thể áp cứng mỗi hình tượng vào một giới tính trong mọi văn bản không?

    Xem lời giải

    Không. Phải đọc hệ thống quan hệ trong chính bài thơ. Một sự tương ứng ở tác phẩm này không tạo quy tắc phổ quát cho toàn bộ văn học.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Thuyền và biển.

    Xem lời giải

    Trong Thuyền và biển, gắn bó sâu sắc vẫn chứa bất an trước xa cách. Thuyền luôn muốn khám phá và biển bao la gắn bó, thấu hiểu hành trình ấy. Hai hình tượng được tổ chức trong quan hệ đi – ở, hiểu – nhớ, nên ý nghĩa tình yêu nảy sinh từ tương tác chứ không từ hai vật được tả riêng. Chuyện mở bằng thuyền nghe lời biển, đi nhiều nơi, có lúc sóng êm, có lúc biển dữ, rồi đến những ngày không gặp. Chuỗi trạng thái tạo một diễn biến tượng trưng để cảm xúc yêu thương chuyển từ gắn bó sang bất an và mong nhớ. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Gắn bó sâu sắc vẫn chứa bất an trước xa cách.

Dễ nhầm

  • Có thể áp cứng mỗi hình tượng vào một giới tính trong mọi văn bản không? Không. Phải đọc hệ thống quan hệ trong chính bài thơ. Một sự tương ứng ở tác phẩm này không tạo quy tắc phổ quát cho toàn bộ văn học.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Thuyền và biển (Xuân Quỳnh, thơ trữ tình); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Câu chuyện tượng trưng về thuyền đi xa và biển gắn bó diễn tả sự khám phá, thấu hiểu, mong nhớ trong tình yêu. Các trạng thái gặp gỡ và cách xa làm nhịp cảm xúc thay đổi. Chuyện thuyền biển dần mở ra lời tự bộc lộ của chủ thể, không phải bài giới thiệu giao thông đường biển.

    Mạch kể qua những lần thuyền đi, biển êm hoặc nổi sóng, những ngày vắng nhau; cuối cùng lời về biển thiếu thuyền chuyển sang em nếu phải xa anh. Đây là diễn ý quan hệ hình tượng, không phải lời nguyên tác.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Cặp hình tượng tổ chức một quan hệ chứ không phải hai vật rời.
    2. tự sự tượng trưng giúp cảm xúc vận động.
    3. sự chuyển từ chuyện kể sang lời bộc bạch làm ý nghĩa tình yêu rõ hơn.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Thuyền và biển theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Gắn bó sâu sắc vẫn chứa bất an trước xa cách.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có thể áp cứng mỗi hình tượng vào một giới tính trong mọi văn bản không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Gắn bó sâu sắc vẫn chứa bất an trước xa cách.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Thuyền và biển rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Thuyền và biển; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay