NeoEdu
Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 3. Cấu trúc của văn bản nghị luận

Cầu hiền chiếu

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm chiếu trong Cầu hiền chiếu.
  • Phân tích có căn cứ: Cầu tài là việc chung của đất nước, không chỉ là sự ban ơn của người cầm quyền.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cầu hiền chiếu (Ngô Thì Nhậm, chiếu); không phải nguyên văn tác phẩm.

Ngô Thì Nhậm soạn lời chiếu theo chủ trương của vua Quang Trung, kêu gọi người hiền tài ra giúp nước. Văn bản nêu lẽ người tài cần được sử dụng, nhìn lại tình trạng sĩ phu còn dè dặt và trình bày nhu cầu xây dựng đất nước. Lời mời đi kèm những con đường tiến cử, tự tiến cử.

Lời chiếu gợi người hiền như sao sáng hướng về Bắc Thần, đối chiếu việc sĩ phu còn ẩn mình với tình thế cần dựng xây đất nước. Người được mời có thể tự trình bày hoặc được người khác tiến cử theo khả năng.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Chủ thể ban chiếu là vua Quang Trung nhưng lời nói nhận tình thế cần người giúp và mở đường tiến cử, tự tiến cử. Quyền uy đi cùng thái độ cầu thị làm lời gọi có khả năng thuyết phục sĩ phu còn dè dặt, thay vì chỉ gây sức ép phục tùng.

2. Phân tích từ dữ kiện. Văn bản đi từ quan hệ người hiền với thiên tử, qua tình trạng người tài còn ẩn mình và việc nước khó khăn, đến những cách ra giúp nước. Chuỗi nguyên lí – thực trạng – giải pháp làm lời mời có lí do và con đường thực hiện cụ thể.

3. Phân tích từ dữ kiện. Người cần thuyết phục là giới sĩ phu, nên hình ảnh sao sáng hướng về sao Bắc Thần cùng lẽ xử thế của người hiền tạo một nền văn hóa chung. Lời mời tôn trọng khả năng khác nhau của người ra giúp nước, giảm bớt lo ngại của người chưa dám tự tiến cử.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Cầu tài là việc chung của đất nước, không chỉ là sự ban ơn của người cầm quyền. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Cầu tài là việc chung của đất nước, không chỉ là sự ban ơn của người cầm quyền.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Tác giả soạn văn bản có đồng nhất với người ban chiếu không?

    Xem lời giải

    Không. Ngô Thì Nhậm là người soạn; vua Quang Trung là chủ thể ban chiếu. Phân biệt hai vai trò giúp đọc đúng vị thế phát ngôn và mục đích chính trị của thể chiếu.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Cầu hiền chiếu.

    Xem lời giải

    Trong Cầu hiền chiếu, cầu tài là việc chung của đất nước, không chỉ là sự ban ơn của người cầm quyền. Chủ thể ban chiếu là vua Quang Trung nhưng lời nói nhận tình thế cần người giúp và mở đường tiến cử, tự tiến cử. Quyền uy đi cùng thái độ cầu thị làm lời gọi có khả năng thuyết phục sĩ phu còn dè dặt, thay vì chỉ gây sức ép phục tùng. Văn bản đi từ quan hệ người hiền với thiên tử, qua tình trạng người tài còn ẩn mình và việc nước khó khăn, đến những cách ra giúp nước. Chuỗi nguyên lí – thực trạng – giải pháp làm lời mời có lí do và con đường thực hiện cụ thể. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Cầu tài là việc chung của đất nước, không chỉ là sự ban ơn của người cầm quyền.

Dễ nhầm

  • Tác giả soạn văn bản có đồng nhất với người ban chiếu không? Không. Ngô Thì Nhậm là người soạn; vua Quang Trung là chủ thể ban chiếu. Phân biệt hai vai trò giúp đọc đúng vị thế phát ngôn và mục đích chính trị của thể chiếu.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Cầu hiền chiếu (Ngô Thì Nhậm, chiếu); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Ngô Thì Nhậm soạn lời chiếu theo chủ trương của vua Quang Trung, kêu gọi người hiền tài ra giúp nước. Văn bản nêu lẽ người tài cần được sử dụng, nhìn lại tình trạng sĩ phu còn dè dặt và trình bày nhu cầu xây dựng đất nước. Lời mời đi kèm những con đường tiến cử, tự tiến cử.

    Lời chiếu gợi người hiền như sao sáng hướng về Bắc Thần, đối chiếu việc sĩ phu còn ẩn mình với tình thế cần dựng xây đất nước. Người được mời có thể tự trình bày hoặc được người khác tiến cử theo khả năng.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Thẩm quyền chính trị kết hợp thái độ cầu thị.
    2. lập luận chuyển từ nguyên lí đến tình thế rồi hành động.
    3. đối tượng thuyết phục cụ thể quyết định cách viện dẫn và giọng điệu.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Cầu hiền chiếu theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Cầu tài là việc chung của đất nước, không chỉ là sự ban ơn của người cầm quyền.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Tác giả soạn văn bản có đồng nhất với người ban chiếu không?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Cầu tài là việc chung của đất nước, không chỉ là sự ban ơn của người cầm quyền.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Cầu hiền chiếu rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Cầu hiền chiếu; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay