NeoEdu
Ngữ văn 11
Ngữ vănLớp 11Bài 2. Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình

Thời gian

Mục tiêu bài học

  • Nhận diện đặc điểm thơ tự do trong Thời gian.
  • Phân tích có căn cứ: Nghệ thuật giúp con người chống lại lãng quên ở bình diện tinh thần.

Bài giảng

Định vị văn bản và đọc có điểm tựa

Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Thời gian (Văn Cao, thơ tự do); không phải nguyên văn tác phẩm.

Chủ thể nhìn thời gian qua sự phai tàn của sự vật và kí ức. Đối diện dòng hao mòn ấy, thơ, âm nhạc và tình yêu được cảm nhận như những giá trị có sức bền riêng. Bài thơ ngắn tạo bước ngoặt từ mất mát sang khẳng định, không phải một phép đo vật lí về thời gian.

Diễn ý hình ảnh: lá khô; kỉ niệm như sỏi rơi trong giếng cạn; sau đó câu thơ, bài hát còn sức sống xanh, còn đôi mắt người yêu như giếng có nước. Hai phần đổi từ hao mòn sang bền sống.

Từ tổ chức nghệ thuật đến cách hiểu

1. Phân tích từ dữ kiện. Lá khô và kỉ niệm rơi xuống lòng giếng cạn diễn tả sự hao hụt, sau đó thơ và âm nhạc lại mang sức sống bền xanh. Bước chuyển đặt hai chiều mất mát và gìn giữ cạnh nhau, tạo trục đối lập cho toàn bài.

2. Phân tích từ dữ kiện. Thời gian vô hình được cảm nhận qua kẽ tay, chiếc lá và tiếng sỏi trong giếng cạn. Các hình ảnh chạm tới xúc giác, thị giác và thính giác khiến sự trôi qua trở thành trải nghiệm có thể hình dung, không phải khái niệm chỉ được giải nghĩa.

3. Phân tích từ dữ kiện. Sau cảnh lá và kí ức hao mòn, bài chuyển sang sức sống của câu thơ, bài hát và đôi mắt người yêu như giếng có nước. Sự đổi từ giếng cạn sang nguồn nước kết tinh một niềm tin vào tình yêu và nghệ thuật; đó là giá trị tinh thần, không phải lời bảo đảm vật chất không bao giờ hư hoại.

Kết nối đọc – viết

Bắt đầu từ một nhận định có thể kiểm tra: Nghệ thuật giúp con người chống lại lãng quên ở bình diện tinh thần. Chọn hai dấu hiệu liên quan, giải thích cách chúng nâng đỡ nhận định. Phân biệt lời người phân tích với câu trích nguyên tác. Không biến bản tóm lược thành nguồn dẫn nguyên văn.

Khái niệm chính

Trọng tâm đọc
Nghệ thuật giúp con người chống lại lãng quên ở bình diện tinh thần.
Phạm vi ngữ liệu
Tóm lược nguyên gốc dùng để phân tích; việc khảo sát chính xác câu chữ cần đối chiếu bản tác phẩm hợp pháp.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Có nên hiểu sự trường tồn như vật chất không hề hư hỏng?

    Xem lời giải

    Không. Đây là sự khẳng định giá trị trong trải nghiệm thẩm mĩ, không phải định luật bảo quản vật chất. Tác phẩm có thể được lưu truyền và được tái cảm nhận dù chất liệu vật thể thay đổi.

  2. Ví dụ 2

    Viết đoạn phân tích hoàn chỉnh về Thời gian.

    Xem lời giải

    Trong Thời gian, nghệ thuật giúp con người chống lại lãng quên ở bình diện tinh thần. Lá khô và kỉ niệm rơi xuống lòng giếng cạn diễn tả sự hao hụt, sau đó thơ và âm nhạc lại mang sức sống bền xanh. Bước chuyển đặt hai chiều mất mát và gìn giữ cạnh nhau, tạo trục đối lập cho toàn bài. Thời gian vô hình được cảm nhận qua kẽ tay, chiếc lá và tiếng sỏi trong giếng cạn. Các hình ảnh chạm tới xúc giác, thị giác và thính giác khiến sự trôi qua trở thành trải nghiệm có thể hình dung, không phải khái niệm chỉ được giải nghĩa. Đây là cách hiểu từ các dữ kiện trong hồ sơ diễn ý, không phải bản chép nguyên tác. Muốn khẳng định thêm về câu chữ hoặc toàn tác phẩm cần đối chiếu nguồn tương ứng.

Ghi nhớ

Nghệ thuật giúp con người chống lại lãng quên ở bình diện tinh thần.

Dễ nhầm

  • Có nên hiểu sự trường tồn như vật chất không hề hư hỏng? Không. Đây là sự khẳng định giá trị trong trải nghiệm thẩm mĩ, không phải định luật bảo quản vật chất. Tác phẩm có thể được lưu truyền và được tái cảm nhận dù chất liệu vật thể thay đổi.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Thời gian (Văn Cao, thơ tự do); không phải nguyên văn tác phẩm.

    Chủ thể nhìn thời gian qua sự phai tàn của sự vật và kí ức. Đối diện dòng hao mòn ấy, thơ, âm nhạc và tình yêu được cảm nhận như những giá trị có sức bền riêng. Bài thơ ngắn tạo bước ngoặt từ mất mát sang khẳng định, không phải một phép đo vật lí về thời gian.

    Diễn ý hình ảnh: lá khô; kỉ niệm như sỏi rơi trong giếng cạn; sau đó câu thơ, bài hát còn sức sống xanh, còn đôi mắt người yêu như giếng có nước. Hai phần đổi từ hao mòn sang bền sống.

    Hồ sơ ba dấu hiệu:

    1. Tương phản hao mòn và bền vững làm xương sống cấu tứ.
    2. hình ảnh hữu hình giúp cảm nhận điều trừu tượng.
    3. bước chuyển giọng tạo sức nén cho kết luận.
  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Ai là tác giả hoặc chủ thể sáng tạo của Thời gian theo hồ sơ đã cho?

  3. Câu 2Mức 2Nhiều đáp án

    Những thao tác nào giúp kiểm tra nhận định: “Nghệ thuật giúp con người chống lại lãng quên ở bình diện tinh thần.”?

    Chọn tất cả đáp án đúng

  4. Câu 3Mức 3Tự luận

    Chọn dấu hiệu thứ ba trong hồ sơ và giải thích tác dụng của nó bằng ít nhất một dữ kiện cụ thể. Không chỉ nhắc lại tên thủ pháp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Đúng / Sai nhiều ý

    Đánh giá cách dùng bản tóm lược để học tác phẩm.

    ÝĐúngSai
    a)Có thể dùng các dữ kiện đã cho để giải thích nhận định, nhưng không tự thêm sự kiện.
    b)Có thể coi từng câu của bản tóm lược này là nguyên văn của tác giả.
  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Có nên hiểu sự trường tồn như vật chất không hề hư hỏng?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 3Tự luận

    Giải thích nhận định sau bằng ít nhất hai đầu mối trong ngữ liệu: Nghệ thuật giúp con người chống lại lãng quên ở bình diện tinh thần.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một bạn chỉ kể lại nội dung Thời gian rồi kết luận đã phân tích xong. Viết 4–6 câu bổ sung một thao tác phân tích còn thiếu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Kết nối đọc – viết: viết khoảng 150 chữ trình bày một phát hiện về Thời gian; dùng dữ kiện đã cho, không tạo câu trích dẫn. Có luận điểm, hai đầu mối và một giới hạn của cách hiểu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay