Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc; số liệu nếu có là giả định, không phải kết quả khảo sát thực tế.
Nhớ đồng (Tố Hữu, thơ trữ tình): Từ cảnh tù ngục, chủ thể trữ tình nhớ không gian đồng quê, người lao động và cuộc sống tự do. Mạch hồi tưởng không dừng ở phong cảnh mà gắn với con đường đến lí tưởng cách mạng. Sự trở đi trở lại của nỗi nhớ làm khoảng cách giữa nơi giam hãm và thế giới bên ngoài thêm rõ.
Tiếng hò ngoài nhà giam khơi nhớ đồng, người cày, tay gieo hạt, mẹ và người thân. Các lượt cảm thán về buổi trưa cô quạnh cùng những lượt hỏi tìm trở lại, xen hồi tưởng lúc còn băn khoăn và lúc tìm thấy lí tưởng.
Tràng giang (Huy Cận, thơ trữ tình): Trước không gian sông nước rộng lớn, chủ thể cảm thấy nhỏ bé và cô đơn. Những vật thể trôi dạt, những bờ bãi xa cách và khoảng trời cao mở nhiều chiều không gian. Nỗi nhớ quê không cần một tác nhân ngoại cảnh quen thuộc mới xuất hiện; nó đã có sẵn trong tâm thế người nhìn.
Hồ sơ hình ảnh: cành củi khô, những dải bèo, thuyền và nước chia hướng; bờ xa thiếu đò, cầu; phía cao có mây và cánh chim lúc chiều. Cuối mạch nhìn là nỗi nhớ quê dù không cần khói chiều gợi ra.
Con đường mùa đông (A-lếch-xan-đrơ Xéc-ghê-ê-vích Pu-skin, thơ trữ tình): Một người đang trên hành trình giữa cảnh mùa đông đơn điệu nghe tiếng nhạc ngựa và bài hát của người đánh xe. Cảm giác buồn và mỏi được đan với hình dung gặp người thương bên mái ấm. Hành trình thực tiếp diễn, còn mong đợi giúp nhân vật vượt qua sự lạnh vắng.
Người đi xe tam mã nghe lục lạc và xà ích hát, bên ngoài không thấy mái lều hay ánh lửa. Anh hình dung ngày mai gặp Nhi-na bên lò sưởi rồi trở lại cảm giác đường đi buồn vắng.
Tình huống vận dụng:
Bài thơ luyện tập nguyên gốc: “Bến chiều khép một mái chèo / Tiếng con gọi mẹ bắc qua dòng đầy / Mai thuyền lại ghé nơi này / Còn câu gọi nhỏ ở ngay trong lòng.”
Tóm lược và chỉ dẫn phân tích nguyên gốc về Thời gian (Văn Cao, thơ tự do); không phải nguyên văn tác phẩm.
Chủ thể nhìn thời gian qua sự phai tàn của sự vật và kí ức. Đối diện dòng hao mòn ấy, thơ, âm nhạc và tình yêu được cảm nhận như những giá trị có sức bền riêng. Bài thơ ngắn tạo bước ngoặt từ mất mát sang khẳng định, không phải một phép đo vật lí về thời gian.
Diễn ý hình ảnh: lá khô; kỉ niệm như sỏi rơi trong giếng cạn; sau đó câu thơ, bài hát còn sức sống xanh, còn đôi mắt người yêu như giếng có nước. Hai phần đổi từ hao mòn sang bền sống.
