Ngữ văn 8
Ngữ vănLớp 8Bài 6. Chân dung cuộc sống

Viết bài văn phân tích một tác phẩm (truyện)

Mục tiêu bài học

  • Nắm kiến thức của phần học và vận dụng bằng chứng, cách diễn đạt phù hợp để tự đọc, tự viết.

Bài giảng

Yêu cầu và cách tìm ý

Phân tích chủ đề, nhân vật, tình huống, ngôi kể hoặc điểm nhìn bằng chi tiết; không kể lại toàn bộ cốt truyện thay lập luận. Bản mẫu diễn giải, không chép nguyên tác.

Mở: giới thiệu tác phẩm và nhận định. Thân: tình huống, một nét nhân vật với hai bằng chứng, cách kể tạo hiệu quả. Kết: đánh giá có giới hạn. Mỗi đoạn cần luận điểm–bằng chứng–lí giải.

Bài mẫu nguyên gốc và cách đọc

Bài mẫu nguyên gốc:

Trong Lặng lẽ Sa Pa, Nguyễn Thành Long không chỉ kể một cuộc gặp; mà dùng cuộc gặp để làm hiện lên giá trị con người. Cách xây dựng tình huống và lựa chọn chi tiết khiến ý nghĩa được phát hiện qua diễn biến, không phải một lời dạy đặt ngoài câu chuyện.

Trên đường qua Sa Pa, ông họa sĩ và cô kĩ sư gặp một thanh niên làm công tác khí tượng trên núi cao qua lời giới thiệu của bác lái xe. Cuộc gặp ngắn cho thấy anh sống một mình nhưng không buông xuôi: anh tổ chức công việc, đọc sách, chăm sóc không gian sống và trân trọng khách. Anh hiểu công việc đo đạc, báo số liệu liên quan đến nhiều người nên giữ kỉ luật dù thời tiết khó khăn. Khi được chú ý, anh lại nhắc những người lao động khác đáng khâm phục. Các góc nhìn của khách giúp chân dung anh hiện dần; nhan đề yên lặng đối lập với một đời sống cống hiến không hề trống rỗng.

Chi tiết kỉ luật đo và báo số liệu đáng chú ý vì trách nhiệm được thể hiện bằng việc đều đặn, cụ thể, không phải lời tự khen. Không nên chỉ nhắc lại việc đã xảy ra; phân tích cần giải thích chi tiết ấy thay đổi cách nhìn nhân vật ra sao. Bên cạnh đó, sách và không gian sống ngăn nắp cho thấy cô đơn về địa lí không đồng nghĩa tâm hồn nghèo nàn. Hai bằng chứng bổ sung nhau, giúp nhận định có cơ sở hơn một nhãn khen chung.

Về nghệ thuật, giới thiệu người khác khi được khen góp phần tổ chức ý nghĩa: Sự khiêm nhường mở rộng chủ đề từ một cá nhân thành nhiều người lao động. Hình thức kể không thể tách khỏi nội dung vì nó quyết định điều người đọc biết và thời điểm hiểu. Vẻ yên tĩnh che một đời sống lao động có kỉ luật và tác động xã hội. Nhan đề gợi giá trị âm thầm, không phô trương, chứ không sự vô nghĩa.

Nhờ sự gắn kết giữa tình huống, chi tiết và cách kể, Lặng lẽ Sa Pa khơi một cách nhìn nhân ái nhưng không đơn giản hóa đời sống. Người đọc có thể có cảm nhận khác nhau, miễn chỉ được căn cứ và không thêm sự kiện ngoài truyện như sự thật.

Kiểm tra và sửa

“Nhân vật tốt nên truyện rất hay.”

“Nêu một hành động cụ thể, giải thích nó cho thấy phẩm chất gì và cách kể làm người đọc nhận ra điều ấy.”

Tự kiểm: bài đúng thể loại chưa?chi tiết có nguồn hoặc ghi giả định chưa?mỗi nhận xét có lí giải chưa?đã phân biệt bản viết mới với tác phẩm gốc chưa?

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    “Nhân vật tốt nên truyện rất hay.”

    Xem lời giải

    “Nêu một hành động cụ thể, giải thích nó cho thấy phẩm chất gì và cách kể làm người đọc nhận ra điều ấy.”

Ghi nhớ

Phân tích chủ đề, nhân vật, tình huống, ngôi kể hoặc điểm nhìn bằng chi tiết; không kể lại toàn bộ cốt truyện thay lập luận. Bản mẫu diễn giải, không chép nguyên tác.

Dễ nhầm

  • Không thay phân tích bằng nhãn khen/chê chung chung; mọi nhận xét về văn bản cần có chi tiết và lời giải thích.

Bài tập

Đã đúng 0/1 câu

  1. Câu 1Mức 2Tự luận

    Đọc nhiệm vụ và lập luận đề hoặc trọng tâm 3–4 dòng.

    Phân tích chủ đề, nhân vật, tình huống, ngôi kể hoặc điểm nhìn bằng chi tiết; không kể lại toàn bộ cốt truyện thay lập luận. Bản mẫu diễn giải, không chép nguyên tác.
    Chủ điểm mẫu:
    Mở: giới thiệu tác phẩm và nhận định. Thân: tình huống, một nét nhân vật với hai bằng chứng, cách kể tạo hiệu quả. Kết: đánh giá có giới hạn. Mỗi đoạn cần luận điểm–bằng chứng–lí giải.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  2. Câu 2Mức 1Sắp xếp thứ tự

    Sắp xếp quy trình viết cho nhiệm vụ sau:
    Viết bài văn phân tích một tác phẩm (truyện)

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Đối chiếu tiêu chí, nhận phản hồi và sửa.
    2. 2Viết bản đầu theo dàn ý.
    3. 3Tìm ý và chọn trọng tâm.
    4. 4Lập dàn ý có trình tự.
    5. 5Xác định mục đích, người đọc và tư liệu cần có.
  3. Câu 3Mức 2Tự luận

    Dựa vào kế hoạch dưới đây, viết một mở bài hoặc phần mở đúng thể loại.

    Mở: giới thiệu tác phẩm và nhận định. Thân: tình huống, một nét nhân vật với hai bằng chứng, cách kể tạo hiệu quả. Kết: đánh giá có giới hạn. Mỗi đoạn cần luận điểm–bằng chứng–lí giải.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  4. Câu 4Mức 3Tự luận

    Phát triển một ý trong kế hoạch thành đoạn có chi tiết và giải thích.

    Mở: giới thiệu tác phẩm và nhận định. Thân: tình huống, một nét nhân vật với hai bằng chứng, cách kể tạo hiệu quả. Kết: đánh giá có giới hạn. Mỗi đoạn cần luận điểm–bằng chứng–lí giải.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 5Mức 2Tự luận

    Sửa cách viết/cách hiểu sau và giải thích vì sao.

    “Nhân vật tốt nên truyện rất hay.”

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  6. Câu 6Mức 3Tự luận

    Thực hiện trọn nhiệm vụ viết bằng nội dung của em.

    Viết bài văn phân tích một tác phẩm (truyện)

    Yêu cầu: Phân tích chủ đề, nhân vật, tình huống, ngôi kể hoặc điểm nhìn bằng chi tiết; không kể lại toàn bộ cốt truyện thay lập luận. Bản mẫu diễn giải, không chép nguyên tác.

    Định hướng: Mở: giới thiệu tác phẩm và nhận định. Thân: tình huống, một nét nhân vật với hai bằng chứng, cách kể tạo hiệu quả. Kết: đánh giá có giới hạn. Mỗi đoạn cần luận điểm–bằng chứng–lí giải.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 7Mức 3Tự luận

    Đọc bài mẫu nguyên gốc dưới đây.Nêu một điểm đạt, một điểm em muốn làm khác, và lí do; không viết lại toàn bộ mẫu.

    Bài mẫu nguyên gốc:

    Trong Lặng lẽ Sa Pa, Nguyễn Thành Long không chỉ kể một cuộc gặp; mà dùng cuộc gặp để làm hiện lên giá trị con người. Cách xây dựng tình huống và lựa chọn chi tiết khiến ý nghĩa được phát hiện qua diễn biến, không phải một lời dạy đặt ngoài câu chuyện.

    Trên đường qua Sa Pa, ông họa sĩ và cô kĩ sư gặp một thanh niên làm công tác khí tượng trên núi cao qua lời giới thiệu của bác lái xe. Cuộc gặp ngắn cho thấy anh sống một mình nhưng không buông xuôi: anh tổ chức công việc, đọc sách, chăm sóc không gian sống và trân trọng khách. Anh hiểu công việc đo đạc, báo số liệu liên quan đến nhiều người nên giữ kỉ luật dù thời tiết khó khăn. Khi được chú ý, anh lại nhắc những người lao động khác đáng khâm phục. Các góc nhìn của khách giúp chân dung anh hiện dần; nhan đề yên lặng đối lập với một đời sống cống hiến không hề trống rỗng.

    Chi tiết kỉ luật đo và báo số liệu đáng chú ý vì trách nhiệm được thể hiện bằng việc đều đặn, cụ thể, không phải lời tự khen. Không nên chỉ nhắc lại việc đã xảy ra; phân tích cần giải thích chi tiết ấy thay đổi cách nhìn nhân vật ra sao. Bên cạnh đó, sách và không gian sống ngăn nắp cho thấy cô đơn về địa lí không đồng nghĩa tâm hồn nghèo nàn. Hai bằng chứng bổ sung nhau, giúp nhận định có cơ sở hơn một nhãn khen chung.

    Về nghệ thuật, giới thiệu người khác khi được khen góp phần tổ chức ý nghĩa: Sự khiêm nhường mở rộng chủ đề từ một cá nhân thành nhiều người lao động. Hình thức kể không thể tách khỏi nội dung vì nó quyết định điều người đọc biết và thời điểm hiểu. Không. Vẻ yên tĩnh che một đời sống lao động có kỉ luật và tác động xã hội. Nhan đề gợi giá trị âm thầm, không phô trương, chứ không sự vô nghĩa.

    Nhờ sự gắn kết giữa tình huống, chi tiết và cách kể, Lặng lẽ Sa Pa khơi một cách nhìn nhân ái nhưng không đơn giản hóa đời sống. Người đọc có thể có cảm nhận khác nhau, miễn chỉ được căn cứ và không thêm sự kiện ngoài truyện như sự thật.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 8Mức 4Tự luận

    Lập bảng tự sửa cho sản phẩm của em: gồm vấn đề, câu/đoạn trước sửa, câu/đoạn sau sửa, và lí do. Nêu ít nhất 2 thay đổi thật.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay