Ngữ văn 8
Ngữ vănLớp 8Bài 1. Câu chuyện của lịch sử

Thực hành tiếng Việt trang 16

Mục tiêu bài học

  • Nắm kiến thức của phần học và vận dụng bằng chứng, cách diễn đạt phù hợp để tự đọc, tự viết.

Bài giảng

Kiến thức: Biệt ngữ xã hội

Biệt ngữ xã hội là từ ngữ dùng trong một nhóm xã hội nhất định, với nghĩa hoặc cách dùng riêng. Phân biệt với từ địa phương dựa vùng miền. Khi dùng với người ngoài nhóm, cần giải thích hoặc thay bằng từ toàn dân; không lấy biệt ngữ làm cớ coi thường người khác.

Phân tích ngữ cảnh mới

Trong nhóm học sinh, một bạn nói: “Tớ bị gậy môn Toán”, với “gậy” là cách gọi điểm 1. Từ nào được dùng với nghĩa riêng của nhóm?

**Lí giải: ** “Gậy” ở đây gọi điểm 1 theo cách nói trong nhóm, không chỉ một vật bằng gỗ; đó là nghĩa biệt ngữ được ngữ cảnh giải thích.

Nhóm bạn nói “Tớ cày bài cả tối”, trong đó cày nghĩa là làm bài nhiều hay làm ruộng?

**Lí giải: ** Ngữ cảnh học tập chuyển nghĩa cày thành làm liên tục.

Trong báo cáo trang trọng, nên thay “cày bài” bằng gì?

**Lí giải: ** Từ toàn dân rõ nghĩa, phù hợp người đọc rộng.

“Bắp” thay cho “ngô” chủ yếu là từ địa phương hay biệt ngữ nhóm nghề?

**Lí giải: ** Khác nhau theo vùng, không riêng nhóm nghề.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Viết lời giải thích cho người lớn hiểu câu “Nhóm em đang chạy deadline” mà không coi biệt ngữ là ngôn ngữ chuẩn trong mọi hoàn cảnh.

    Xem lời giải

    “Nhóm cháu đang gấp rút hoàn thành công việc trước hạn nộp.” Có thể giải thích deadline là hạn cuối; sau đó dùng cách nói rõ trong báo cáo.

Ghi nhớ

Biệt ngữ xã hội là từ ngữ dùng trong một nhóm xã hội nhất định, với nghĩa hoặc cách dùng riêng. Phân biệt với từ địa phương dựa vùng miền. Khi dùng với người ngoài nhóm, cần giải thích hoặc thay bằng từ toàn dân; không lấy biệt ngữ làm cớ coi thường người khác.

Dễ nhầm

  • Không thay phân tích bằng nhãn khen/chê chung chung; mọi nhận xét về văn bản cần có chi tiết và lời giải thích.

Bài tập

Đã đúng 0/3 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Biệt ngữ xã hội là từ ngữ dùng trong một nhóm xã hội nhất định, với nghĩa hoặc cách dùng riêng. Phân biệt với từ địa phương dựa vùng miền. Khi dùng với người ngoài nhóm, cần giải thích hoặc thay bằng từ toàn dân; không lấy biệt ngữ làm cớ coi thường người khác.

    Ngữ liệu luyện tập nguyên gốc

    Trong nhóm học sinh, một bạn nói: “Tớ bị gậy môn Toán”, với “gậy” là cách gọi điểm 1. Từ nào được dùng với nghĩa riêng của nhóm?

    **Lí giải: ** “Gậy” ở đây gọi điểm 1 theo cách nói trong nhóm, không chỉ một vật bằng gỗ; đó là nghĩa biệt ngữ được ngữ cảnh giải thích.

    Nhóm bạn nói “Tớ cày bài cả tối”, trong đó cày nghĩa là làm bài nhiều hay làm ruộng?

    **Lí giải: ** Ngữ cảnh học tập chuyển nghĩa cày thành làm liên tục.

    Trong báo cáo trang trọng, nên thay “cày bài” bằng gì?

    **Lí giải: ** Từ toàn dân rõ nghĩa, phù hợp người đọc rộng.

    “Bắp” thay cho “ngô” chủ yếu là từ địa phương hay biệt ngữ nhóm nghề?

    **Lí giải: ** Khác nhau theo vùng, không riêng nhóm nghề.

  2. Câu 1Mức 1Trả lời ngắn

    Trong nhóm học sinh, một bạn nói: “Tớ bị gậy môn Toán”, với “gậy” là cách gọi điểm 1. Từ nào được dùng với nghĩa riêng của nhóm? Chỉ viết đúng từ/cụm từ được hỏi trong câu.

  3. Câu 2Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Nhóm bạn nói “Tớ cày bài cả tối”, trong đó cày nghĩa là làm bài nhiều hay làm ruộng?

  4. Câu 3Mức 2Tự luận

    Viết lại câu “Em cày bài cả tối” trong một báo cáo học tập trang trọng, giữ ý em dành nhiều thời gian làm bài. Giải thích vì sao cách viết mới dễ hiểu hơn với người ngoài nhóm.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  5. Câu 4Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    “Bắp” thay cho “ngô” chủ yếu là từ địa phương hay biệt ngữ nhóm nghề?

  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Viết lời giải thích cho người lớn hiểu câu “Nhóm em đang chạy deadline” mà không coi biệt ngữ là ngôn ngữ chuẩn trong mọi hoàn cảnh.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 2Tự luận

    Giải thích vì sao cần xét ngữ cảnh khi dùng kiến thức biệt ngữ xã hội. Nêu một ví dụ từ các câu sau.

    Trong nhóm học sinh, một bạn nói: “Tớ bị gậy môn Toán”, với “gậy” là cách gọi điểm 1. Từ nào được dùng với nghĩa riêng của nhóm?
    Nhóm bạn nói “Tớ cày bài cả tối”, trong đó cày nghĩa là làm bài nhiều hay làm ruộng?
    Trong báo cáo trang trọng, nên thay “cày bài” bằng gì?
    “Bắp” thay cho “ngô” chủ yếu là từ địa phương hay biệt ngữ nhóm nghề?

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Một người nói “Chiếu bí là biệt ngữ vì em không biết chơi cờ”. Hãy phân biệt thuật ngữ một lĩnh vực với biệt ngữ xã hội, dùng thêm ví dụ “gậy” nghĩa điểm 1.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 4Tự luận

    Sửa một lỗi do dùng máy móc kiến thức biệt ngữ xã hội: nêu câu sai/cách hiểu sai, tạo ngữ cảnh rồi sửa có lí do.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay