Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 8. Hương sắc trăm miền

Bài 14. Đường quê Đồng Tháp Mười

Mục tiêu bài học

  • Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp bài Đường quê Đồng Tháp Mười.
  • Thực hiện viết chương trình hoạt động (bài viết số 1).
  • Thực hiện đọc mở rộng.

Bài giảng

Đọc: Đường quê Đồng Tháp Mười

Đường về thăm ông ở Đồng Tháp Mười không phải con đường bộ thông thường mà trải theo mặt nước. Hoa súng, cá nhỏ, cò, trâu và những thuyền chở lúa hiện ra theo nhịp xuồng đi. Cảnh vật được nhân hóa và so sánh khiến hành trình vừa thực vừa có vẻ cổ tích. Cuối đường là ông đứng đợi, làm cảnh quê ấm hơn. Tình yêu vùng sông nước gắn với mong chờ gặp người thân.

Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Đường quê Đồng Tháp Mười (Trần Quốc Toàn) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 2; không phải nguyên văn tác phẩm.

Cách đọc và hiểu văn bản

Đọc rõ các tên riêng; dừng khi kết thúc một ý. Lần đầu tìm đối tượng hoặc nhân vật, lần hai chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp: Cảnh quê trở nên tha thiết nhờ những kỉ niệm và tình cảm gia đình.

Chi tiết cần chú ý: Người thân chờ em ở cuối hành trình là ai? — ông. Khi nêu ý nghĩa, nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể trong tóm tắt; không chỉ viết “bài rất hay”. Từ cần hiểu: bồng bềnh nghĩa là nổi, chuyển động nhẹ theo mặt nước. Phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm em liên hệ thêm.

Viết: Viết chương trình hoạt động (Bài viết số 1)

Từ ý đã chọn, viết bản hoàn chỉnh. Mỗi đoạn giữ một ý chính, dùng chi tiết làm rõ. Sau khi viết, đọc thành tiếng để phát hiện câu quá dài, ý lặp và chỗ thiếu liên kết. Sửa theo thứ tự nội dung trước, từ và dấu câu sau.

Chương trình hoạt động nêu mục đích, thành phần, thời gian, địa điểm, chuẩn bị, phân công và trình tự. Mỗi việc gắn với người chịu trách nhiệm và sản phẩm. Xét tính khả thi, an toàn và cách xử lí thời tiết. Chương trình là kế hoạch trước khi làm, khác báo cáo viết sau khi làm.

Bài mẫu nguyên bản:

CHƯƠNG TRÌNH ĐỔI SÁCH
Mục đích: chia sẻ sách phù hợp, giữ gìn sách cũ.
Thời gian: 14 giờ–15 giờ thứ sáu, tại lớp 5A.
Chuẩn bị: mỗi bạn mang một cuốn được gia đình đồng ý; nhóm Lan kiểm tra tên và tình trạng.
14 giờ: lớp trưởng nêu quy tắc đổi tự nguyện.
14 giờ 10: từng nhóm giới thiệu sách.
14 giờ 30: đổi sách, ghi người nhận và hẹn ngày trả nếu là mượn.
14 giờ 50: dọn bàn, tổng kết.
Cô giáo giám sát; không trao đổi tiền, không ép bạn đổi. Nếu sách hỏng, báo người phụ trách trước.

Thực hành: Lập chương trình một hoạt động của lớp, có thời gian, người phụ trách, trình tự và phương án an toàn.

Đọc mở rộng

Tìm một văn bản khác phù hợp chủ điểm Hương sắc trăm miền trong sách báo thiếu nhi hoặc tủ sách lớp. Ghi tên bài, tác giả/nguồn, ngày đọc. Chọn hai chi tiết thật từ văn bản, giải thích một từ mới bằng ngữ cảnh, viết 3–4 câu nhận xét có lí do. Chia sẻ một điểm giống và một điểm khác so với bài đang học. Nếu chưa có sách khác, dùng bản tóm tắt bài này để luyện phiếu đọc, sau đó bổ sung tác phẩm đã đọc thực tế; không ghi một cuốn em chưa đọc.

Mẫu phiếu: tên/nguồn → nhân vật hoặc đối tượng → hai chi tiết → thông điệp → câu hỏi muốn trao đổi. Khi giới thiệu, không kể hết nội dung để người nghe còn hứng thú tự đọc.

Quan sát để đọc và viết

Minh họa hỗ trợ quan sát

Chọn chi tiết về hoa, mặt nước, bờ cây trong tranh để nói một câu tả cảnh có hình ảnh.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Chọn một chi tiết cụ thể và giải thích thông điệp bằng lời riêng.

    Xem lời giải

    Chi tiết tiêu biểu: Hoa súng, cá nhỏ, cò, trâu và những thuyền chở lúa hiện ra theo nhịp xuồng đi. Chi tiết này giúp người đọc nhận ra: Cảnh quê trở nên tha thiết nhờ những kỉ niệm và tình cảm gia đình. Nhận xét dựa vào nội dung đoạn, không thêm một sự việc chưa được kể.

Từ vựng

  • bồng bềnh

    nổi, chuyển động nhẹ theo mặt nước

Ghi nhớ

Cảnh quê trở nên tha thiết nhờ những kỉ niệm và tình cảm gia đình.

Dễ nhầm

  • Cảnh quê chỉ đáng nhớ khi không có dấu vết đời sống. Nhận xét này không đúng với bài.
  • Bản tóm tắt là lời diễn đạt mới; khi cần đọc nguyên văn, đối chiếu sách.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Đường về thăm ông ở Đồng Tháp Mười không phải con đường bộ thông thường mà trải theo mặt nước. Hoa súng, cá nhỏ, cò, trâu và những thuyền chở lúa hiện ra theo nhịp xuồng đi. Cảnh vật được nhân hóa và so sánh khiến hành trình vừa thực vừa có vẻ cổ tích. Cuối đường là ông đứng đợi, làm cảnh quê ấm hơn. Tình yêu vùng sông nước gắn với mong chờ gặp người thân.

    Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Đường quê Đồng Tháp Mười (Trần Quốc Toàn) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 2; không phải nguyên văn tác phẩm.

  2. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Nối từ ngữ trong chủ điểm với nghĩa đúng.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 2Mức 1Trả lời ngắn

    Theo bản tóm tắt: Người thân chờ em ở cuối hành trình là ai?

  4. Câu 3Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc?

  5. Câu 4Mức 3Tự luận

    Chọn một chi tiết trong đoạn tóm tắt và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết ấy làm rõ thông điệp. Không chép nguyên cả đoạn.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  6. Câu 5Mức 2Điền vào chỗ trống

    Chọn trong ba từ/cụm từ cho sẵn, từ/cụm từ nào có nghĩa “nổi, chuyển động nhẹ theo mặt nước”? Điền đúng từ/cụm từ đã chọn, giữ dấu thanh: .

  7. Câu 6Mức 2Tự luận

    Dùng từ “bồng bềnh” trong một câu mới đúng nghĩa, khác câu trong đoạn đọc.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Viết chương trình hoạt động (Bài viết số 1). Lập chương trình một hoạt động của lớp, có thời gian, người phụ trách, trình tự và phương án an toàn. Thực hiện đúng bước học: tìm ý, lập dàn ý, viết hoặc chỉnh sửa theo tên hoạt động.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 3Tự luận

    Lập phiếu đọc mở rộng với tên, nguồn, hai chi tiết, một từ mới và điều em rút ra. So sánh với bài “Đường quê Đồng Tháp Mười”.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  10. Câu 9Mức 2Tự luận

    Quan sát tranh đính kèm. Nêu hai chi tiết thật nhìn thấy và viết một câu liên hệ với chủ đề bài. Không gán tranh thành sự việc nguyên văn trong tác phẩm.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay