Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 8. Uống nước nhớ nguồn

Bài 9. Sự tích con Rồng cháu Tiên

Mục tiêu bài học

  • Hiểu nội dung, chi tiết và ý nghĩa bài “Sự tích con Rồng cháu Tiên”.
  • Thực hành Luyện từ và câu: Luyện tập về hai thành phần chính của câu.
  • Thực hành Lập dàn ý cho bài văn kể lại một câu chuyện.

Bài giảng

Đọc: Sự tích con Rồng cháu Tiên

Lời tóm tắt mới của bài “Sự tích con Rồng cháu Tiên” — tác giả/nguồn: Truyện dân gian, theo bản kể của Nguyễn Đổng Chi. Đây không phải toàn văn tác phẩm.

Truyền thuyết kể Lạc Long Quân và Âu Cơ gặp nhau, kết duyên. Âu Cơ sinh bọc trăm trứng, nở trăm người con. Vì nguồn gốc, môi trường sống khác nhau, họ chia con: một nửa theo cha xuống biển, một nửa theo mẹ lên núi và hẹn khi cần sẽ giúp nhau. Người con trưởng về sau được tôn làm Hùng Vương. Câu chuyện giải thích biểu tượng con Rồng cháu Tiên và tình đồng bào, củng cố ý niệm chung nguồn cội giữa những cộng đồng sống ở nhiều miền.

Minh họa chủ điểm Uống nước nhớ nguồn

Đọc sâu: chi tiết, quan hệ và cách đọc

Đây là truyền thuyết có chi tiết kì ảo, chứa niềm tin và cách hình dung cội nguồn của dân gian; không thay cho giải thích sinh học rằng con người thật nở từ trứng.

Khi đọc trong sách, ngắt ở ranh giới cụm từ và dấu câu; đổi giọng theo người kể, nhân vật hoặc cảm xúc. Tóm tắt trên dùng để tự học và làm bài; muốn luyện đúng nhịp thơ, kịch, em mở bản in hợp pháp. Không tự chấm phát âm bằng câu trả lời gõ.

Mạch nội dung:

  1. Lạc Long Quân và Âu Cơ có trăm con.
  2. Con theo cha xuống biển, theo mẹ lên núi.
  3. Lời hẹn gắn bó và người con trưởng nối truyền Hùng Vương.

Luyện từ và câu: Luyện tập về hai thành phần chính của câu

Hai thành phần chính của câu là chủ ngữ và vị ngữ. Chủ ngữ nêu người, sự vật được nói đến; vị ngữ nêu hoạt động, trạng thái hoặc đặc điểm của đối tượng ấy. Trong “Bạn Hà đang đọc sách”, chủ ngữ là Bạn Hà, vị ngữ là đang đọc sách. Đặt câu hỏi Ai/cái gì? để tìm chủ ngữ, rồi hỏi đang làm gì/thế nào? để tìm vị ngữ.

Lập dàn ý cho bài văn kể lại một câu chuyện

Tiết này kể lại câu chuyện về một nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe. Nêu tên nhân vật, nguồn câu chuyện, giữ sự việc chính theo trình tự và kết thúc. Phân biệt chi tiết trong nguồn với suy nghĩ của người kể; không tự bịa thêm chiến công hay lời thoại rồi coi là sự kiện. Bài văn có mở bài, thân bài, kết bài; không chỉ liệt kê tiểu sử.

Bài mẫu tự soạn:
Em đã đọc câu chuyện về anh Ba theo Trần Dân Tiên. Em nhớ nhất cuộc trò chuyện cho thấy ý chí lên đường giúp đồng bào của anh.

Khi ở Sài Gòn, anh Ba được một người bạn đưa đi xem những điều mới như đèn điện và chiếu bóng. Anh muốn ra nước ngoài tìm hiểu cuộc sống, cách làm việc để sau này giúp người dân mình. Anh hỏi người bạn tên Lê có muốn cùng đi không. Anh Lê lo không có tiền cho chuyến đi xa. Anh Ba giơ tay, giải thích rằng mình có thể làm việc để kiếm sống và tiếp tục hành trình. Sự hăng hái của anh khiến bạn lúc đầu nhận lời. Nhưng sau khi cân nhắc những mạo hiểm, anh Lê không dám theo. Anh Ba vẫn quyết tâm lên đường; về sau, người thanh niên ấy được biết là Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Câu chuyện giúp em hiểu lòng yêu nước gắn với ý chí và việc làm. Em khâm phục tinh thần tự lực, đồng thời biết rằng đây là lời kể mới dựa vào câu chuyện đã đọc, không phải lời thoại lịch sử em tự ghi lại.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Lập dàn ý ba phần kể lại một câu chuyện về nhân vật lịch sử em đã đọc hoặc nghe.

    Xem lời giải

    Mở bài: giới thiệu chuyện Anh Ba theo Trần Dân Tiên. Thân bài: anh muốn ra nước ngoài tìm hiểu để giúp đồng bào → rủ anh Lê → bạn lo tiền → anh nêu cách lao động kiếm sống → bạn không đủ can đảm theo, anh vẫn lên đường. Kết bài: khâm phục ý chí, tinh thần tự lực; không thêm sự kiện chưa biết.

Từ vựng

  • truyền thuyết

    truyện dân gian về nhân vật, sự kiện gắn với cách nhớ lịch sử, có yếu tố kì ảo

  • đồng bào

    người cùng dân tộc, đất nước

  • cội nguồn

    nguồn gốc sâu xa

Ghi nhớ

Đây là truyền thuyết có chi tiết kì ảo, chứa niềm tin và cách hình dung cội nguồn của dân gian; không thay cho giải thích sinh học rằng con người thật nở từ trứng.

Viết: Tiết này kể lại câu chuyện về một nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe. Nêu tên nhân vật, nguồn câu chuyện, giữ sự việc chính theo trình tự và kết thúc. Phân biệt chi tiết trong nguồn với suy nghĩ của người kể; không tự bịa thêm chiến công hay lời thoại rồi coi là sự kiện. Bài văn có mở bài, thân bài, kết bài; không chỉ liệt kê tiểu sử.

Dễ nhầm

  • Phân biệt chi tiết thực sự có trong văn bản với suy nghĩ, tưởng tượng thêm của người đọc.

Bài tập

Đã đúng 0/6 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Lời tóm tắt mới của bài “Sự tích con Rồng cháu Tiên” — tác giả/nguồn: Truyện dân gian, theo bản kể của Nguyễn Đổng Chi. Đây không phải toàn văn tác phẩm.

    Truyền thuyết kể Lạc Long Quân và Âu Cơ gặp nhau, kết duyên. Âu Cơ sinh bọc trăm trứng, nở trăm người con. Vì nguồn gốc, môi trường sống khác nhau, họ chia con: một nửa theo cha xuống biển, một nửa theo mẹ lên núi và hẹn khi cần sẽ giúp nhau. Người con trưởng về sau được tôn làm Hùng Vương. Câu chuyện giải thích biểu tượng con Rồng cháu Tiên và tình đồng bào, củng cố ý niệm chung nguồn cội giữa những cộng đồng sống ở nhiều miền.

  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Lời hẹn khi chia con thể hiện điều gì?

  3. Câu 2Mức 2Đúng / Sai

    Bọc trăm trứng là chi tiết kì ảo của truyền thuyết.

  4. Câu 3Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Xếp các ý theo mạch của lời tóm tắt ở trên.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Con theo cha xuống biển, theo mẹ lên núi.
    2. 2Lạc Long Quân và Âu Cơ có trăm con.
    3. 3Lời hẹn gắn bó và người con trưởng nối truyền Hùng Vương.
  5. Câu 4Mức 2Ghép nối

    Nối từ với nghĩa dùng trong bài.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  6. Câu 5Mức 2Ghép nối

    Nối hai phần trong câu “Đàn chim bay về tổ”.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  7. Câu 6Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Chi tiết nào cần giữ đúng khi kể lại chuyện Anh Ba?

    Bài mẫu tự soạn:
    Em đã đọc câu chuyện về anh Ba theo Trần Dân Tiên. Em nhớ nhất cuộc trò chuyện cho thấy ý chí lên đường giúp đồng bào của anh.

    Khi ở Sài Gòn, anh Ba được một người bạn đưa đi xem những điều mới như đèn điện và chiếu bóng. Anh muốn ra nước ngoài tìm hiểu cuộc sống, cách làm việc để sau này giúp người dân mình. Anh hỏi người bạn tên Lê có muốn cùng đi không. Anh Lê lo không có tiền cho chuyến đi xa. Anh Ba giơ tay, giải thích rằng mình có thể làm việc để kiếm sống và tiếp tục hành trình. Sự hăng hái của anh khiến bạn lúc đầu nhận lời. Nhưng sau khi cân nhắc những mạo hiểm, anh Lê không dám theo. Anh Ba vẫn quyết tâm lên đường; về sau, người thanh niên ấy được biết là Chủ tịch Hồ Chí Minh.

    Câu chuyện giúp em hiểu lòng yêu nước gắn với ý chí và việc làm. Em khâm phục tinh thần tự lực, đồng thời biết rằng đây là lời kể mới dựa vào câu chuyện đã đọc, không phải lời thoại lịch sử em tự ghi lại.

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Lập dàn ý ba phần kể lại một câu chuyện về nhân vật lịch sử em đã đọc hoặc nghe.

    Yêu cầu thể loại: Tiết này kể lại câu chuyện về một nhân vật lịch sử đã đọc hoặc nghe. Nêu tên nhân vật, nguồn câu chuyện, giữ sự việc chính theo trình tự và kết thúc. Phân biệt chi tiết trong nguồn với suy nghĩ của người kể; không tự bịa thêm chiến công hay lời thoại rồi coi là sự kiện. Bài văn có mở bài, thân bài, kết bài; không chỉ liệt kê tiểu sử.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 3Tự luận

    Đọc lời tóm tắt thành tiếng, người lớn nghe; tiếp đó nói 2–3 câu giải thích điều em tâm đắc.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay