Tiếng Việt 4
Tiếng ViệtLớp 4Phần 7. Sống để yêu thương

Bài 4. Quả ngọt cuối mùa

Mục tiêu bài học

  • Hiểu nội dung, chi tiết và ý nghĩa bài “Quả ngọt cuối mùa”.
  • Thực hành Tìm ý cho đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc về một nhân vật trong văn học.
  • Thực hành Đọc mở rộng.

Bài giảng

Đọc: Quả ngọt cuối mùa

Lời tóm tắt mới của bài “Quả ngọt cuối mùa” — tác giả/nguồn: Võ Thanh An. Đây không phải toàn văn tác phẩm.

Bà giữ chùm cam đến cuối mùa để dành cho con cháu. Dù rét và tuổi cao, bà vẫn ra xem, lo sương làm hỏng quả hay chim ăn mất. Chùm quả vàng giữa mùa xuân gợi công chăm chút âm thầm của bà. Người cháu nghĩ tới mái tóc bạc, làn da theo năm tháng và càng thương người thân đang xa con cháu. Quả ngọt trở thành hình ảnh nói về tình yêu và tấm lòng đáng quý, không chỉ về món ăn.

Minh họa chủ điểm Sống để yêu thương

Đọc sâu: chi tiết, quan hệ và cách đọc

Cảnh bà giữ cam là bằng chứng cụ thể cho yêu thương. So sánh bà với quả ngọt nhấn mạnh lòng tốt càng đằm sâu theo tuổi, không có nghĩa người già chỉ có giá trị khi làm việc cho con cháu.

Khi đọc trong sách, ngắt ở ranh giới cụm từ và dấu câu; đổi giọng theo người kể, nhân vật hoặc cảm xúc. Tóm tắt trên dùng để tự học và làm bài; muốn luyện đúng nhịp thơ, kịch, em mở bản in hợp pháp. Không tự chấm phát âm bằng câu trả lời gõ.

Mạch nội dung:

  1. Bà giữ chùm cam cho con cháu.
  2. Bà trông quả qua rét và lo chim, sương.
  3. Người cháu hiểu vị ngọt của tình bà.

Tìm ý cho đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc về một nhân vật trong văn học

Đoạn nêu tình cảm, cảm xúc cần nói rõ em dành tình cảm cho ai/nhân vật nào, vì sao. Chọn một hai kỉ niệm hoặc hành động cụ thể làm bằng chứng. Không chỉ lặp em rất yêu quý nhiều lần. Dùng từ cảm xúc đúng mức, phân biệt việc nhân vật làm trong truyện với liên tưởng riêng của em. Kết đoạn có thể nói mong muốn hoặc việc em sẽ làm.

**Trọng tâm tiết này:**Dùng bảng Ai/cái gì? Ở đâu? Có chi tiết nào nổi bật? Em nghĩ/cảm thấy gì? Ghi ngắn, không chép thành câu mẫu có sẵn. Với sự vật thật, chỉ ghi điều đã quan sát an toàn; với truyện, đánh dấu chi tiết nằm trong văn bản và suy nghĩ riêng.

Bài mẫu tự soạn:
Em quý người cha trong truyện dân gian Bó đũa. Ông buồn khi thấy các con thường bất hòa. Thay vì chỉ trách mắng, ông nhờ các con thử bẻ cả bó đũa rồi từng chiếc đũa. Hai kết quả khác nhau giúp lời khuyên của ông trở nên dễ hiểu. Em cảm phục sự kiên nhẫn và cách dạy con gần gũi ấy. Câu chuyện khiến em muốn biết lắng nghe, nhường nhịn người thân hơn.

Đọc mở rộng

Đúng yêu cầu phần in sách: đọc câu chuyện về tình thương giữa người với người hoặc người với loài vật. Dùng bài mới dưới đây để tự luyện ngay; sau đó tìm thêm một văn bản cùng thể loại trong sách/thư viện hoặc nguồn người lớn chọn.

Chiếc ô đi chậm

Tan học, Tuấn thấy bạn mới đứng chờ dưới hiên. Em đã định chạy ra cổng với chiếc ô của mình, rồi nhận ra bạn chưa có áo mưa. Tuấn hỏi bạn có muốn đi cùng tới chỗ người thân đón không. Hai bạn bước chậm, giữ ô nghiêng vừa đủ và tránh phần sân trơn. Tuấn không nắm kéo khi bạn chưa sẵn sàng. Tới cổng, bạn nói lời cảm ơn rồi giới thiệu bà đang đợi. Tuấn vui vì mình đã hỏi trước và giúp đúng điều bạn cần, không phải làm một việc lớn để được khen.

(Ngữ liệu mới do nhóm biên soạn sáng tác/tổng hợp, không phải văn bản chép từ SGK.)

Ghi phiếu: tên, tác giả/nguồn, ngày đọc; Nội dung; hành động yêu thương; chi tiết làm xúc động và lí do. Ghi chi tiết bằng lời riêng. Nói cho bạn một điều thú vị/xúc động và trả lời một câu hỏi; mang phiếu chia sẻ với người thân. Không chép toàn văn tác phẩm hiện đại vào phiếu.

Mẫu phiếu có nội dung cụ thể: Phiếu mẫu minh họa (ngày giả định: 6 tháng 9 năm 2026). Tên bài: Chiếc ô đi chậm. Tác giả: nhóm biên soạn; ngữ liệu mới trong học liệu này. Thể loại: truyện về tình yêu thương giữa người với người. Nhân vật: Tuấn và bạn mới. Nội dung: cùng đi dưới ô tới nơi người thân đón. Hành động yêu thương: Tuấn hỏi bạn có muốn đi cùng, đi chậm trên sân trơn, không nắm kéo khi bạn chưa sẵn sàng. Chi tiết xúc động: Tuấn giúp đúng nhu cầu dù đang định chạy ra cổng. Lí do: bạn vừa được che mưa vừa được tôn trọng. Mức yêu thích của người ghi mẫu: 4/5, vì bài có chi tiết rõ để trao đổi. Ngày và mức yêu thích của em cần ghi theo lần đọc, cảm nhận thật.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Ghi ít nhất 4 ý cụ thể để chuẩn bị cho bài viết: Viết đoạn 6–8 câu nêu tình cảm về một nhân vật trong câu chuyện em đã đọc hoặc nghe, có ít nhất một chi tiết làm căn cứ.

    Xem lời giải

    Bảng ý về nhân vật người cha trong Bó đũa: (1) Tình cảm: quý mến, cảm phục. (2) Hoàn cảnh: các con hay bất hòa. (3) Chi tiết: cha đưa bó đũa rồi từng chiếc cho con bẻ. (4) Lí do cảm phục: ông kiên nhẫn dùng việc gần gũi để con tự hiểu. (5) Liên hệ: em muốn nhường nhịn người thân. Đây là nhân vật trong truyện, không đổi thành kỉ niệm em đã tận mắt thấy.

Từ vựng

  • chắt chiu

    gom góp, giữ gìn từng chút

  • trảy

    hái quả

  • tấm lòng

    tình cảm, ý nghĩ tốt dành cho người khác

Ghi nhớ

Cảnh bà giữ cam là bằng chứng cụ thể cho yêu thương. So sánh bà với quả ngọt nhấn mạnh lòng tốt càng đằm sâu theo tuổi, không có nghĩa người già chỉ có giá trị khi làm việc cho con cháu.

Viết: Đoạn nêu tình cảm, cảm xúc cần nói rõ em dành tình cảm cho ai/nhân vật nào, vì sao. Chọn một hai kỉ niệm hoặc hành động cụ thể làm bằng chứng. Không chỉ lặp em rất yêu quý nhiều lần. Dùng từ cảm xúc đúng mức, phân biệt việc nhân vật làm trong truyện với liên tưởng riêng của em. Kết đoạn có thể nói mong muốn hoặc việc em sẽ làm.

Dễ nhầm

  • Phân biệt chi tiết thực sự có trong văn bản với suy nghĩ, tưởng tượng thêm của người đọc.

Bài tập

Đã đúng 0/5 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Lời tóm tắt mới của bài “Quả ngọt cuối mùa” — tác giả/nguồn: Võ Thanh An. Đây không phải toàn văn tác phẩm.

    Bà giữ chùm cam đến cuối mùa để dành cho con cháu. Dù rét và tuổi cao, bà vẫn ra xem, lo sương làm hỏng quả hay chim ăn mất. Chùm quả vàng giữa mùa xuân gợi công chăm chút âm thầm của bà. Người cháu nghĩ tới mái tóc bạc, làn da theo năm tháng và càng thương người thân đang xa con cháu. Quả ngọt trở thành hình ảnh nói về tình yêu và tấm lòng đáng quý, không chỉ về món ăn.

  2. Câu 1Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Bà giữ chùm cam cho ai?

  3. Câu 2Mức 2Đúng / Sai

    Bà không phải chăm nom vì thời tiết cuối mùa luôn thuận lợi.

  4. Câu 3Mức 2Sắp xếp thứ tự

    Xếp các ý theo mạch của lời tóm tắt ở trên.

    Sắp xếp các mục theo thứ tự đúng (kéo thả hoặc dùng nút mũi tên).

    1. 1Bà trông quả qua rét và lo chim, sương.
    2. 2Người cháu hiểu vị ngọt của tình bà.
    3. 3Bà giữ chùm cam cho con cháu.
  5. Câu 4Mức 2Ghép nối

    Nối từ với nghĩa dùng trong bài.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  6. Câu 5Mức 3Tự luận

    Nêu một điều em hiểu từ bài đọc, dùng ít nhất một chi tiết trong lời tóm tắt để giải thích.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  7. Câu 6Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    Cách viết nào giúp cảm xúc có căn cứ?

    Bài mẫu:
    Em quý người cha trong truyện dân gian Bó đũa. Ông buồn khi thấy các con thường bất hòa. Thay vì chỉ trách mắng, ông nhờ các con thử bẻ cả bó đũa rồi từng chiếc đũa. Hai kết quả khác nhau giúp lời khuyên của ông trở nên dễ hiểu. Em cảm phục sự kiên nhẫn và cách dạy con gần gũi ấy. Câu chuyện khiến em muốn biết lắng nghe, nhường nhịn người thân hơn.

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Ghi ít nhất 4 ý cụ thể để chuẩn bị cho bài viết: Viết đoạn 6–8 câu nêu tình cảm về một nhân vật trong câu chuyện em đã đọc hoặc nghe, có ít nhất một chi tiết làm căn cứ.

    Yêu cầu thể loại: Đoạn nêu tình cảm, cảm xúc cần nói rõ em dành tình cảm cho ai/nhân vật nào, vì sao. Chọn một hai kỉ niệm hoặc hành động cụ thể làm bằng chứng. Không chỉ lặp em rất yêu quý nhiều lần. Dùng từ cảm xúc đúng mức, phân biệt việc nhân vật làm trong truyện với liên tưởng riêng của em. Kết đoạn có thể nói mong muốn hoặc việc em sẽ làm.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 3Tự luận

    Đọc ngữ liệu mới rồi lập phiếu, trình bày hoặc trao đổi với bạn.

    Chiếc ô đi chậm

    Tan học, Tuấn thấy bạn mới đứng chờ dưới hiên. Em đã định chạy ra cổng với chiếc ô của mình, rồi nhận ra bạn chưa có áo mưa. Tuấn hỏi bạn có muốn đi cùng tới chỗ người thân đón không. Hai bạn bước chậm, giữ ô nghiêng vừa đủ và tránh phần sân trơn. Tuấn không nắm kéo khi bạn chưa sẵn sàng. Tới cổng, bạn nói lời cảm ơn rồi giới thiệu bà đang đợi. Tuấn vui vì mình đã hỏi trước và giúp đúng điều bạn cần, không phải làm một việc lớn để được khen.

    (Ngữ liệu mới do nhóm biên soạn sáng tác/tổng hợp, không phải văn bản chép từ SGK.)

    Phiếu ghi tên/tác giả, ngày đọc, chi tiết có căn cứ và: Nội dung; hành động yêu thương; chi tiết làm xúc động và lí do. Cuối phiếu thêm một câu hỏi muốn tìm hiểu; đánh giá mức thích theo cảm nhận thật. Nếu có điều kiện, chọn thêm một văn bản đúng thể loại để luyện cùng mẫu.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay