NeoEdu
Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 7. Vẻ đẹp cuộc sống

Bài 2. Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

Mục tiêu bài học

  • Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ.
  • Thực hiện viết mở bài và kết bài cho bài văn tả người.
  • Thực hiện đọc mở rộng.

Bài giảng

Đọc: Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

Trong lời ru của người mẹ Tà-ôi, em bé ở trên lưng mẹ khi mẹ giã gạo, làm nương và góp sức cho cuộc kháng chiến. Nhịp công việc hòa với nhịp ru, cho thấy tình mẹ không tách rời tình thương cộng đồng và đất nước. Mẹ mong con lớn lên khỏe mạnh, sống tự do và có ích. Nguyễn Khoa Điềm dùng lời gọi thân mật, hình ảnh lao động và các đoạn lặp để tạo giọng tha thiết. Đọc thơ cần cảm nhận điều người mẹ ước cho con chứ không chỉ kể công việc.

Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ (Nguyễn Khoa Điềm) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 2; không phải nguyên văn tác phẩm.

Cách đọc và hiểu văn bản

Đọc rõ các tên riêng; dừng khi kết thúc một ý. Lần đầu tìm đối tượng hoặc nhân vật, lần hai chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp: Tình mẹ hòa cùng tình yêu cộng đồng và khát vọng tự do.

Chi tiết cần chú ý: Người mẹ thuộc dân tộc nào theo bản tóm tắt? — Tà-ôi. Khi nêu ý nghĩa, nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể trong tóm tắt; không chỉ viết “bài rất hay”. Từ cần hiểu: a-kay nghĩa là cách gọi con trong tiếng Tà-ôi ở bài thơ. Phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm em liên hệ thêm.

Viết: Viết mở bài và kết bài cho bài văn tả người

Viết hai mở bài: một cách giới thiệu thẳng, một cách dẫn từ kỉ niệm hoặc quan sát. Viết hai kết bài: một cách khép ý ngắn, một cách mở rộng suy nghĩ. Chọn cặp phù hợp thân bài, không lặp nguyên câu mở đầu.

Quan sát nét ngoại hình nổi bật cùng lời nói, động tác trong một hoạt động. Chọn chi tiết bộc lộ tính cách, tránh liệt kê chiều cao, tóc, mắt thiếu liên kết. Mở bài giới thiệu quan hệ; thân bài tả diện mạo và việc làm; kết bài nêu tình cảm. Tôn trọng người được tả, không chế giễu ngoại hình.

Bài mẫu nguyên bản:

Bác Tư là người chăm vườn của trường em. Buổi sáng, bác thường đến trước khi tiếng trống vang. Dáng bác hơi gầy, chiếc mũ vải đã nhạt màu che mái tóc hoa râm. Em nhớ nhất đôi bàn tay rám nắng cầm kéo rất chắc nhưng chạm vào lá thì nhẹ. Bác cúi xuống xem từng gốc rồi mới tưới, không vội đổ nước thật nhiều. Thấy chúng em đứng nhìn, bác mỉm cười chỉ cách nhận ra cây đang thiếu nước. Giọng bác chậm, ấm và dễ hiểu. Nhờ bác, bồn hoa trước lớp tươi hơn, còn chúng em học được cách kiên nhẫn với một việc nhỏ.

Thực hành: Tả một người em quý trong lúc người đó làm việc, lựa chọn chi tiết bộc lộ phẩm chất.

Đọc mở rộng

Tìm một văn bản khác phù hợp chủ điểm Vẻ đẹp cuộc sống trong sách báo thiếu nhi hoặc tủ sách lớp. Ghi tên bài, tác giả/nguồn, ngày đọc. Chọn hai chi tiết thật từ văn bản, giải thích một từ mới bằng ngữ cảnh, viết 3–4 câu nhận xét có lí do. Chia sẻ một điểm giống và một điểm khác so với bài đang học. Nếu chưa có sách khác, dùng bản tóm tắt bài này để luyện phiếu đọc, sau đó bổ sung tác phẩm đã đọc thực tế; không ghi một cuốn em chưa đọc.

Mẫu phiếu: tên/nguồn → nhân vật hoặc đối tượng → hai chi tiết → thông điệp → câu hỏi muốn trao đổi. Khi giới thiệu, không kể hết nội dung để người nghe còn hứng thú tự đọc.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Chọn một chi tiết cụ thể và giải thích thông điệp bằng lời riêng.

    Xem lời giải

    Chi tiết tiêu biểu: Nhịp công việc hòa với nhịp ru, cho thấy tình mẹ không tách rời tình thương cộng đồng và đất nước. Chi tiết này giúp người đọc nhận ra: Tình mẹ hòa cùng tình yêu cộng đồng và khát vọng tự do. Nhận xét dựa vào nội dung đoạn, không thêm một sự việc chưa được kể.

Từ vựng

  • a-kay

    cách gọi con trong tiếng Tà-ôi ở bài thơ

Ghi nhớ

Tình mẹ hòa cùng tình yêu cộng đồng và khát vọng tự do.

Dễ nhầm

  • Người mẹ chỉ quan tâm con, không nghĩ tới cộng đồng. Nhận xét này không đúng với bài.
  • Bản tóm tắt là lời diễn đạt mới; khi cần đọc nguyên văn, đối chiếu sách.

Bài tập

Đã đúng 0/4 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Trong lời ru của người mẹ Tà-ôi, em bé ở trên lưng mẹ khi mẹ giã gạo, làm nương và góp sức cho cuộc kháng chiến. Nhịp công việc hòa với nhịp ru, cho thấy tình mẹ không tách rời tình thương cộng đồng và đất nước. Mẹ mong con lớn lên khỏe mạnh, sống tự do và có ích. Nguyễn Khoa Điềm dùng lời gọi thân mật, hình ảnh lao động và các đoạn lặp để tạo giọng tha thiết. Đọc thơ cần cảm nhận điều người mẹ ước cho con chứ không chỉ kể công việc.

    Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ (Nguyễn Khoa Điềm) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 2; không phải nguyên văn tác phẩm.

  2. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Nối từ ngữ trong chủ điểm với nghĩa đúng.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 2Mức 1Trả lời ngắn

    Theo bản tóm tắt: Người mẹ thuộc dân tộc nào theo bản tóm tắt?

  4. Câu 3Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc?

  5. Câu 4Mức 3Tự luận

    Chọn một chi tiết trong đoạn tóm tắt và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết ấy làm rõ thông điệp. Không chép nguyên cả đoạn.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  6. Câu 5Mức 2Điền vào chỗ trống

    Chọn trong ba từ/cụm từ cho sẵn, từ/cụm từ nào có nghĩa “cách gọi con trong tiếng Tà-ôi ở bài thơ”? Điền đúng từ/cụm từ đã chọn, giữ dấu thanh: .

  7. Câu 6Mức 2Tự luận

    Dùng từ “a-kay” trong một câu mới đúng nghĩa, khác câu trong đoạn đọc.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Viết mở bài và kết bài cho bài văn tả người. Tả một người em quý trong lúc người đó làm việc, lựa chọn chi tiết bộc lộ phẩm chất. Thực hiện đúng bước học: tìm ý, lập dàn ý, viết hoặc chỉnh sửa theo tên hoạt động.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 3Tự luận

    Lập phiếu đọc mở rộng với tên, nguồn, hai chi tiết, một từ mới và điều em rút ra. So sánh với bài “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay