Bài 9. Trước cổng trời · Tiếng Việt 5

Đọc: Trước cổng trời

Từ khoảng mở giữa hai vách đá, người quan sát nhìn ra bức tranh vùng cao nhiều tầng lớp. Xa gần có mây, thác, hoa, suối và những nương lúa chín. Giữa thiên nhiên là người dân các dân tộc đi làm, hái măng, trồng trọt. Cảnh núi rừng không lạnh lẽo vì có hoạt động và sắc áo của con người. Điểm nhìn từ cao ra xa khiến cảnh rộng lớn mà vẫn gần gũi. Bài thơ kết hợp vẻ đẹp tự nhiên với sức sống lao động.

Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Trước cổng trời (Nguyễn Đình Ảnh) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 1; không phải nguyên văn tác phẩm.

Cách đọc và hiểu văn bản

Đọc rõ các tên riêng; dừng khi kết thúc một ý. Lần đầu tìm đối tượng hoặc nhân vật, lần hai chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp: Thiên nhiên vùng cao đẹp hơn trong sự gắn bó với con người lao động.

Chi tiết cần chú ý: Khoảng mở được nhìn thấy giữa hai vách gì? — đá. Khi nêu ý nghĩa, nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể trong tóm tắt; không chỉ viết “bài rất hay”. Từ cần hiểu: nguyên sơ nghĩa là còn gần trạng thái tự nhiên ban đầu. Phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm em liên hệ thêm.

Luyện từ và câu: Từ đồng nghĩa

Từ đồng nghĩa có nghĩa giống hoặc gần nhau nhưng không phải lúc nào cũng thay thế được. Chọn từ phải hợp đối tượng, sắc thái và mức độ. “Yên tĩnh” nói ít tiếng động; “yên bình” còn gợi cảm giác an lành. Dùng từ chính xác giúp câu không bị lặp mà vẫn giữ đúng ý.

Ví dụ phân tích: “Bạn có tấm lòng nhân hậu” tự nhiên; không thể thay nhân hậu bằng mọi từ có nghĩa gần “tốt” trong bất cứ câu nào.

Viết: Tìm hiểu cách viết bài văn tả phong cảnh

Đọc mẫu bên dưới theo ba câu hỏi: văn bản nhằm làm gì, các ý được sắp xếp ra sao, chi tiết nào làm ý chính rõ hơn. Chỉ ra mở đầu, phần triển khai và kết thúc; rút ra cách làm, không chép lại mẫu.

Quan sát theo thời gian hoặc không gian; ghi màu sắc, âm thanh, chuyển động và cảm xúc thật. Chọn nét nổi bật thay vì liệt kê mọi thứ. Mở bài giới thiệu nơi và lúc; thân bài tả bao quát rồi chi tiết theo trật tự; kết bài nêu tình cảm. So sánh, nhân hóa cần làm rõ cảnh, không dùng dồn dập.

Bài mẫu nguyên bản:

Sáng chủ nhật, em ra vườn sau nhà khi sương còn đọng trên lá. Khu vườn không rộng nhưng mát và yên. Từ cổng vào, lối gạch nhỏ nằm giữa hai hàng rau xanh. Những giọt nước giữ ánh nắng sớm như các hạt thủy tinh. Bên hàng rào, giàn mướp vừa nở thêm mấy bông vàng. Tiếng chim từ ngọn ổi vọng xuống, xen với tiếng bà nhẹ tay tưới cây. Em đứng một lúc để nghe và ngắm, rồi nhặt những lá khô dưới lối đi. Em yêu khoảng vườn vì ở đó mỗi buổi sáng đều có điều nhỏ bé đáng chờ đợi.

Thực hành: Tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan.

Đọc: Trước cổng trời

Cách đọc và hiểu văn bản

Luyện từ và câu: Từ đồng nghĩa

Viết: Tìm hiểu cách viết bài văn tả phong cảnh

Dễ nhầm

Vẽ bài làm

Vẽ bài làm

Vẽ bài làm

Mục tiêu bài học

Bài giảng

Đọc: Trước cổng trời

Cách đọc và hiểu văn bản

Luyện từ và câu: Từ đồng nghĩa

Viết: Tìm hiểu cách viết bài văn tả phong cảnh

Ví dụ

Từ vựng

Ghi nhớ

Dễ nhầm

Bài tập