Tiếng Việt 5
Tiếng ViệtLớp 5Chủ điểm 2. Thiên nhiên kì thú

Bài 13. Mầm non

Mục tiêu bài học

  • Hiểu nội dung, chi tiết và thông điệp bài Mầm non.
  • Thực hiện luyện từ và câu: từ đa nghĩa.
  • Thực hiện lập dàn ý cho bài văn tả phong cảnh.

Bài giảng

Đọc: Mầm non

Mầm non còn nhỏ nép trong lớp vỏ, lặng quan sát cảnh vật cuối đông. Mưa, lá rụng, khoảng rừng thưa và con vật tìm chỗ trú tạo không khí yên ắng. Khi tiếng chim báo xuân xuất hiện, thiên nhiên như đồng loạt thức dậy. Mầm non bật ra khỏi vỏ, vươn lên đón mùa mới. Võ Quảng nhân hóa mầm cây như một em bé để người đọc cảm nhận sức sống đang lớn dần, từ âm thầm đến rộn rã.

Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Mầm non (Võ Quảng) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 1; không phải nguyên văn tác phẩm.

Cách đọc và hiểu văn bản

Đọc rõ các tên riêng; dừng khi kết thúc một ý. Lần đầu tìm đối tượng hoặc nhân vật, lần hai chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp: Thiên nhiên luôn mang trong mình sức sống và sự đổi mới.

Chi tiết cần chú ý: Mùa nào đánh thức mầm non? — mùa xuân. Khi nêu ý nghĩa, nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể trong tóm tắt; không chỉ viết “bài rất hay”. Từ cần hiểu: lất phất nghĩa là rơi nhẹ, thưa, thường nói về mưa nhỏ. Phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm em liên hệ thêm.

Luyện từ và câu: Từ đa nghĩa

Từ đa nghĩa có nhiều nghĩa có liên hệ với nhau. Nghĩa gốc là nghĩa có trước, làm cơ sở hình thành nghĩa chuyển. Các nghĩa của từ có nét liên hệ với nhau, chẳng hạn về hình dáng, vị trí hoặc chức năng. Chân người và chân núi cùng gợi phần dưới làm chỗ tựa. Phải đọc cả cụm từ và câu để hiểu đúng nghĩa, không gán nghĩa gốc vào mọi chỗ.

Ví dụ phân tích: Miệng trong “miệng cốc” không phải bộ phận cơ thể nhưng gợi phần mở để chất đi vào, đi ra.

Viết: Lập dàn ý cho bài văn tả phong cảnh

Chia ý thành mở bài, thân bài, kết bài. Dưới mỗi ý lớn ghi 2–3 chi tiết theo thứ tự sẽ viết. Đọc lại để bỏ ý trùng và bổ sung chỗ thiếu. Dàn ý dùng từ khóa, chưa cần câu hoàn chỉnh.

Quan sát theo thời gian hoặc không gian; ghi màu sắc, âm thanh, chuyển động và cảm xúc thật. Chọn nét nổi bật thay vì liệt kê mọi thứ. Mở bài giới thiệu nơi và lúc; thân bài tả bao quát rồi chi tiết theo trật tự; kết bài nêu tình cảm. So sánh, nhân hóa cần làm rõ cảnh, không dùng dồn dập.

Bài mẫu nguyên bản:

Sáng chủ nhật, em ra vườn sau nhà khi sương còn đọng trên lá. Khu vườn không rộng nhưng mát và yên. Từ cổng vào, lối gạch nhỏ nằm giữa hai hàng rau xanh. Những giọt nước giữ ánh nắng sớm như các hạt thủy tinh. Bên hàng rào, giàn mướp vừa nở thêm mấy bông vàng. Tiếng chim từ ngọn ổi vọng xuống, xen với tiếng bà nhẹ tay tưới cây. Em đứng một lúc để nghe và ngắm, rồi nhặt những lá khô dưới lối đi. Em yêu khoảng vườn vì ở đó mỗi buổi sáng đều có điều nhỏ bé đáng chờ đợi.

Thực hành: Tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan.

Ví dụ

  1. Ví dụ 1

    Chọn một chi tiết cụ thể và giải thích thông điệp bằng lời riêng.

    Xem lời giải

    Chi tiết tiêu biểu: Mưa, lá rụng, khoảng rừng thưa và con vật tìm chỗ trú tạo không khí yên ắng. Chi tiết này giúp người đọc nhận ra: Thiên nhiên luôn mang trong mình sức sống và sự đổi mới. Nhận xét dựa vào nội dung đoạn, không thêm một sự việc chưa được kể.

Từ vựng

  • lất phất

    rơi nhẹ, thưa, thường nói về mưa nhỏ

Ghi nhớ

Thiên nhiên luôn mang trong mình sức sống và sự đổi mới.

Dễ nhầm

  • Mầm cây đợi mùa xuân nhưng cảnh vật không thay đổi. Nhận xét này không đúng với bài.
  • Bản tóm tắt là lời diễn đạt mới; khi cần đọc nguyên văn, đối chiếu sách.

Bài tập

Đã đúng 0/5 câu

  1. Đọc ngữ liệu

    Mầm non còn nhỏ nép trong lớp vỏ, lặng quan sát cảnh vật cuối đông. Mưa, lá rụng, khoảng rừng thưa và con vật tìm chỗ trú tạo không khí yên ắng. Khi tiếng chim báo xuân xuất hiện, thiên nhiên như đồng loạt thức dậy. Mầm non bật ra khỏi vỏ, vươn lên đón mùa mới. Võ Quảng nhân hóa mầm cây như một em bé để người đọc cảm nhận sức sống đang lớn dần, từ âm thầm đến rộn rã.

    Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Mầm non (Võ Quảng) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 1; không phải nguyên văn tác phẩm.

  2. Câu 1Mức 1Ghép nối

    Nối từ ngữ trong chủ điểm với nghĩa đúng.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  3. Câu 2Mức 1Trả lời ngắn

    Theo bản tóm tắt: Mùa nào đánh thức mầm non?

  4. Câu 3Mức 2Trắc nghiệm 1 đáp án

    Thông điệp nào sát nhất với đoạn đọc?

  5. Câu 4Mức 3Tự luận

    Chọn một chi tiết trong đoạn tóm tắt và giải thích bằng 2–3 câu vì sao chi tiết ấy làm rõ thông điệp. Không chép nguyên cả đoạn.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  6. Câu 5Mức 1Trắc nghiệm 1 đáp án

    “Chân núi” dùng từ chân theo nghĩa nào?

  7. Câu 6Mức 2Ghép nối

    Nối cách dùng với nghĩa phù hợp.

    Chạm một ý bên trái rồi chạm ý tương ứng bên phải để ghép cặp.

  8. Câu 7Mức 3Tự luận

    Lập dàn ý cho bài văn tả phong cảnh. Tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan. Chỉ viết dàn ý có phân cấp và ít nhất 6 chi tiết.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay

  9. Câu 8Mức 2Tự luận

    Đọc rõ bản tóm tắt cho một người nghe. Người nghe hỏi: “Mùa nào đánh thức mầm non?”. Trả lời bằng câu đủ ý rồi nhắc lại thông điệp.

    0 từ

    0/10 ảnh

    Có thể chụp nhiều trang. Ảnh được lưu cùng bài làm và giáo viên sẽ chấm trên ảnh.

    Vẽ bài làm

    Ảnh bài làm

    Cuộn chuột hoặc chụm hai ngón để phóng to · kéo để di chuyển · phím R để xoay