Bài 15. Bài ca về mặt trời · Tiếng Việt 5

Đọc: Bài ca về mặt trời

Người kể thức dậy sớm và nghe đàn chim sẻ ríu rít giữa khu vườn còn sương. Từ sau hàng cây, mặt trời dần nhô lên, đổi hình ảnh trong cảm nhận của người ngắm. Tiếng chim và ánh sáng cùng tăng lên khiến buổi sáng như một bản nhạc. Những so sánh từ vật quen thuộc giúp cảnh bình minh dễ hình dung. Bài đọc nhắc người đọc chậm lại, quan sát điều hằng ngày để nhận ra vẻ đẹp vẫn luôn ở quanh mình.

Tóm tắt và phân tích nguyên bản dựa trên bài Bài ca về mặt trời (Theo Nguyễn Trọng Tạo) trong Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức, tập 1; không phải nguyên văn tác phẩm.

Cách đọc và hiểu văn bản

Đọc rõ các tên riêng; dừng khi kết thúc một ý. Lần đầu tìm đối tượng hoặc nhân vật, lần hai chọn chi tiết giúp hiểu thông điệp: Vẻ đẹp bình dị trở nên mới mẻ khi ta chú ý quan sát và cảm nhận.

Chi tiết cần chú ý: Loài chim nào hót trong khu vườn? — chim sẻ. Khi nêu ý nghĩa, nối một nhận xét với bằng chứng cụ thể trong tóm tắt; không chỉ viết “bài rất hay”. Từ cần hiểu: bình minh nghĩa là thời điểm trời bắt đầu sáng khi mặt trời mọc. Phân biệt điều văn bản nêu với trải nghiệm em liên hệ thêm.

Luyện từ và câu: Luyện tập về từ đa nghĩa

Từ đa nghĩa có nhiều nghĩa có liên hệ với nhau. Nghĩa gốc là nghĩa có trước, làm cơ sở hình thành nghĩa chuyển. Các nghĩa của từ có nét liên hệ với nhau, chẳng hạn về hình dáng, vị trí hoặc chức năng. Chân người và chân núi cùng gợi phần dưới làm chỗ tựa. Phải đọc cả cụm từ và câu để hiểu đúng nghĩa, không gán nghĩa gốc vào mọi chỗ.

Ví dụ phân tích: Miệng trong “miệng cốc” không phải bộ phận cơ thể nhưng gợi phần mở để chất đi vào, đi ra.

Viết: Viết bài văn tả phong cảnh

Từ ý đã chọn, viết bản hoàn chỉnh. Mỗi đoạn giữ một ý chính, dùng chi tiết làm rõ. Sau khi viết, đọc thành tiếng để phát hiện câu quá dài, ý lặp và chỗ thiếu liên kết. Sửa theo thứ tự nội dung trước, từ và dấu câu sau.

Quan sát theo thời gian hoặc không gian; ghi màu sắc, âm thanh, chuyển động và cảm xúc thật. Chọn nét nổi bật thay vì liệt kê mọi thứ. Mở bài giới thiệu nơi và lúc; thân bài tả bao quát rồi chi tiết theo trật tự; kết bài nêu tình cảm. So sánh, nhân hóa cần làm rõ cảnh, không dùng dồn dập.

Bài mẫu nguyên bản:

Sáng chủ nhật, em ra vườn sau nhà khi sương còn đọng trên lá. Khu vườn không rộng nhưng mát và yên. Từ cổng vào, lối gạch nhỏ nằm giữa hai hàng rau xanh. Những giọt nước giữ ánh nắng sớm như các hạt thủy tinh. Bên hàng rào, giàn mướp vừa nở thêm mấy bông vàng. Tiếng chim từ ngọn ổi vọng xuống, xen với tiếng bà nhẹ tay tưới cây. Em đứng một lúc để nghe và ngắm, rồi nhặt những lá khô dưới lối đi. Em yêu khoảng vườn vì ở đó mỗi buổi sáng đều có điều nhỏ bé đáng chờ đợi.

Thực hành: Tả một cảnh ở quê hương hoặc nơi ở vào một thời điểm cụ thể, dùng ít nhất hai giác quan.

Đọc: Bài ca về mặt trời

Cách đọc và hiểu văn bản

Luyện từ và câu: Luyện tập về từ đa nghĩa

Viết: Viết bài văn tả phong cảnh

Dễ nhầm

Vẽ bài làm

Vẽ bài làm

Vẽ bài làm

Mục tiêu bài học

Bài giảng

Đọc: Bài ca về mặt trời

Cách đọc và hiểu văn bản

Luyện từ và câu: Luyện tập về từ đa nghĩa

Viết: Viết bài văn tả phong cảnh

Ví dụ

Từ vựng

Ghi nhớ

Dễ nhầm

Bài tập